โครงการเหนื่อยนักพักนวด

1 การประชุมชมรมหมอพื้นบ้านอ.ทุ่งฝน ตามโครงการพัฒนา ระบบการจัดการความรู้

เกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ   ที่ห้องประชุมรพ.ทุ่งฝน  เมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2550 ซึ่งมีผู้เข้าร่วมประชุมหลัก เป็น หมอพื้นบ้านกลุ่มหมอเป่า จำนวน 19 คนสรุปได้ดังนี้

1.1 ในการจัดประชุม ผู้จัดได้นำเสนอที่มาของโครงการ แนวคิดและเป้าหมายหลักของ

โครงการ  คือ  การจัดการความรู้ของหมอพื้นบ้าน และการเพิ่มขีดความสามารถของหมอพื้นบ้านในการรวมกลุ่มกันทำกิจกรรมที่เป็นวัตถุประสงค์ร่วมกัน จากนั้นแบ่งกลุ่มสัมภาษณ์เชิงลึกเกี่ยวกับความรู้ของหมอแต่ละคน

1.2 บทเรียนจากการสัมภาษณ์หมอเป่าในครั้งนี้  คือ  เกี่ยวกับการถามถึงคาถาที่หมอเป่าใช้

เพราะถึงแม้คาถาที่หมอเป่าใช้จะเป็นคาถาสั้นๆ ง่ายๆ แต่มีนัยเกี่ยวกับวัฒนธรรมชุมชน โดยเฉพาะข้อปฏิบัติของหมอเป่าและการเรียนเป็นหมอเป่านั้นจะต้องมีการยกครูก่อน ก่อนที่จะเรียน และจะต้องปฏิบัติตัวตามครูสอนไว้ เช่นการไม่กินมังสัง 10 อย่าง , การไม่ถ่มน้ำลาย ถ่ายหนัก เบา ใส่น้ำ  ซึ่งเมื่อถามเกี่ยวกับคาถาที่ใช้นั้นหมอเป่าจะบอกว่า “เว่าได้ แต่เอาไปบ่ได้ ถ้าบ่ได้ยกครูก่อน”  หมายถึง ในการสัมภาษณ์นั้นสามารถจดบันทึกไปได้ แต่การจะนำไปใช้นั้นผู้ใช้จะต้องมีครูเสียก่อน

1.3 แบ่งกลุ่มหมอเป่าได้ดังนี้

ประเภทหมอเป่า                                                                จำนวน (คน)

1. เป่างูสวัด                                                                          3

2. เป่ากลาง                                                                          1

3. เป่าตาแดง ตาซ่อน                                                         3

4. เป่าก้างติดคอ                                                                  1

5. เป่ากระดูก                                                                       4

6. เป่าฝีไข่พุพอง                                                                 1

7. เป่าไข้หมากไม้                                                               2

8. เป่าแผลสัตว์                                                                    1

9. เป่าอุบัติเหตุ                                                                    1

10. เป่างูกัด                                                                          3

11. เป่าปันดง                                                                      1

12. เป่าปวดขา ปวดเมื่อยตามตัว ปวดหู                          1

13. เป่าเสียพิษไฟ                                                               1

14. เป่าเด็กร้องไห้                                                              1

15. เป่าห้ามเลือด                                                                1

16. เป่าไข้                                                                             1

17. เป่ากำเริด                                                                       1

สิ่งที่จะต้องดำเนินการต่อไป

                                หลังจากการประชุม ที่ประชุมได้นำเสนอแนวทางที่หมอเป่าแต่ละคนจะสามารถบันทึกประวัติการรักษาผู้ป่วยที่มาหาหมอเป่าได้ และนัดว่าคราวต่อไปจะได้สรุปข้อมูลจากการสัมภาษณ์มาให้หมอดู และเชิญผู้นำท้องถิ่นเข้ามาร่วมเรียนรู้ไปกับหมอเป่าด้วยว่าจะดำเนินการอย่างไรต่อไป

 

2. การประชุมชมรมหมอพื้นบ้านอ.บ้านดุง  ตามโครงการพัฒนา ระบบการจัดการความรู้

เกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพ   ที่สอ.บ้านทุ่ง ต.บ้านชัย อ.บ้านดุง เมื่อวันที่ 25  ธันวาคม 2550 ซึ่งมีผู้เข้าร่วมประชุมหลัก เป็น หมอพื้นบ้าน จำนวน 16 คน  สรุปได้ดังนี้

