นาฏยศัพท์

นาฏยศัพท์  หมายถึง  ศัพท์ที่ใช้เรียกชื่อท่ารำในวงการนาฏศิลป์ แบงเป็น  ๓ หมวดได้แก่

       ๑. หมวดนามศัพท์ หมายถึงศัพท์ที่ใช้เรียกท่ารำเช่น วง จีบ กรายมือ ยกเท้า ก้าวเท้า เป็นต้น

       ๒. หมวดกริยาศัพท์  หมายถึงศัพท์ที่ใช้เรียกในการปฏิบัติ เช่น ตึงมือ ตึงแขน ม้วนมือ ยืดยุบ แตะเท้า เป็นต้น

       ๓. หมวดเบ็ดเตล็ด  หมายถึงนาฏยศัพท์ที่อยู่นอกเหนือจากนามศัพท์ กริยาศัพท์เช่น ตัวพระ ตัวนาง  เป็นต้น

       จีบ หมายถึง การนำนิ้วหัวแม่มือชิดข้อแรกของน้วชี้ นิ้วที่เหลือคือ นิ้วชี้ นิ้วกลาง นิ้วนาง นิ้วก้อยกรีดออกไปคล้ายใบพัดเหยียดตึง ข้อสำคัญของการจีบคือการหักข้อมือเข้าหาท้องแขน แบ่งเป็นดังนี้

       จีบหงาย คือการจีบแล้วหงายฝ่ามือขึ้น

       จีบคว่ำ คือการจีบแล้วคว่ำฝ่ามือลง

       จีบส่งหลัง คือการจีบแล้วส่งแขนไปด้านหลังเหยียดตึงหงายฝ่ามือขึ้น

       จีบปรกหน้า คือการจีบหงายอยู่ระดับหน้าผาก

       จีบปรกข้าง  คือการจีบหงายอยู่ระดับแง่ศรีษะ

       จีบล่อแก้ว  คือการนำนิ้วหัวแม่มือทับนิ้วกลางนิ้วที่เหลือเหยียดตึง

       ตั้งวง  หมายถึง การเรียงนิ้วชี้  นิ้วกลาง นิ้วนาง นิ้วก้อยติดกันตั้งปลายนิ้วขึ้น นิ้วหัวแม่มือหักเข้าหาฝ่ามือข้อสำคัญของการตั้งวงคือ หักข้อมือเข้าหาลำแขนงอแขนให้ได้ส่วนโค้งพองามแบ่งเป็นดังนี้

       วงบน  ตัวนาง คือการตั้งวงระดับนางคิ้ว

                ตัวพระ คือการตั้งวงระดับแง่ศรีษะ

       วงกลาง  คือการตั้งวงอยู่ระดับไหล่

       วงล่าง  คือการตั้งวงอยู่ระดับเอวส่วนโค้งของแขนแนบลำตัวลงมา

       ยกเท้า  หมายถึงการยกเท้าด้านใดด้านหนึ่งขึ้น

                  ตัวนาง ยกเท้าอยู่ในระดับหน้าแข้งเชิดปลายเท้าหุบเข่าและย่อเข่าข้างที่ยืน

                  ตัวพระ ยกเท้าอยู่ในระดับหัวใต้เข่าข้างที่ยืนเชิดปลายเท้าหันเข่าออกด้านข้างและย่อเข่าข้างที่ยืน

       ก้าวเท้า  หมายถึง การยกเท้าข้างใดข้างหนึ่งขึ้นแล้วก้าวไปด้านหน้า เปิดส้นเท้าหลัง เทน้ำหนักไปเท้าหน้า ซี่งเป็นอาการสืบเนื่องมาจากท่ายกเท้า

       กระดกเท้า  หมายถึง การก้าวเท้าข้างใดข้างหนึ่งไปด้านหน้าเทน้ำหนักไปเท้าด้านหน้าใช้จมูกเท้าหลัง(บริเวณโคนเนื้อของฝ่าเท้า)กระแทกกับพื้นเบาๆ แล้วยกเท้าขึ้นหนีบน่อง ซึ่งเป็นท่าสืบเนื่องมาจากท่าก้าวเท้า

       ถัดเท้า  หมายถึง การก้าวเท้าแล้วเทน้ำหนักไปเท้าหลัง ใช้จมูกเท้าหน้าถัดกับพื้นยกขึ้นแล้ววางลงที่เดิมแบ่งเป็น  ๒  ลักษณะคือ

       ๑. ถัดอยู่กับที่คือ การก้าวเท้าแล้วเทน้ำหนักไปเท้าหลัง  ใช้จมูกเท้าหน้าถัดไปกับพื้น ยกขึ้นแล้ววางลงที่เดิม

       ๒. ถัดเท้าเคลื่อนที่คือ การถัดเท้าที่อยู่หน้าไปกับพื้นยกขึ้นวางลงที่เดิม แล้วก้าวเท้าไปด้านข้าง ทำสลับกันไป