+ กำเนิดใหม่หนังสือเก่า...อ่านได้หน้าคอมพ์
คุณค่าของหนังสือเก่าคงไม่ใช่เนื้อหาและเรื่องราวในหนังสืออย่างเดียว แต่อยู่ที่อายุอานามของหนังสือที่กำเนิดมาแต่ยังคงไว้ซึ่งรูปเล่มอันครบถ้วนสมบูรณ์ จำนวนพิมพ์ที่น้อยนิด ประกอบกับข้อจำกัดของเทคโนโลยีเมื่ออดีต จนทำให้หนังสือเก่ากลายเป็นของสะสม หายากอีกแขนงหนึ่ง ซื้อขายกันเล่มละเป็นพันเป็นหมื่น หลายคนที่ต้องการอ่านหนังสือเก่าและต้องการครอบครอง ก็ต้องมีเงินทองเหลือกินเหลือใช้ สำหรับคนที่ต้องการได้สัมผัสและอ่านหนังสือเก่าต้องตระเวนดูตามห้องสมุดสำคัญในประเทศไทย
ในงานเสวนา “กำเนิดใหม่หนังสือเก่า” ซึ่งจัดโดย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ในโอกาสเปิดโครงการนำร่องเพื่อใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ช่วยต่ออายุหนังสือและเอกสารเก่าของประเทศไทย โดยจะคัดเลือกหนังสือและเอกสาร สิ่งพิมพ์โบราณที่มีคุณค่าพ้นลิขสิทธิ์แล้ว แต่หาอ่านได้ยาก มานำเสนอในรูปแบบที่อ่าน ง่าย ค้นง่ายใช้สะดวกผ่านทางเว็บไซต์http://www.siamrarebooks.com/
แหล่งสืบค้นหนังสือหายากอีกแหล่ง ห้องสมุดสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ ซึ่งเป็นหนังสือเก่าฉบับภาษาอังกฤษ เปิดบริการให้เฉพาะสมาชิกของสมาคมเท่านั้นและการเข้าสู่ห้องหนังสือหายากต้องกรอกแบบฟอร์ม ผ่านความเห็นชอบของคณะกรรมการ เปิดให้นักศึกษาที่ทำวิทยานิพนธ์ ทำวิจัยซึ่งส่วนใหญ่ผู้มาใช้บริการเป็นชาวต่างชาติ โดยจัดแบบแบ่งระยะ ของหนังสือออกมาเป็นช่วงเวลานับตั้งแต่ก่อน สมัยรัชกาลที่ 5 คือ พ.ศ. 2337-2341 และสมัยรัชกาลที่ 5 ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2412-2452 และรัชกาลที่ 6 พ.ศ. 2454-2450 เป็นต้น มีทั้งหมวดสารคดีศาสนาและประวัติศาสตร์ “การเก็บหนังสือเก่าของที่นี่เก็บไว้อย่างดีโดยเก็บไว้ในห้องมืดและเย็นเพื่อรักษาคุณภาพของหนังสือ ห้องสมุดมีระบบป้องกันความปลอดภัย และมีระบบประกันภัย ภาพยนตร์สุริโยทัย นเรศวร มาสืบค้นข้อมูลปฐมภูมิ ทุติยภูมิจากห้องสมุดที่นี่” เอกรินทร์ ลัทธศักดิ์ศิริ ผู้ดูแลห้องสมุดสยาม สมาคมบอกเล่า “การเก็บหนังสือหายากที่ยังไม่มีห้องสมุดแห่งไหนสะสมอย่างจริงจัง เช่น หนังสืองานศพ หนังสือเหล่านี้มียอดพิมพ์จำกัด เข้ามาสู่ห้องสมุดลำบาก นอกจากศูนย์มานุษยฯจะรวบรวม” ศรัณย์ ให้ข้อเสนอแนะ พรประไพ เสือเขียว
ด้านศรัณย์ ทองปาน ผู้ดูแลศูนย์ข้อมูลเมืองโบราณ บอกเล่าความสำคัญของศูนย์แห่งนี้ว่า จุดเด่นของศูนย์แห่งนี้เป็นที่รวมภาพถ่ายโบราณ ซึ่งบันทึกไว้ด้วยฟิล์มขาวดำ ตั้งแต่ปี 2517-2540 ที่มีภาพของโบราณสถานต่าง ๆ โบราณวัตถุ สภาพอาคารบ้านเรือนเมื่ออดีต
