สังคมที่มุ่งพึ่งตนเองและเผื่อแผ่แก่คนอื่นคือสังคมพอเพียง


          ผมถูกสอนมาแต่เด็ก ว่าอย่าหวังรับความช่วยเหลือจากใครๆ   ให้ตั้งหน้าตั้งตาขวนขวายช่วยเหลือตนเอง   และถ้าทำได้ก็เจือจานผู้อื่นบ้าง


          โตขึ้นเห็นประเทศไทยมุ่งรอรับความช่วยเหลือจากสหรัฐอเมริกา    ผมคิดว่าจะต้องมีอะไรผิดปกติสักอย่าง   พอแก่ก็เห็นชัด ว่าไอ้ที่ผิดปกติก็คือความช่วยเหลือนั้นส่วนหนึ่งมันไปเข้ากระเป๋าผู้นำของประเทศ   หรือกลุ่มคนเพียงบางกลุ่ม   และประเทศที่พร่ำบอกว่าให้ความช่วยเหลือ เอาไปมากกว่าที่เขาหยิบยื่น   ผมรู้สึกว่าถูกหลอกหลายชั้น   เพราะความมั่งคั่งที่ถูกหลอกเอาไปนั้น ผมก็มีส่วนเป็นเจ้าของด้วย 


          แต่ก็ยังดีที่สังคมเปิดเขาเอาเรื่องราวที่หลากหลายมาบอกโลก   ดังนั้น นิตยสารไทม์ จึงยกย่อง Dambisa Moyo นักเศรษฐศาสตร์ผู้เขียนหนังสือติดอันดับขายดีชื่อ Dead Aid : Why Aid is Not Working and How There is a Better Way For Africa  ให้เป็นหนึ่งในร้อยคนที่มีอิทธิพลสูงต่อโลก   อยู่ในกลุ่มนักคิด นักวิชาการ   แม้หนังสือเล่มนี้จะบอกว่า ความช่วยเหลือจากต่างประเทศมีผลทำให้เกิดความยากจนต่อเนื่องและส่งเสริมวัฒนธรรมพึ่งพาในอัฟริกา   แต่ผมก็เชื่อว่ามันก่อผลแก่ประเทศไทยด้วย   และความช่วยเหลือสมัยจอมพลสฤษดิ์ก็น่าจะมีผลก่อความแตกแยกในสังคมไทยในปัจจุบันด้วย

  
          ฟังการสัมภาษณ์โดย ทีวี ของประเทศนอร์เวย์ ได้ที่นี่   จะได้เข้าใจความลึกซึ้งของมุมมอง   ว่าดาราที่เข้าไปช่วยประเทศยากจนด้วยเจตนาดี และผู้คนยกย่องชื่นชมนั้น น่าจะก่อผลเสียมากกว่าผลดี   และความช่วยเหลือนั้น มีทั้งชนิดที่ดีและไม่ดีต่อสังคมฝ่ายรับ   ชนิดไม่ดีคือชนิดที่ทำให้สังคมฝ่ายรับไม่ได้เรียนรู้ ไม่ได้มีปฏิสัมพันธ์กันภายในประเทศ   เช่นทำให้รัฐบาลไม่ต้องรับผิดชอบต่อสังคมของตนเอง    แนะนำให้ฟังรายการนี้ซ้ำ ๓ เที่ยวอย่างผม   เพื่อให้ได้สาระครบถ้วน และเห็นความลึกซึ้งของ Dambisa Moyo ว่าสมแล้วที่ได้รับความยกย่อง

 
          อ่านและฟังเรื่องนี้แล้ว พบว่าความเข้าใจดั้งเดิมของผม ยังตื้นมาก   ความช่วยเหลือระหว่างประเทศโดยทั่วไปก่อผลร้ายต่อสังคมมากว่าที่เราคิดมาก   ผลร้ายกินลึกและนาน จนกลายเป็นวัฒนธรรม ดังที่เห็นในอัฟริกา


          กลับมาที่ตัวเอง ยิ่งแก่ตัวลงผมก็ยิ่งรู้สึกรู้คุณพ่อแม่ ที่พร่ำสอนให้มุ่งพึ่งตนเองและเผื่อแผ่  คำสอนนี้มีค่ากว่าวิชาความรู้ทุกชนิด   เป็นคำสอนของคนบ้านนอกที่ไม่ได้มีการศึกษาสูง    แต่จิตใจสูง    สังคมที่มุ่งพึ่งตนเองและเผื่อแผ่แก่คนอื่นคือสังคมพอเพียง

 

วิจารณ์ พานิช
๕ พ.ค. ๕๒