นวัตกรรมสื่อการเรียนการสอน
1. เทคโนโลยีเป็นการนำเอาแนวคิดหลักการ ความรู้ กระบวนการตลอดจน ผลผลิต ทางวิทยาศาสตร์มาใช้ในระบบงานเพื่อทำให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อการดำเนินงานด้อยประสิทธิภาพจำเป็นต้องค้นหาวิธีการใหม่ ๆ หรือปรับปรุงวิธีการเดิมมาใช้ ซึ่งวิธีการดังกล่าวเราเรียกว่านวัตกรรม
2. สิ่งใหม่หรือนวัตกรรมมักจะได้รับการปฏิเสธจากผู้ใช้เนื่องมาจากความเคยชินกับวิธี การเดิม การไม่มีความรู้ในสิ่งใหม่ และไม่ได้รับการสนับสนุนจากผู้บริหารเป็นหลักใหญ่
3. การยอมรับนวัตกรรมจะเกิดขึ้นได้ก็โดยวิธีการทำให้ผู้ใช้มีความรู้เกี่ยวกับสิ่งใหม่ แสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพของสิ่งใหม่และให้การสนับสนุนทั้งด้านกำลังทรัพย์ และกำลังใจในการใช้สิ่งใหม่ ๆ นั้น
4. นวัตกรรมการศึกษาเป็นการปรับปรุงวิธีการเดิม หรือนำวิธีใหม่มาใช้ในการศึกษาที่ แพร่หลายกันโดยทั่วไป ได้แก่ ชุดการสอน การสอนแบบโปรแกรม และการศึกษาทางไกล
5. ชุดการสอนเป็นการนำสื่อประสมมาช่วยในการเปลี่ยนแปลงการเรียนรู้ ให้เป็นไป อย่างมีประสิทธิภาพ แบ่งออกได้เป็น 4 ประเภท ได้แก่ ชุดการสอนประกอบการบรรยายของครู ชุดการสอนรายบุคคล ชุดการสอนแบบศูนย์การเรียนและชุดการสอนทางไกล ชุดการสอนจะช่วยสร้างความมั่นใจในการสอนของครู เนื้อหาเป็นมาตรฐานเดียวกัน ผู้เรียนเป็นอิสระจากอารมณ์และความสามารถในการสอนของครู
6. การสอนแบบโปรแกรม เป็นระบบการเรียนการสอนที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้เรียน ด้วยตนเอง ตามเนื้อหาที่จัดไว้เป็นขั้นตอนเล็ก ๆ ผู้เรียนมีโอกาสประเมินผลการเรียนรู้ด้วยตนเอง และจะเรียนตามความสามารถและความสนใจของตนเอง บทเรียนแบบโปรแกรมจะเป็นลักษณะของบทเรียนที่อาจจะอยู่ในรูปแบบต่าง ๆ ด้วยกัน บทเรียนแบบโปรแกรมที่มีลักษณะตำราเรียกว่า บทเรียนสำเร็จรูป บทเรียนสำเร็จรูปแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภทด้วยกัน ได้แก่ แบ่งตามเทคนิคการนำเสนอ แบ่งตามประเภทการตอบสนอง และแบ่งตามประเภทเทคนิคการเรียน
7. การศึกษาทางไกลเป็นการศึกษาที่มีลักษณะที่ผู้เรียนกับผู้สอนไม่อยู่ประจันหน้ากัน อาจจะมีชั้นเรียนสำหรับการศึกษาในระบบและอาจจะไม่มีชั้นเรียนก็ได้สำหรับการศึกษานอกระบบ สื่อการเรียนแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภทด้วยกันได้แก่ สื่อสิ่งพิมพ์ สื่อโสตทัศนูปกรณ์ และสื่ออิเลคทรอนิกส์ และโทรคมนาคม หน่วยงานของรัฐที่ดำเนินการศึกษาทางไกล ได้แก่ กรมการศึกษานอกโรงเรียน สถาบันราชภัฏสวนดุสิต มหาวิทยาลัยรามคำแหง และมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ที่จัดการศึกษาทางไกลสำหรับการศึกษานอกระบบ และกรมสามัญศึกษา สถาบันราชภัฏสวนดุสิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสาทมิตร และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ที่จัดการศึกษาทางไกลสำหรับการศึกษาในระบบ
