เก็บข้อมูลวิจัย : ภาคสนาม

เรื่องสืบเนื่องจาก ครั้งที่แล้ว ไปช่วยเก็บข้อมูลวิจัยกับท่านอาจารย์อู๊ด ผศ.เฉลิมศรี นันทวรรณ ครั้งนี้ไปอีก!!!!

ออกเดินทางเวลา 6.00 น.วันอาทิตย์ที่ 2 พฤศจิกายน 2551 เก็บข้อมูลวิจัยที่ ศูนย์บริการสาธารณสุข 66 ตำหนักพระแม่กวนอิม โชคชัย 4 สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร การทำงานเป็นระบบดีมาก เนื่องจากคุณประชุมชัย ฝ่ายลงทะเบียนจัดเตรียมเอกสารอย่างเรียบร้อย มีรายละเอียดชื่อ ระบุชุดที่ ลำดับที่ เข้าร่วมโครงการ เขต ศูนย์บริการฯ ฯลฯ เรียบร้อย คณะไปถึงที่หมายแต่เช้าต้องนั่งรอกลุ่มตัวอย่างร่วมชั่วโมง นอกจากนั้นยังมีความรอบคอบในการ list รายชื่อกลุ่มตัวอย่างพร้อมเบอร์โทรศัพท์เพื่อความสะดวกในการโทรศัพท์ติดต่อกลับด้วย

ขณะสัมภาษณ์ได้สอบถามกลุ่มตัวอย่างวัยเจริญพันธุ์(ชาย) เรื่อง การคุมกำเนิดว่า ท่านใช้วิธีการคุมกำเนิดโดยวิธีใด กลุ่มตัวอย่างตอบว่าใช้ยาคุมกำเนิดครับ ไม่ใช่ผมนะ..แต่เป็นภรรยา แอบอมยิ้มกับคำตอบที่ได้ยิน เพราะความไม่ชัดเจนของข้อคำถาม(Item) หรือเพราะว่าการสื่อสารที่ผิดพลาดไม่ชัดเจน จึงทำให้เกิดบรรยากาศเช่นนี้ เป็นสิ่งดีทีเดียว(ในแง่มุขตลก) แต่..ในแง่ของข้อคำถามตามแบบสัมภาษณ์ มีความเป็นปรนัย (Objectivity) ใช้ภาษา ชัดเจน หากแต่ผู้สัมภาษณ์ถามหรือใช้คำถามที่คลุมเครือไม่ชัดเจน ทำให้ความหมายที่เราต้องการอาจผิดเพี้ยนได้

วันที่ 8-9 พฤศจิกายน 2551 เก็บข้อมูลวิจัยที่ ศูนย์บริการสาธารณสุข 54 ทัศน์เอี่ยม สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร ได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นจากเจ้าหน้าที่ศูนย์ฯ

ออกเดินทางเวลา 6.00 น. วันเสาร์ที่ 8 พฤศจิกายน 2551 ขณะนั่งรถตู้อาจารย์อู๊ด ได้ชี้แจงขั้นตอนการทำงาน ข้อผิดพลาดจากครั้งที่ผ่านมาให้ทุกคนรับรู้และให้ปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้น พอไปถึงที่หมายพบว่า การทำงานในครั้งนี้(ยัง)ไม่เป็นระบบ แตกต่างจากวันที่ 2 พฤศจิกายน 2551 อย่างสิ้นเชิง ทำให้งานไม่เรียบร้อย เนื่องจาก

