E-learning

การบูรณาการ E-learning เพื่อคุณภาพการเรียนการสอน

 

การบูรณาการ E-learning เพื่อคุณภาพการเรียนการสอนควรเริ่มจากการสำรวจสภาพความพร้อมของ สถาบันการศึกษาในเรื่องเทคโนโลยี สารสนเทศและการสื่อสาร การพิจารณาหลักสูตรที่เหมาะสมในการจัดทำบทเรียนออนไลน์ที่ดี และการเตรียมตัวบุคลากรโดยเฉพาะผู้อำนวยความสะดวก ผู้สอน ผู้เรียนเป็นต้น

 

กระบวนการออกแบบบทเรียนออนไลน์

 

ในการออกแบบบทเรียนออนไลน์ที่ดี ควรเริ่มที่การวางแผนการดำเนินการออกแบบบทเรียน รูปแบบที่นิยมตาม Flagg 1990; Dick and Carey 1990; Gagne, Briggs, &Wager 1992; Heinich, Molenda, Russell, & Smaldino 1999; Leshin, Reigeluth, & Pollock 1992 มีดังนี้

1.ควรออกแบบบทเรียน (Design) ยึดตามความต้องการของสถาบันการศึกษา ความต้องการของผู้เรียน และยึดวัตถุประสงค์การศึกษาเป็นหลัก

2.การสร้างบทเรียน (Development) พัฒนารูปแบบบทเรียนออนไลน์ เลือกประเภทสื่อการสอนที่เน้นให้มีปฏิสัมพันธ์สองทาง

3.การนำไปใช้ (Implementation) คำนึงถึง ความง่ายในการใช้ ความมีประโยชน์ และเรื่องลิขสิทธิ์

4.การประเมินผล (Evaluation) แนะนำให้เป็นการประเมินผลแบบก้าวหน้า (formative evaluation) ไม่แนะนำการประเมินผลรวม (summative evaluation) ที่ตัดสินผลได้/ตก            

กระบวนการพัฒนาบทเรียนออนไลน์

 

บทเรียนออนไลน์จะดีหรือไม่ ขึ้นอยู่กับการออกแบบ ดังนั้นความสำเร็จหรือความล้มเหลวของการเรียนการสอนออนไลน์ จึงขึ้นกับบทเรียนออนไลน์ว่ามีคุณภาพดีหรือไม่ มีองค์ประกอบสำคัญต่อไปนี้เป็นตัวกำหนด ประสิทธิภาพของบทเรียนออนไลน์

1.      ความพร้อมของเทคโนโลยีสารสนเทศในสถาบันการศึกษา ถ้าสถาบันการศึกษามีความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีสารสนเทศการบูรณาการ E-learning ก็เป็นเรื่องง่าย ถ้าไม่มีความพร้อมควรปรึกษาผู้บริหาร เพื่อกำหนดนโยบาย เพื่อผลักดันให้เกิดความพร้อม เช่น ให้งบประมาณ ให้บุคลากร ให้สถานที่ให้ (สร้างหน่วยงาน)

2.      สร้างสภาพแวดล้อมที่มาตรฐาน ต่อการจัดการเรียนการสอนออนไลน์ จำนวนคอมพิวเตอร์อินเตอร์เน็ต โดยเฉพาะเครือข่ายความเร็วสูง สถานที่ที่ผู้เรียนสามารถเข้าใช้ได้ เน้นครุภัณฑ์ อุปกรณ์ และสภาพแวดล้อมพื้นฐานที่ทำให้การเรียนการสอนออนไลน์สามารถดำเนินการได้

3.      ซอฟแวร์ในการพัฒนาบทเรียนสถาบันการศึกษาอาจจัดหาซอฟแวร์บริหารจัดการการเรียนการสอนออนไลน์ (Virtual learning Environment : VLE) ที่เป็นที่รู้จักและใช้อย่างแพร่หลาย เช่น Black board, b CT, Moodle ฯลฯ เพื่อบริหารจัดการเรียนรู้ เพื่อให้ผู้เรียนได้ใช้เรียน หรือผู้สอนใช้บริหารจัดการเรียน ใช้สร้างบทเรียนออนไลน์ สำหรับการสร้างบทเรียนออนไลน์ อาจใช้ซอฟแวร์อื่นๆมาช่วยสร้างได้ เช่น

