บทความการศึกษา / การบริหารจัดการโรงเรียนขนาดเล็ก
การผลการประเมินภายนอกของ สำนักประเมินมาตรฐานการศึกษา (สมศ.) ในรอบแรกผลการประเมินจะพบว่าโรงเรียนขนาดเล็กในชนบทเกือบครึ่งหนึ่งที่ยังไม่ได้มาตรฐานเท่าที่ควรซึ่งคงจะไปโทษผู้บริหารหรือครูในโรงเรียนขนาดเล็กไม่ได้เพราะโรงเรียนขนาดเล็กปัญหาหลักของโรงเรียนขนาดเล็ก คือการขาดงบประมาณที่คำนวณตามรายหัวของเด็ก และการขาดบุคลากรส่งผลให้การดำเนินงานด้านวิชาการที่ถือเป็นหัวใจหลักของโรงเรียนเกิดปัญหาตามมาซึ่งทางออกทางหนึ่งที่นอกเหนือจากการยุบรวมโรงเรียนขนาดเล็ก คือการถ่ายโอนการจัดการศึกษาให้ท้องถิ่นดำเนินการเพื่อให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้สนับสนุนงบประมาณอย่างเต็มที่สำหรับจัดการศึกษาให้ลูกหลานในท้องถิ่นและเป็นแนวทางการจัดการศึกษาในโรงเรียนขนาดใหญ่ที่จะมีการถ่ายโอนไปในภายหลังทั้งนี้เพราะการถ่ายโอนการศึกษานั้นควรเริ่มจากการจัดตั้งศูนย์เด็กเล็กและการจัดการศึกษาในโรงเรียนขนาดเล็กก่อนหลังมีความพร้อมจึงจัดการศึกษาในโรงเรียนขนาดใหญ่ขึ้นเป็นการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ทุกฝ่าย ทั้งครู ผู้ปกครองชุมชน ปัญหาในการบริหารโรงเรียนขนาดเล็ก มีงานวิจัยที่น่าสนใจของคุณชาลินี กำลังงามนักศึกษาหลักสูตรครุศาสตรมหาบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยาได้ศึกษาเกี่ยวกับปัญหาและแนวทางการพัฒนาการปฏิบัติงานการเงินในโรงเรียนขนาดเล็กสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครปฐม เขต 2 ปัญหาการปฏิบัติงานการเงินในโรงเรียนขนาดเล็กมีปัญหาการปฏิบัติงานการเงินในโรงเรียนอยู่ในระดับปานกลาง โดยด้านที่เป็นปัญหามากที่สุด คือการเก็บรักษาเงิน โดยสาเหตุมาจากการขาดบุคลากรที่มีความรู้ด้านการเงินโดยเฉพาะเนื่องจากเจ้าหน้าที่การเงินโรงเรียนส่วนใหญ่เป็นครูผู้สอนที่มีงานหลักคือการสอน แนวทางการพัฒนาการปฏิบัติงานการเงินในโรงเรียนขนาดเล็ก คือ ฝ่ายการเงินเขตพื้นที่ควรแจกเอกสารหรือคู่มือให้ครบถ้วน เข้าใจง่ายและชัดเจนเป็นปัจจุบัน และโรงเรียนควรใช้เอกสารเป็นแหล่งศึกษารายละเอียด รวมถึงควรจัดการประชุมชี้แจงหรืออบรมให้ความรู้ความเข้าใจในการปฏิบัติงาน เพื่อให้โรงเรียนสามารถปฏิบัติได้ตามระเบียบอย่างสมบูรณ์และควรมีบุคลากรการเงินเฉพาะทางรวมถึงการนำเทคโนโลยีมาใช้ในงานการเงิน แนวทางที่กล่าวมานี้โรงเรียนขนาดเล็กทุกแห่งสามารถนำไปเป็นแนวทางการพัฒนาการปฏิบัติงานการเงินในโรงเรียนโดยปรับปรุงให้เหมาะสมกับสภาพโรงเรียนและเขตพื้นที่การศึกษาแต่ละแห่งสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางการพัฒนาการปฏิบัติงานการเงินในโรงเรียนขนาดเล็กได้โดยปรับปรุงให้เหมาะกับท้องถิ่นและบริบทต่าง ๆ