จะเห็นว่าการเข้าถึงหนังสือเก่า ค่อนข้าง มีข้อจำกัดสำหรับผู้สนใจที่จะอ่านเนื้อหาของหนังสือ แต่ระบบการสื่อสารไร้พรมแดนของโลกอินเทอร์เน็ตทำให้วันนี้ทั่วทุกแห่งมุมของโลก สามารถอ่านหนังสือหายากได้เพียงคลิกเข้าสู่เว็บไซต์ ข้างต้น นำเสนอหนังสือในกลุ่ม วชิรญาณวิเศษ เป็นวารสารที่ออกในนามหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระบรมราชตระกูล โดยมีกรรมสัมปาทิกของหอพระสมุดฯ แต่ละปีเป็นผู้รับผิดชอบการจัดทำ เปรียบได้กับคณะบรรณาธิการหนังสือ ซึ่งหนังสือที่ลงในเว็บไซต์ อายุเกิน 50 ปี อาทิ หนังสือ “พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ห้า เทศนาพระราชประวัติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว” “ไปลังกาทวีป” เป็นต้น
ข้อดีของการบรรจุเนื้อหาหนังสือเก่าในระบบคอมพิวเตอร์ทำให้อ่านง่าย ขณะที่ฉบับจริงบางเล่มจับยังไม่ได้เพราะกระดาษเปื่อยและกรอบเต็มที พร้อมกันนี้ยังสามารถดาวน์โหลดออกมาใช้งานหรืออ่านได้ ในแบบตัวอักษรและต้นฉบับแบบเดิม ๆ ให้อรรถรสของการอ่านหนังสือเก่าโบราณฉบับจริง ๆ.
วิลาวัลย์ ทรัพย์พันเสน ผู้อำนวยการหอสมุดแห่งชาติ เปิดเผยว่า หนังสือหายากของหอสมุดแห่งชาติมีหนังสือเก่าหายากอยู่ 50,000 รายการ เล่มที่เก่าสุดอายุ 408 ปี เก็บอยู่ห้องหลวงวิจิตรวาทการ คือหนังสือพิมพ์บางกอกรีคอร์เดอร์เดอร์ เป็นหนังสือพิมพ์ฉบับแรกของไทย พิมพ์โดยหมอบรัดเลย์ มิชชันนารีอเมริกัน โดยใช้ตัวพิมพ์ที่เรียกว่า “บรัดเลย์เหลี่ยม” ออกเดือนละแผ่น จำหน่ายในสมัยนั้นฉบับละ 1 สลึง นอกจากนี้ยังมีคัมภีร์คันธรักษา พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2385 สิ่งที่น่าสนใจของหนังสือเล่มนี้ อยู่ที่ภาพประกอบการคลอดบุตร แนะนำความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการคลอดบุตรซึ่งถือว่าทันสมัยสุดในสมัยนั้น รวมถึงมรดกวรรณกรรมดอกไม้สด ที่มอบลิขสิทธิ์ให้หอสมุดแห่งชาติตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2514 ทั้งนี้ห้องหลวงวิจิตรวาทการซึ่งเป็นห้องเก็บรวบรวมหนังสือหายากในรูปแบบไมโครฟิล์ม เปิดให้บริการวันจันทร์-เสาร์ ตั้งแต่เวลา 09.00-16.00 น.
ขณะที่หอสมุด สำนักวิทยบริการ จุฬา ลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นอีกแหล่งที่สามารถ หาหนังสือเก่าหนังสือหายากอ่านได้เช่นกัน เบญจา รุ่งเรืองศิลป์ ผู้อำนวยการสำนักวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ห้องหนังสือหายากของหอสมุดแห่งนี้เก็บอยู่ในห้อง กรมพระจันทบุรีนฤนาถ ชั้น 6 ที่เป็นไฮไลต์ของหอสมุดแห่งนี้คือ พระราชนิพนธ์ไกลบ้านฉบับต้นฉบับซึ่งเป็นฉบับเก่าแก่สุด และมัทธนพาธาปกสีทอง ซึ่งในวงการหนังสือเก่าถือว่าเป็นรุ่นที่หายาก ปกติจะเห็นปกแดงน้ำเงิน และเขียว ในส่วนของหนังสือหายากทางหอสมุดได้จัดทำเป็นอิเล็กทรอนิกส์บุ๊กรวมไว้ 26 เล่ม สำหรับ การใช้บริการในส่วนห้องหนังสือหายากต้องมีการขออนุญาตและติดต่อล่วงหน้า
ดีมากค่ะ น่าสนใจค่ะ หาได้ที่ไหน