ผมเชื่อว่า เมื่ออยากทำอะไรก็ตาม ให้ดีขึ้นกว่าเดิม ก็ต้องมีการประเมิน เพื่อเอาผลการประเมินมาปรับปรุงตัวเอง ปรับปรุงวิธีทำงาน ยิ่งได้คนเก่งๆ ทีมประเมินเก่งๆ มาประเมิน เขาจะชี้ประเด็นที่เรานึกไม่ถึง เราได้แต่กำไร


          ผมสังเกตว่าคนทั่วไปอยู่ในวัฒนธรรม “กลัวการประเมิน”    แต่หลังจากฟัง ศ. นพ. ประสิทธิ์ วัฒนาภา รองอธิการบดี ม. มหิดล เล่าเรื่องการใช้ Performance Management ในการพัฒนาคน พัฒนาองค์กร ใน UKM 15 ที่ มน. เมื่อวันที่ ๗ ส.ค. ๕๒ แล้ว    ผมกลับมาไตร่ตรองและสรุปว่า ผมอยู่ในวัฒนธรรม “ใช้การประเมิน”

          ในการประชุมสภามหาวิทยาลัยมหิดลเมื่อ ๒ – ๓ เดือนที่แล้ว   ผมได้ปรารภประโยคเดียวที่ทำให้ลือลั่นกันไปทั่ววงการมหาวิทยาลัย   ว่าขอให้ดำเนินการประเมินสภามหาวิทยาลัยด้วย   เป็นคำปรารภธรรมดาๆ สำหรับผม    เพราะผมเชื่อว่า เมื่ออยากทำอะไรก็ตาม ให้ดีขึ้นกว่าเดิม ก็ต้องมีการประเมิน เพื่อเอาผลการประเมินมาปรับปรุงตัวเอง ปรับปรุงวิธีทำงาน    ยิ่งได้คนเก่งๆ ทีมประเมินเก่งๆ มาประเมิน เขาจะชี้ประเด็นที่เรานึกไม่ถึง    เราได้แต่กำไร

          แปลกจริงๆ คำปรารภธรรมดาๆ กลายเป็นคำที่เล่าลืออ้างอิงต่อๆ กันไป อย่างคาดไม่ถึง   ผมจึงกลับมา AAR ว่าทำไมจึงเป็นเช่นนั้น  

          ผมเข้าใจว่า เป็นเพราะสังคมไทยอยู่ในวัฒนธรรมกลัวการประเมิน   กลัวเสียหน้า กลัวถูกกลั่นแกล้ง กลัวคนเขาจับผิด   ผมคิดว่า กระบวนทัศน์เช่นนี้ทำให้เราขาดโอกาส “ใช้ความรู้ของคนอื่น” เอามาต่อยอด อย่างน่าเสียดาย    โปรดสังเกตเถิดครับ การประเมินที่ดี เป็นการเอาความรู้ของผู้ประเมินมาต่อยอด เอามาใช้ปรับปรุงงานของเรา    และปรับปรุงตัวเราเอง

          ผม AAR อย่างไรก็อธิบายไม่ได้ว่าผมหลุดเข้ามาอยู่ในวัฒนธรรมประเมินได้อย่างไร   แต่เล่าได้ว่าเมื่อสมัยอายุน้อยๆ ทำงานวิชาการ    ผมก็ท้าทายตัวเองเสนอต่อคณบดีว่าผมตั้งเป้าปรับปรุง lab cytogenetics ให้บรรลุ performance ในแต่ละปีอย่างไรบ้าง   ผมใช้เป้าและผลการวัด performance ในการ dialogue กับคณบดีว่าหน่วยพันธุศาสตร์ควรมีทรัพยากรอะไรบ้างเพื่อให้ปฏิบัติงานที่มีคุณภาพสูงได้อย่างสมเหตุสมผล    ซึ่งข้อมูลเหล่านี้บอกชัดเจนว่าเราขาด man ที่ควรแทนด้วย machine คือเครื่องมือ visualize ภาพโครโมโซม    ซึ่งในสมัยนั้นถือว่านำสมัยและราคาแพง   ดังนั้นในเวลา ๓ – ๔ ปี เราจึงมีเครื่องมือนี้ใช้ ล้ำหน้าโรงเรียนแพทย์อื่นๆ ทุกแห่งในประเทศไทย   ที่จริงมีอยู่แห่งหนึ่งเขามีเครื่องนี้ก่อน แต่เขาซื้อมาบูชา ไม่ได้ใช้งาน

          น่าจะสรุปได้ว่า เทวดาท่านประทานอาวุธ “ประเมินผลงาน” เพื่อใช้ในการปรับปรุงงาน มาให้ผมตั้งแต่สมัยเป็นอาจารย์ผู้น้อย   และบังเอิญใช้ได้ผล ทำให้ผมถูกหล่อหลอมอยู่ในวัฒนธรรมประเมินเรื่อยมา    โชคดีจริงๆ

วิจารณ์ พานิช
๘ ส.ค. ๕๒