วันที่ 1 – 2 พฤษภาคม 2552 อาจารย์อุษาและคณะ ได้เชิญเครือข่ายสุขภาพวิถีไท ไปต่อยอดงานที่พี่ยงยุทธริเริ่มเอาไว้ เป็นเรื่องของการรับรองโครงสร้างความรู้ในการดูแลสุขภาพวิถีไทอีสาน 9 ประเด็น ที่เรามักจะพูดกันติดปากว่า “งาน 9 ประเด็น” ที่ตอนนี้มีติ๊กเป็นผู้ประสานงาน ซึ่งจังหวัดอุดรธานีเรามีชมรมหมอพื้นบ้านสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นอำเภอบ้านดุง ที่ได้ร่วมงานนี้มาตลอด นัดกันประมาณบ่ายวันที่ 1 ผมออกเดินทางโดยขอใช้รถของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขับไปเอง ส่วนทางเครือข่ายมีค่าใช้จ่ายเหมารถไปให้ นำทีมโดยพ่ออำนวย จากบ้านดุง มีพ่อภู ลุนสะแกวงศ์ พ่อสวน คำเทียม จากบ้านดุง พ่อสมยา รัตนพลที จากทุ่งฝน พ่อบุญไทย ไชยเสนา จากเพ็ญ ไปถึงเห็นแต่ละจังหวัดไม่ว่าจะสกลนคร อุบลราชธานี มหาสารคาม กำลังง่วนกับการแปลความหมายของสมุนไพรที่มีที่มาจากใบลาน ได้บรรยากาศที่ดีมาก ๆ ครับ พ่อหมอแต่ละคนรู้อะไรก็เอามาคุยกัน สมุนไพรในใบลานมักจะเขียนตามความเข้าใจของยุคสมัยนั้น ๆ พอตกมาถึงรุ่นเราก็อาจจะมีเพี้ยนบ้าง เช่น ดองปลาหมึก บางคนเข้าใจว่าเอาปลาหมึกไปดอง แต่ที่จริงคือ ลิ้นทะเลเรานี่แหละครับ และมีบางครั้งที่ในกลุ่ม 5 – 6 คน ไม่รู้ แต่มีคนรู้อยู่ 1 คน พออธิบายกันก็ถึงบางอ้อ มีคำที่ไม่ค่อยจะพูดกันแล้วคือคำว่า “ผอง” คือการตวงเอาไว้จำนวนหนึ่ง นั่นก็เป็นเสน่ห์ เป็นรากเหง้าของเรา
วันที่ 2 พฤษภาคม จริง ๆ แล้ววันนี้เป็นวันเกิดแม่ของผม นัดกันกินข้าว แต่ด้วยภารกิจยังไม่เสร็จสิ้นก็ได้คุยกันต่อ อ้อเมื่อคืนผมนอนที่อาคารประชุมนี่แหละครับ อาศรมดอนแดง แวดล้อมด้วยต้นไม้ที่ปลูกไว้เมื่อนานมาแล้ว ครั้งนี้ผมได้มานอนซึ่งไม่ได้นอนที่บ้านอีสาน เพราะคนแน่นเชียว ผมนอนที่ศาลา ซึ่งผมเอาโมเดลกระดาษกันดั้มมาทำด้วย พอเริ่มดึกประมาณ 2 ยามก็เอาผ้าเช็ดตัวมาห่อหูเอาไว้ ทำใมนะหรือครับ เพราะเดี๋ยวแมลงเข้าหู ซึ่งมากจริง ๆ ต้องเปิดไฟล่อกันเลย แต่ก็ยังตกลงมาโป๊ะป๊ะทั้งคืนครับ แมงกินูนนะครับ แต่ที่แปลกคือไม่มียุงมาบินวี้ วี้ข้างหูให้รำคาญเลย มีแต่แมงกินูนตกลงมาแล้วก็มาไต่ ทั้งคืนจริง ๆ ครับ แต่ก็ทำให้ระลึกถึงสมัยเป็นเด็กนักศึกษาไม่ได้ ก็เราโหยเรื่องนี้มาตลอดไม่ใช่ดอกหรือ ผมเองนั้นชอบใช้ชีวิตแบบนี้อยู่แล้ว น้ำอาบน้ำส้าง นอนผึ่งลมกลางแจ้ง แบบดิบ ๆ ลุย ๆ แบบที่กำลังเป็นอยู่เนี่ยยังไม่เท่าไร สบาย ๆ ตื่นมาประมาณ 7 โมงเช้า ไปกินกาแฟที่ติ๊กซื้อมาเป็นห่อ ๆ ไว้ แล้วเดินไปล้างหน้าล้างตา มานั่งทำโมเดลกระดาษต่อ เช้านี้อาจารย์อุษามีเรื่องมาหารือกับคณะเกี่ยวกับโครงสร้างความรู้ในการดูแลสุขภาพวิถีไทอีสาน 9 ประเด็น แล้วก็ติดตามเรื่องงานมหกรรมคาราวานหมอพื้นบ้านอีสาน