                                2.1 บทเรียนที่ได้จากการสัมภาษณ์หมอพื้นบ้าน ซึ่งแบ่งกลุ่มหมอได้ดังนี้

ประเภทหมอ                                                                       จำนวน (คน)

1. หมอนวดแผนไทย                                                         2

2. หมอธรรม                                                                        3

3. หมอเป่า                                                                           5

4. หมอจ้ำ                                                                             2

5. หมอยาสมุนไพร                                                            6

 

สิ่งที่จะต้องดำเนินการต่อไป

                หลังจากการประชุม ผู้รับผิดชอบโครงการได้ฝากการบ้านให้พื้นที่ โดยกลุ่มหมอพื้นบ้านของพื้นที่ได้เตรียมข้อมูลเพื่อใช้ในการพูดคุยคราวถัดไป ได้แก่

·       คน – สำรวจเพิ่มเติมหมอพื้นบ้านในพื้นที่ ที่ยังไม่ได้มาร่วมกิจกรรม

·       ตำรา – ใบลานอยู่กับใคร ยังงัย (งานการแพทย์แผนไทยจะได้จัดหาให้)

·       ป่าสมุนไพร – ในพื้นที่ มีป่า / พื้นที่ที่หมอพื้นบ้านใช้เก็บยาสมุนไพรอย่างไร

·       บันทึกคนไข้

 

3. การประชุมติดตามการดำเนินงานตามโครงการศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพเพื่อการพึ่งตนเอง ของชมรมหมอพื้นบ้านอ.บ้านดุง (โครงการ สสส.)  อ.บ้านดุง  ที่ห้องประชุม สสอ.บ้านดุง  เพื่อใช้เป็นข้อมูลนำเสนอความก้าวหน้าผลการดำเนินงานโครงการ ที่กระทรวงสาธารณสุข  ในวันที่ 17 – 18  ธันวาคม  2550   สรุปได้ดังนี้

3.1 จำนวนหมอพื้นบ้านที่สำรวจในแต่ละตำบล

ประเภท

หมอพื้นบ้าน            ต.นาคำ          ต.วังทอง        ต.บ้านม่วง         ต.นาไหม         ต.บ้านจันทน์         รวม

1. หมอยา                   11                   9                      13                        6                        15                             54

2. หมอเป่า                 7                      4                      5                          12                      5                               33

3. หมอตำแย             3                      -                      2                          2                        4                               11

4. หมอนวด               -                      -                      -                           -                         3                               3

รวม                            21                   13                   20                        20                      27                             101

 

3.2 ในกลุ่มหมอยาพื้นบ้านแบ่งตามความชำนาญตามนี้

1.       กระเพาะอาหาร                                                   จำนวน                   11           คน

2.       โลหิตจาง                                                              จำนวน                   1              คน

3.       ไข้หมากไม้                                                           จำนวน                   16           คน

4.       กล้ามเนื้อ  (ปวดขา)                                             จำนวน                   2              คน

5.       โรคตับ  (ฝีในท้อง)                                             จำนวน                   1              คน

6.       เบาหวาน                                                               จำนวน                   2              คน

7.       ริดสีดวงทวาร                                                       จำนวน                   6              คน

8.       นิ่ว                                                                          จำนวน                   1              คน

9.       มดลูก                                                                     จำนวน                   1              คน

10.    อีสุกอีใส                                                                จำนวน                   1              คน

11.    ไข้                                                                           จำนวน                   1              คน

12.    กระดูก                                                                   จำนวน                   1              คน

13.    พิษงู                                                                       จำนวน                   1              คน

14.    ไข้จับสั่น                                                               จำนวน                   1              คน

15.    โรคทางเพศสัมพันธ์                                           จำนวน                   1              คน

16.    พิษแมงมุม                                                             จำนวน                   1              คน

17.    ฝีพิษ                                                                       จำนวน                   1              คน

18.    แม่ลูกอ่อนกินผิด                                                 จำนวน                   1              คน

 

3.3 ในกลุ่มหมอเป่าแบ่งตามความชำนาญตามนี้

1.       แผลเปื่อย  พุพอง                                                 จำนวน                   1              คน

2.       กระดูก                                                                   จำนวน                   19           คน

3.       กำเริด                                                                     จำนวน                   3              คน