การแบ่งประเภทของที่ดินของรัฐในต่างประเทศ
ที่ดิน ถือเป็นอสังหาริมทรัพย์ประเภทหนึ่ง ดังนั้น ทรัพย์สินของรัฐจึงสามารถแบ่งออกได้หลายประเภท ดังนี้
----------------------------
1. กฎหมายโรมัน
----------------------------
ที่ดินของรัฐ (Public Land) ถือเป็นทรัพย์สินของรัฐ ซึ่งกฎหมายโรมันได้แบ่งทรัพย์สินของรัฐ ออกเป็น 2 ประเภท คือ
(1.1) res publicea หมายถึง ทรัพย์สินประเภทที่ประชาชนใช้ร่วมกันและถือว่าเป็นของประชาชนทุกคน เช่น ทางน้ำ ทางหลวง ที่สาธารณประโยชน์ เป็นต้น
(1.2) res fisci เป็นทรัพยสินที่พระมหากษัตริย์ถือครองไว้เช่นเดียวกับเอกชน
----------------------------
2. กฎหมายฝรั่งเศส
----------------------------
สำหรับประเทศฝรั่งเศส ได้แบ่งทรัพย์ของแผ่นดินออกเป็น 2 ประเภท[1] คือ
(2.1) สาธารณสมบัติของแผ่นดิน (Domaine Public) เป็นทรัพย์นอกพาณิชย์ และอยู่ในบังคับของกฎหมายมหาชน ได้แก่ ทรัพย์สินซึ่งประชาชนใช้ร่วมกัน เช่น ทางสาธารณประโยชน์ แม่น้ำลำคลอง เป็นต้น โดยสาธารณสมบัติของแผ่นดินจะจำหน่ายจ่ายโอนไม่ได้ สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ย่อมไม่ถือว่าสิ้นไปด้วยผลการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติหรือผลมาจากการไม่ใช้ทรัพย์สินนั้น การสิ้นสภาพของสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ย่อมต้องอาศัยกฎหมายให้ถอนสภาพ (acte juridique de déclassement)
(2.2) ทรัพย์สินที่รัฐถือครอง (Domaine Priv´e) หมายถึง ทรัพย์สินที่รัฐถือครองไว้เสมือนเอกชนและอยู่ภายใต้กฎหมายเอกชน ทรัพย์สินประเภทนี้ถือเป็นทรัพย์ในพาณิชย์ สามารถจำหน่ายจ่ายโอนและเอกชนสามารถยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้ ทรัพย์สินดังกล่าวนี้ไม่ได้รับเอกสิทธิ์จากการคุ้มครองตามกฎหมายปกครอง หากมีกรณีพิพาทจะอยู่ภายใต้บังคับกฎหมายเอกชน จะอ้างกฎหมายอาญาหรือเรียกค่าเสียหายทางปกครองไม่ได้
----------------------------
3. กฎหมายเยอรมัน
----------------------------
ในประเทศเยอรมัน ได้ให้คำนิยามของคำว่า “ทรัพย์ (Sache)” ในทางมหาชนไม่ได้มีความหมายตรงกับในทางแพ่ง เพราะทรัพย์มหาชนไม่จำเป็นต้องอยู่ในกรรมสิทธิ์ของฝ่ายปกครองเสมอไป เป็นไปได้ว่าทรัพย์มหาชนเป็นเพียงส่วนหนึ่งหรือส่วนควบที่สำคัญของทรัพย์ในความหมายของกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ดังนั้น ทรัพย์มหาชนจึงตกอยู่ภายใต้กฎเกณฑ์พิเศษในทางกฎหมาย [2] ดังนั้น ทรัพย์มหาชนในความหมายอย่างกว้าง จึงหมายถึง ทรัพย์ของฝ่ายปกครองทุกชนิดซึ่งมีไว้เพื่อดำเนินกิจการของฝ่ายปกครองไม่ว่าโดยทางตรงหรือโดยทางอ้อม เพื่อบรรลุเป้าหมายในภาระหน้าที่ของฝ่ายปกครอง ทรัพย์ของฝ่ายปกครองในกรณีนี้ ได้แก่