นอกจากงานบริหารงบประมาณแล้ว ด้านการบริหารงานวิชาการในโรงเรียนขนาดเล็ก โรงเรียนต้องอาศัยความร่วมมือจากบุคลากรในท้องถิ่น เช่น ครูพระสอนศีลธรรม วิทยากรพ่อแม่มาสอนความรู้ในวิชาการงานและอาชีพ การเชิญวิทยากรท้องถิ่นหรือภูมิปัญญาท้องถิ่นมาให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องต่าง ๆ เช่น การซ่อมจักรยานยนต์ การตัดผม ฯลฯ เพื่อลดภาระของครู นอกจากนี้โรงเรียนต้องประสานความร่วมมือกับองค์กรในชุมชน เช่น องค์การบริหารส่วนตำบล เพื่อขอรับการสนับสนุนงบประมาณ พัสดุครุภัณฑ์ และการจ้างครู เพื่อให้การจัดการศึกษาดำเนินไปข้างหน้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ด้านบุคลากร ครูส่วนใหญ่มักเป็นครูที่บรรจุใหม่ เมื่อบรรจุได้สักพักจึงทำเรื่องย้ายไปในที่เจริญกว่า ส่งผลให้ขาดความต่อเนื่องในการจัดการเรียนการสอน ผู้บริหารจึงต้องแก้ปัญหาอยู่ตลอดเวลา ประการสำคัญเมื่อการบริหารงานโรงเรียนเริ่มเข้าที่จะเป็นช่วงเดียวกับที่ผู้บริหารได้ย้ายไปโรงเรียนอื่น ดังนั้นการสร้างขวัญและกำลังใจให้ผู้บริหารและครูในโรงเรียนขนาดเล็ก จึงเป็นส่วนสำคัญ ที่ควรได้รับการพิจารณาเป็นพิเศษ เพื่อดึงครูให้อยู่ในโรงเรียนขนาดเล็ก มีความภาคภูมิใจในโรงเรียน ที่กล่าวเช่นนี้เพราะปัจจุบันโรงเรียนขนาดเล็กจะเสียเปรียบโรงเรียนขนาดใหญ่แทบทุกด้านทั้งเม็ดเงินที่ใช้ในการพิจารณาความดีความชอบ ครูที่มีเงินเดือนมากย่อมีเม็ดเงินมากกว่าครูบรรจุใหม่
การพัฒนาโรงเรียนขนาดเล็กอีกทางหนึ่ง คือ การส่งศึกษานิเทศก์ไปให้ความรู้ เป็นพี่เลี้ยงครู แนะนำ แก้ปัญหาด้านการจัดการเรียนการสอนให้แก่โรงเรียน
การแก้ปัญหาการดำเนินงานในโรงเรียนขนาดเล็ก จึงเป็นปัญหาสำคัญที่ส่งผลถึงคุณภาพผู้เรียน หากโรงเรียนขนาดเล็กมีระบบการบริหารงานที่ดี มีผู้บริหารและครูมืออาชีพที่มีความรักความภูมิใจในท้องถิ่น ย่อมส่งผลดีต่อการบริหารงานโรงเรียน เพื่อผลปลายทาง คือ คุณภาพผู้เรียน เพราะการจัดการศึกษาให้มีคุณภาพนั้น จึงจำเป็นต้องอาศัยทรัพยากรที่สำคัญในการบริหารงาน ได้แก่ คน เงิน วัสดุอุปกรณ์ และวิธีการจัดการและระบบบริหารที่ดีและมีประสิทธิภาพ (4 M)
การแก้ปัญหาด้านคุณภาพการศึกษาที่สำคัญ กระรวงศึกษาธิการจึงควรพัฒนาผู้บริหารและครูในโรงเรียนขนาดเล็ก โดยอบรมครูทั้งโรงเรียนให้เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง(Change Agent) เหมือนกับการอบรมผู้นำการเปลี่ยนแปลงเพื่อรองรับการกระจายอำนาจสำหรับโรงเรียนที่มีผลการประเมินภายนอกระดับดีมาก แตกต่างกันเพียงการอบรมเพื่อพัฒนาคุณภาพโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการต้องจัดในรูปแบบการการให้ความรู้ในการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อนำไปจัดการเรียนรู้ให้ผู้เรียน สนับสนุนวัสดุอุปกรณ์ให้เพียงพอ และจัดหาโรงเรียนพี่เลี้ยงเพื่อคอยช่วยเหลือให้คำแนะนำในการพัฒนาบุคลากรโรงเรียนขนาดเล็ก รวมถึงเพิ่มอัตราส่วนความดีความชอบให้ครูที่ปฏิบัติงานในโรงเรียนขนาดเล็กให้มากกว่าโรงเรียนขนาดใหญ่
ขอบคุณค่ะ ที่นำมาแบ่งปัน