เรื่องงานมหกรรมคาราวานหมอพื้นบ้านอีสาน นั้นได้หารือกันว่าให้แต่ละเครือข่ายส่งข้อมูลเพื่อจะได้นำมาใช้เป็นเอกสารประกอบการจัดงาน และได้นำเสนอรูปแบบของการดำเนินงานซึ่งมี 2 ส่วนได้แก่ ส่วนการจัดนิทรรศการและตลาดนัด และส่วนของเวทีประชุม โดยเฉพาะในส่วนของเนื้อหาเพื่อจัดทำเป็นเอกสารประกอบการประชุม (เนื้อหาจากแต่ละเครือข่ายส่งข้อมูล นำมารวมเล่ม) เนื้อหาประกอบด้วย
1.แนวนโยบายสาธารณะเพื่อพัฒนาระบบการแพทย์พื้นบ้านในชุมชน
2.สุดยอดยาหม้อ ,
3.สุดยอดหมอจับเส้น
4.สุดยอดยาอบสมุนไพร
5.จรรยาบรรณของหมอ (อาจจะทำในรูปแบบแบบสอบถาม แล้วนำมาวิเคราะห์)
6.หมอพื้นบ้านที่เข้าหลักเกณฑ์ที่จะได้รับใบประกอบโรคศิลป์
ห้องย่อยวันที่ 1 ภาคบ่าย
7.หมอพื้นบ้านกับไข้หมากไม้
8.หมอพื้นบ้านกับอาการงูสวัด
9.หมอพื้นบ้านกับการบ่งพิษแมงมุม
10.หมอพื้นบ้านกับการจับเส้น
11.ตารางการจัดงาน และตารางในแต่ละห้อง
ย้ำว่าเนื้อหานั้นขอให้แต่ละเครือข่ายได้ส่งภายในเดือนกรกฎาคม 2552 โดยมีรูปแบบของเนื้อหาคือ กรณีที่เป็นตำรับยาของหมอพื้นบ้านคนไหนให้มีข้อมูลดังนี้
• เกี่ยวกับตัวหมอ
• ความเป็นมาของหมอ เกิดเมื่อไร อาชีพอะไร ทำอะไรในชุมชน ครอบครัวเป็นอย่างไร มีลูกกี่คน
• มาเป็นหมอได้อย่างไร เหตุจูงใจ จุดเริ่มต้น ความคิดเห็นเกี่ยวกับหมอพื้นบ้าน เรียนจากใคร เรียนยังงัย ใช้เวลานานไหม)
• เกี่ยวกับองค์ความรู้ โรคอะไรที่หมอรักษาได้บ้าง โรคอะไรที่ชำนาญหรือมีคนไข้มาหาบ่อย ๆ
• การวินิจฉัยโรคแต่ละโรค / การวิจัยโรคโดยให้หมอเล่าถึงขั้นตอน กระบวนการตั้งแต่คนไข้มาหาที่บ้าน หรือพบคนไข้ครั้งแรก ว่ามีกระบวนการอย่างไร โดยละเอียด ได้แก่
• สิ่งที่แสดงออกมาภายนอกให้หมอได้เห็นว่าคนไข้เป็นโรคนั้น
• สิ่งที่หมอต้องซักถามจากตัวคนไข้
• กระบวนการรักษา – หลังจากวิจัยโรคของคนไข้แล้ว มีขั้นตอนการรักษาอย่างไร ตั้งแต่เริ่มตั้งคาย จนกระทั่ง คนไข้หายป่วย แต่ละกระบวนการนั้นมีความรู้อะไรบ้างที่เกี่ยวข้อง มีคาถาหรือไม่
• กรณีตำรายา ให้ระบุ ชื่อสมุนไพร ส่วนที่ใช้ จำนวน น้ำหนัก เก็บจากไหน คนไข้จะใช้ได้อย่างไร กิน ทา ต้ม บด
• การติดตามการรักษา การดูว่าอาการดีขึ้นเป็นอย่างไร หายเป็นอย่างไร ดูตรงไหน วิจัยอย่างไร
• เกี่ยวกับตัวคนไข้ ข้อปฏิบัติตัว ข้อคะลำ
• ค่ายกครู
• ค่าปลงคาย / สมนาคุณเป็นอย่างไร เคยได้รับอย่างไร
• ทำไมถึงมาหาหมอ
นอกจากนี้คุณหน่อยยังมีข่าวดีมาบอก 2 เรื่องได้แก่
1.นัดหมายเตรียมสรุปผลการดำเนินงานโครงการที่ได้รับงบประมาณในปีที่ 2 ครั้งที่ 1 ที่ วลัยรุกขเวช นาดูน มหาสารคาม วันที่ 15 – 16 พฤษภาคม 2552
2.นัดหมายวันที่ 8 – 9 มิถุนายน 2552 คณะกรรมการบริหารแผนงาน คณะที่ 7 สสส. จะลงพื้นที่เพื่อมาดูงานในพื้นที่จังหวัดอุดรธานี เกี่ยวกับเรื่องงานของหมอพื้นบ้านกับท้องถิ่น ก็จะได้เตรียมการต่อไป