(3.1) ทรัพย์ที่เกี่ยวกับการคลังของรัฐ (Finanzvermögen) ได้แก่ ที่ดิน ป่าไม้ หรือคุณค่าของทรัพย์นั้นมีผลต่อรัฐหรือนิติบุคคลตามกฎหมายมหาชนในด้านการคลังสำหรับการทำให้บรรลุเป้าหมายในภารกิจของฝ่ายปกครอง โดยหลักการทรัพย์ที่เกี่ยวกับการคลังของรัฐ ให้ถือกฎเกณฑ์ตามกฎหมายแพ่ง โดยเฉพาะการได้มา การตกอยู่ในภาระบางประการ และการจำหน่าย จ่าย โอน ดังนั้น ข้อพิพาทเกี่ยวกับทรัพย์ที่เกี่ยวกับการคลังของรัฐ จึงอยู่ในอำนาจของศาลยุติธรรม แต่บางกรณีได้กำหนดกฎเกณฑ์พิเศษสำหรับทรัพย์ประเภทนี้ ดังนั้น ทรัพย์ที่เกี่ยวกับการคลังของรัฐจึงต้องแยกออกจากกฎหมายปกครอง[3]
(3.2) ทรัพย์ทางปกครอง (Verwaltungsvermögen) เป็นทรัพย์ที่มีไว้เพื่อตอบสนองฝ่ายปกครองในการดำเนินกิจการทางปกครองโดยทางตรง เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ในภาระหนี้ของฝ่ายปกครองและหมายรวมถึงทรัพย์ทั้งหมดของฝ่ายปกครอง เช่น ที่ดินและสิ่งปลูกสร้างของฝ่ายปกครองหรือหน่วยงานรัฐ เป็นต้น
(3.3) ทรัพย์มหาชนใช้เพื่อประโยชน์ร่วมกัน(Öffentliche Sachen im Gemeingebrauch)[4] หมายถึง ทรัพย์ซึ่งใช้เพื่อประโยชน์อันร่วมกัน ได้แก่ ทางน้ำ ทางสาธารณะ ถนน ชายหาด เป็นต้น โดยการใช้ร่วมกัน ต้องรักษาให้อยู่ในขอบเขตของเจตน์จำนงในการใช้ร่วมกัน (Gemeinvertraglichkeit) หมายถึง ไม่อนุญาตให้ใช้ไปในทางที่ผิดซึ่งทำให้บุคคลอื่นเสียหาย เว้นแต่ความเสียหายเพียงชั่วคราวที่เกิดจากการใช้นั้น เป็นกรณีที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ที่สำคัญการเปลี่ยนแปลงสภาพภายนอกของทรัพย์มหาชนในทุกรณีถือเป็นการใช้เกินขอบเขต
---------------------------------
บทสรุป
---------------------------------
รัฐต่างประเทศได้มีการยอมรับว่าทรัพย์สินของรัฐมีทั้งที่เป็นทรัพย์นอกพาณิชย์และทรัพย์ในพาณิชย์ที่รัฐมีสิทธิจำหน่าย จ่าย โอนได้ โดยในกฎหมายของต่างประเทศจะแยกประเภททรัพย์สินออกเป็น ทรัพย์สินที่ใช้เพื่อประโยชน์ร่วมกันของแผ่นดิน และทรัพย์สินที่รัฐถือครองอย่างเอกชน
กฎหมายที่เกี่ยวข้องการจัดที่ดินของรัฐในประเทศไทยมีอยู่ด้วยกันหลาย โดยนำรูปแบบการจัดที่ดินประเภทต่างๆ มาจากรัฐต่างประเทศ เราคงต้องพิสูจน์ต่อไปว่าที่ดินของรัฐที่เป็นทรัพย์สินของแผ่นดินแบบธรรมดาหรือที่ดินที่รัฐถือครองอย่างเจ้าของกรรมสิทธิ์ซึ่งเป็นทรัพย์ในพาณิชย์มีอยู่หรือไม่? เพื่อให้ได้ความชัดเจนในเรื่องประเภทของที่ดินของรัฐต่อไป
[1] ชัยวัฒน์ วงศ์วัมนศานต์, กฎหมายว่าด้วยทรัพย์สิน, ครั้งที่ 9 กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2533 ,น. 208
[2] Ernst Forshoff. Lehrbuch des Verwaltungsrechts. Muchen, 1973 p.376-378
[3] Creifelds, Rechtswörterbuch, 12 Aufl. München,1994, p.853-854
[4] Ernst Forsthoff. Lehrbuch des Verwaltungsrechts, München,1973 p.389