-   Web authoring software ยกตัวอย่าง knowledge Producer ของ IBM Dreamweaver, Flash ของ Macromedia มาช่วยสร้างบทเรียนออนไลน์

-   ซอฟแวร์ตกแต่งภาพ เช่น Paint, Photoshop

-   ซอฟแวร์ตัดต่อวีดิทัศน์ เช่น Premiere, Vegas เป็นต้น     

 

 ทำอย่างไร จึงจะทำให้ผู้เรียนใช้ E-Learning

            หน่วยงานสนับสนุนการเรียนการสอนทั้งระดับคณะ หรือมหาวิทยาลัยต้องมีมาตรการส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้เรียนเข้าใช้ E-Learning เช่น มาตรการพัฒนาหรืออบรมทักษะการใช้คอมพิวเตอร์ อินเตอร์เน็ตมาตรการสนับสนุนสถานที่ที่ผู้เรียนสามารถเข้าใช้คอมพิวเตอร์ที่สามารถติดต่อกับอินเตอร์เน็ตได้อย่างเพียงพอและสะดวก ตาม Chickering & Ehrmann (1996) แนะนำวิธีการที่ผู้เรียนต้องใช้ E-Learning ดังนี้

1.            ผู้สอนต้องจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ผู้เรียน กับผู้สอนต้องติดต่อสื่อสารกันทางเครือข่ายอินเตอร์เน็ต

2.            จัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ผู้เรียนต้องเรียนร่วมกัน ทำงานร่วมกันทางออนไลน์

3.            วางแผนกิจกรรมการเรียนการสอนที่เป็น Active learning โดยเน้นปฎิสัมพันธ์สองทาง

4.            เวลามีคำถาม หรือ การส่งการบ้านมาจากผู้เรียนผู้สอนต้องให้ผลสะท้อนกลับที่รวดเร็ว

5.            กำหนดระยะเวลาในโครงงานหรือการบ้านที่ผู้เรียน ต้องส่งตามกำหนดและกำหนดเกณฑ์ การให้คะแนนที่ชัดเจน

6.            เมื่อมีการติดต่อสื่อสารระหว่างกัน ต้องกระทำด้วยความสุภาพ เพื่อให้เกียรติผู้เรียน และต้องรวดเร็ว

7.            ผู้สอนต้องมีศรัธทาต่อระบบ E-Learning และพยายามปรับปรุง พัฒนาบทเรียนออนไลน์ให้ดีและทันสมัยอยู่เสมอ

การประเมินผลทางออนไลน์

                มีหลากหลายรูปแบบ ถ้าต้องการประเมินเพื่อความก้าวหน้าหรือประเมินผลรวม สามารถออกแบบเป็นแบบทดสอบหรือข้อสอบ ส่วนใหญ่เป็นแบบข้อสอบปรนัย (MCQ) ร่วมกับการทำรายงานทำโครงการแล้วให้ส่งทาง e-mail เพื่อเป็น portfolio

            ถ้าต้องการประเมินหลักสูตร ให้ใช้แบบสอบถาม (Questionnaire) สอบถามความคิดเห็นผู้เรียนทั้งหมด เพื่อเป็นข้อมูลในการปรับปรุงบทเรียนให้ดียิ่งขึ้น

 

คำแนะนำการสร้างบทเรียนออนไลน์

                แนะนำให้เริ่มจากโครงการง่ายๆเล็กๆเน้นประเด็นสำคัญที่ควรรู้ใช้หลักการ Human computer interaction: HCI และดำเนินการสร้างบทเรียนตาม Sheniderman (1992), Norman (1998) แนะนำ

1.      บอกวิธีการใช้บทเรียนออนไลน์ การเปิดเข้าบทเรียน

2.      บอกวัตถุประสงค์การศึกษา เพื่อให้ผู้เรียนทราบว่า เมื่อเรียนเสร็จแล้วจะได้รับการพัฒนาอะไร

3.      บทเรียนนั้นควนสั้น กระชับ ไม่เต็มไปด้วยเนื้อหา เหมือนกับเอกสารประกอบการสอน

4.      ให้ทางเลือกอื่น เช่น ถ้าอยากให้เนื้อหาเต็มที่ให้ใช้วิธีการแขวนไฟล์เอกสารประกอบการสอน (word) หรือสไลด์ประกอบการสอน (power point) ให้ผู้เรียน download ไปเรียนที่เครื่องของตน