ความหมายของเทคโนโลยีและนวัตกรรมการศึกษา ดังกล่าวแล้วว่า เทคโนโลยีการศึกษา เป็นการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสิ่งประดิษฐ์ หรือใช้ ร่วมกับกระบวนการทางจิตวิทยา และอื่น ๆ เพื่อให้ผู้เรียนเกิดการเปลี่ยนพฤติกรรมการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ การใช้เทคโนโลยีมิได้หมายความว่าจะมีประสิทธิภาพคงที่เสมอไป ประสิทธิภาพของเทคโนโลยีใด ๆ ก็อาจจะเปลี่ยนแปลงได้ เมื่อเปลี่ยนแปลงสถานที่ เปลี่ยนแปลงเวลา เปลี่ยนบุคคลที่ใช้และบุคคลที่ถูกนำไปใช้ เปลี่ยนแปลงสถานที่แวดล้อม ก็อาจจะทำให้ประสิทธิภาพของเทคโนโลยีนั้นเปลี่ยนแปลงไปได้ ในกรณีที่เป็นการเปลี่ยนแปลงที่จะเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพให้สูงขึ้น เทคโนโลยีนั้นก็จะยังคงใช้ต่อไป แต่เมื่อประสิทธิภาพลดลง เทคโนโลยีนั้น ๆ จึงต้องมีการปรับปรุงจุดบกพร่องบางส่วน หรือนำเอาวิธีการใหม่ ๆ มาใช้ ซึ่งวิธีการที่ได้รับการปรับปรุงใหม่หรือวิธีการใหม่ที่นำมาใช้เรียกว่า นวัตกรรม (Innovation) ทอมัส ฮิวซ์ (อ้างในบุญเกื้อ ควรหาเวช, 2542:13) ให้ความหมายของคำว่า นวัตกรรมว่า "เป็นการนำวิธีการใหม่ ๆ มาปฏิบัติหลังจากได้ผ่านการทดลองหรือได้รับการพัฒนามาเป็นขั้น ๆ แล้ว โดยเริ่มมาตั้งแต่การคิดค้น (Invention) การพัฒนา (Development) ซึ่งอาจจะเป็นรูปของโครงการทดลองปฏิบัติก่อน (Pilot Project) แล้วจึงนำมาปฏิบัติจริง ซึ่งมีความแตกต่างไปจากการปฏิบัติเดิมที่เคยปฏิบัติมา" มอตัน (อ้างในบุญเกื้อ ควรหาเวช, 2542:13) กล่าวว่า "นวัตกรรม หมายถึง การทำให้ใหม่ขึ้นอีกครั้ง (Renewal) ซึ่งหมายถึงการปรับปรุงของเก่าและพัฒนาศักยภาพของบุคลากรตลอดจนหน่วยงานหรือองค์การนั้น ๆ นวัตกรรมไม่ใช่การขจัดหรือล้มล้างสิ่งเก่าให้หมดไป แต่เป็นการปรับปรุงแต่งและพัฒนาเพื่อความอยู่รอดของระบบ" ไชยยศ เรืองสุวรรณ (อ้างในบุญเกื้อ ควรหาเวช, 2542:13) กล่าวว่า "นวัตกรรม หมายถึงวิธีการปฏิบัติใหม่ ๆ ที่แปลกไปจากเดิม โดยอาจจะได้มาจากการคิดค้นพบวิธีการใหม่ ๆ ขึ้นมาหรือมีการปรับปรุงของเก่าให้เหมาะสมและสิ่งทั้งหลายปลายทางอย่างมีประสิทธิภาพขึ้น" ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้โดยสรุปว่า "นวัตกรรม เป็นการปรับปรุงดัดแปลงวิธีการเดิม หรือนำเอาวิธีการใหม่มาใช้ในกระบวนการดำเนินงานใดๆ แล้วทำให้ประสิทธิภาพสูงขึ้นกว่าเดิม"
เกณฑ์ในการพิจารณานวัตกรรม เพื่อที่จะสามารถแยกแยะได้ว่าวิธีการที่นำมาใช้ในกระบวนการใด ๆ นั้น จะเรียกว่า เทคโนโลยีและนวัตกรรม ศาสตราจารย์ ดร.ชัยยงค์ พรหมวงศ์ (2526:37 ได้กล่าวถึง) เกณฑ์ของนวัตกรรมไว้ว่าประกอบด้วยลักษณะ 4 ประการคือ 1) เป็นวิธีการใหม่ทั้งหมดหรือเกิดจากการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงวิธีการเดิม 2) มีการนำเอาระบบ (System) พิจารณาองค์ประกอบของกระบวนการดำเนินการ นั้น ๆ 3) มีการวิจัย หรืออยู่ระหว่างการวิจัยว่า ทำให้กระบวนการดำเนินงานนั้น ๆ มี ประสิทธิภาพสูงขึ้นกว่าเดิม 4) ยังไม่เป็นส่วนหนึ่งของระบบในปัจจุบัน กล่าวคือหากวิธีการนั้น ๆ ได้รับการนำเอา ไปใช้อย่างกว้างขวางโดยทั่วไปแล้ว และวิธีการนั้นมีประสิทธิภาพก็จะถือว่าวิธีการนั้น ๆ นับเป็นเทคโนโลยี
