ความท้าทายที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคือ ทำไมต้องมีระบบอุดมศึกษา ระบบอุดมศึกษาจะพิสูจน์ตัวเองว่าเป็นระบบที่มีประโยชน์ต่อสังคมอย่างแท้จริงได้อย่างไร พิสูจน์ได้อย่างไรว่าระบบอุดมศึกษาทำประโยชน์ให้แก่สังคมคุ้มกับที่สังคมใส่เงินทองทรัพยากรและให้เกียรติสูง ระบบอุดมศึกษามีทางทำประโยชน์แก่สังคมมากขึ้น โดยใช้ทรัพยากรเท่าเดิมได้ไหม
ระบบอุดมศึกษา เป็นภาพรวมของสถาบันอุดมศึกษา, การจัดการระบบ (โดย สกอ.), และการกำกับดูแลระบบ (โดย กกอ.) แต่จริงๆ แล้ว ยังมีสถาบันอุดมศึกษาที่ไม่อยู่ภายใต้ สกอ. อีกด้วย คณะกรรมการ กกอ. ในการประชุมเมื่อวันที่ ๘ ม.ค. ๕๒ มีมติให้ สกอ. จัดทำข้อมูล/สารสนเทศ ของสถาบันอุดมศึกษาทั้งประเทศ เพื่อให้เข้าใจระบบอุดมศึกษาทั้งระบบจริงๆ
สังคมไทยมีแนวโน้มจะมองแยกๆ เป็นรายสถาบัน ไม่ค่อยมีมุมมองเชิงระบบ ในมุมมองเชิงระบบ เราหวังให้เกิดการเสริมพลัง (synergy) ระหว่างส่วนย่อยของระบบ และในการจัดการ/กำกับดูแล ระบบ เราหว้งให้ระบบมีปฏิสัมพันธ์กับระบบอื่นหรือภาคส่วนอื่นของสังคม และหวังให้ปฏิสัมพันธ์นั้น ก่อผลเชิงเสริมพลัง (synergy) ระหว่างกัน
ทำอย่างไร เราจึงจะสามารถมีวิธีกำกับดูแลระบบอุดมศึกษาในลักษณะที่เกิด synergy ระหว่างส่วนย่อย และเกิด synergy กับภาคส่วนอื่นๆ ของสังคม
ใช้ทรัพยากรของสังคมไม่มาก แต่ก่อคุณประโยชน์มาก
วิจารณ์ พานิช
๓ ก.พ. ๕๒