5.      ภาพกราฟิก ต้องทำให้อยู่ในรูปแบบไฟล์ที่เล็ก ผู้เรียนจะได้เปิดบทเรียนได้เร็วขึ้น หลีกเลี่ยงการใช้วีดีทัศน์ที่เป็นไฟล์ใหญ่ ยกเว้นจำเป็นต้องมีประกอบบทเรียนควรทำการตัดต่อใช้กระชับ และออกแบบให้ไฟล์เล็กลง(streaming VDO)

6.      ออกแบบตัวนำทางที่ใหญ่ เห็นชัดดูเข้าใจง่าย เช่น ปุ่มเดินหน้า ถอยหลัง ปุ่มจบออกจากโปรแกรม หรือเมนู เป็นต้น

7.      สามารถให้ข้อมูลสะท้อนกลับได้ทันที โดยเฉพาะแบบทดสอบหรือข้อสอบซึ่งผู้เรียนจะได้ทราบความก้าวหน้าของการเรียนได้เมื่อเรียนจบ

8.      มีกิจกรรมที่ต้องเรียนร่วมกัน มีปฏิสัมพันธ์ร่วมกันซึ่งอาจให้อภิปราย ให้การบ้าน ให้โครงงานที่ต้องทำด้วยกัน

9.      มีช่วงสรุปเน้นย้ำประเด็นสำคัญ และแรงเสริมทางบวกเพื่อให้กำลังใจผู้เรียนให้อยากเรียนรู้ และเรียนต่อเนื่องจนจบ

10.  ออกแบบกิจกรรมให้ผู้เรียนสามารถคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ปัญหา ซึ่งเป็นการพัฒนาทักษะการคิดชั้นสูงให้กับผู้เรียน

11.  สร้างสถานการณ์จำลอง รูปแบบนี้จะดึงดูดความสนใจให้อยากเรียน อยากลอง เพราะเลียนแบบสภาพจริง

12.  ให้มีกิจกรรมหรือรูปแบบหลากหลายเพื่อไม่ให้เกิดความจำเจ และทำให้บทเรียนมีความน่าสนใจ ให้เกิดการติดตามต่อเนื่องจนจบบทเรียน

13.  มีการประเมินผล เน้นการประเมินผลเพื่อความก้าวหน้า (Formative evaluation) ไม่ควรใช้การประเมินผลรวม (Summative evaluation)เพราะผู้เรียนอาจไม่ซื่อสัตย์ โดยให้ผู้อื่นสวมรอยมาสอบแทน

 

สรุป

       

                การบูรณาการ E-learning เพื่อคุณภาพการเรียนการสอนจะทำได้ดีหรือไม่ ขึ้นอยู่กับความพร้อมของเทคโนโลยีสารสนเทศของสถาบันการศึกษา การสนับสนุนจากผู้บริหารสถาบัน ผู้สอน และวิธีการประยุกต์ รวมถึงการพิจารณาหลักสูตรที่จะนำมาสอนแบบE-learning การสร้างบทเรียนออนไลน์ต้องคำนึงถึงการออกแบบเนื้อหาให้สั้น กระชับ มีการกำหนดกิจกรรมให้ผู้เรียน มีปฏิสัมพันธ์สองทาง เน้นให้ผู้เรียนเข้าใจบทเรียนได้ง่าย ผู้อำนวยความสะดวกควรได้รับการพัฒนาเพื่อให้มีความพร้อมในการช่วยเหลือดูแลผู้เรียนให้เรียนบทเรียนออนไลน์ได้สำเร็จ สำหรับการสร้างบทเรียนออนไลน์ต้องยึดหลัก Human Computer Interaction(HCI) บทเรียนต้องมีวัตถุประสงค์การศึกษา มีโครงสร้างที่ดูเข้าใจง่าย ปุ่มหรือตัวชี้นำทางชัดเจนเพื่อให้ใช้งานได้ง่าย  ผู้เรียนมีความพึงพอใจในการใช้และได้ประโยชน์จากการเรียน และถ้าเป็นตามที่กล่าวถึงทั้งหมด การเรียนการสอนออนไลน์นั้นจะมีคุณภาพและประสบความสำเร็จสมตามความมุ่งหมาย

 

ที่มา  ศักดา ไชกิจภิญโญ  วารสารนวัตกรรมการเรียนการสอน ปีที่4 ฉบับที่2  พฤษภาคม – สิงหาคม 2550