ใบ pre survey ขาดรายระเอียดของกลุ่มตัวอย่างที่เข้าร่วมโครงการ การเซ็นชื่อยืนยันเข้าร่วมโครงการ(ใบยินยอม) อาทิเช่น ไม่ระบุชุด ลำดับที่ ที่เข้าร่วมโครงการ เขต ศูนย์บริการฯ ฯลฯ
การนัดหมายกลุ่มตัวอย่างทั้ง 2 ศูนย์พร้อมกัน ทำให้(อาจจะ)สับสนในการลงบันทึกเลขที่ศูนย์ฯ (ศูนย์ 26 และ 54) เพื่อความสะดวก ถูกต้อง แม่นยำ ควรนัดคนละวันกัน
ใบ pre survey ไม่เรียบร้อย ทางทีมงานก็ได้ช่วยกัน complete แบบสอบถามให้ครบ ถ้วนสมบูรณ์ ทุกชุด
แต่อย่างไรก็ดี แม้ใบ pre survey ไม่มีการ complete หรือ fill ข้อมูลครบตามแบบสัมภาษณ์ คิดว่ายุ่งยากแล้ว แต่ถ้ามองอีกด้านหนึ่งเป็นแค่เรื่อง(เอกสาร)เพียงเล็กน้อยเท่านั้น หากเปรียบเทียบกับการนัดหมายกลุ่มตัวอย่างเพื่อเข้าร่วมโครงการวิจัยโดยความสมัครใจ ซึ่งต้องงดน้ำและอาหารหลังเที่ยงคืน ต้องตื่นนอนแต่เช้า(แทนที่จะนอนตื่นสายในวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ วันนี้ฝนตกอีกต่างหาก) ออกเดินทางจากบ้านมาที่ศูนย์บริการสาธารณสุข 54 เพื่อเจาะเลือด ตรวจสุขภาพ ตรวจปัสสาวะ ฯลฯ ซึ่งเป็นเรื่องที่ยากกว่าทีเดียว ยิ่งเป็นผู้สูงอายุแล้วยิ่งน่าเห็นใจ ดีที่ว่าหลังเจาะเลือดมีการแจกนมกล่องพร้อมอาหารว่างสำหรับกลุ่มตัวอย่างด้วย
หลังจากเก็บข้อมูลเสร็จเรียบร้อย ได้มีการร่วมกันสรุปประเด็นปัญหาและข้อเสนอแนะ เพื่อปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น

วันอาทิตย์ที่ 9 พฤศจิกายน 2551 ปัญหาต่างๆ ได้รับการแก้ไขด้วยดีทำให้การทำงานราบรื่น แต่ยังพบปัญหา ณ จุดนัดหมาย คือ 1.ระยะทางระหว่างบ้านของกลุ่มตัวอย่างกับศูนย์บริการสาธารณสุขห่างกันมาก เป็นอุปสรรคต่อการเดินทางและฝนตก(ฤดูฝน) ทำให้กลุ่มตัวอย่างไม่มาตามนัดหมาย(ได้กลุ่มตัวอย่างไม่ครบ) 2.การเก็บข้อมูลเฉพาะวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ ทำให้ต้องใช้เวลานานหลายเดือนกว่าจะได้กลุ่มตัวอย่างครบตามกำหนด (ไม่สามารถเก็บข้อมูลได้ ในวันธรรมดาจันทร์-ศุกร์ เนื่องจากกลุ่มตัวอย่าง(วัยทำงาน)ในกรุงเทพมหานครส่วนใหญ่ต้องทำงาน เด็กๆ ก็เรียนหนังสือ ส่วนผู้สูงอายุก็ไม่มีคนพามาที่ศูนย์บริการสาธารณสุข)

วันอาทิตย์ที่ 16 พฤศจิกายน 2551 ร่วมเก็บข้อมูลวิจัยที่ ศูนย์บริการสาธารณสุข 66 อีกครั้งหนึ่ง การทำงานเป็นระบบดีมาก เกิดพฤติกรรมการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติในการเก็บข้อมูลครั้งที่แล้ว ความคุ้นเคยกับสถานที่และทีมงานเดิม ฝ่ายลงทะเบียนจัดเตรียมเอกสารอย่างเรียบร้อย มีรายละเอียดชื่อ ระบุชุดที่ ลำดับที่ เข้าร่วมโครงการ เขต ศูนย์บริการฯ ฯลฯ เรียบร้อย ตลอดจนการช่วยเหลือกัน complete แบบสอบถาม โดยผู้สัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างกับผู้ตรวจสอบแบบสอบถามเป็นคนละคนกัน เพื่อป้องกันความลำเอียง (Bias) ในการตรวจสอบข้อมูล

วันอาทิตย์ที่ 23 พฤศจิกายน 2551 เก็บข้อมูลวิจัยที่ ศูนย์สุขภาพชุมชนชนโซน 7 เขตลาดกระบัง ได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นจากเจ้าหน้าที่ศูนย์ฯ

จำนวนกลุ่มตัวอย่างที่นัดไว้ประมาณ 60 คน แต่จำนวนผู้สัมภาษณ์มีเพียง 12 คน เนื่องจากมีการแจ้งยกเลิก(กระชั้นชิด) ทำให้ไม่สามารถตามคนอื่นมาทดแทนได้ ดังนั้นแล้วถ้าระบบการบริการจัดการงานวิจัยที่ดีนั้น ควรวางแผนการจัดเจ้าหน้าที่(ผู้สัมภาษณ์)ให้เหมาะสมกับจำนวนกลุ่มตัวอย่างตามที่นัดหมายไว้ ขณะเดียวกันผู้สัมภาษณ์ก็ต้องมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายด้วย แต่มีข้อดีในแง่การทดสอบการทำงานเป็นทีมได้เป็นอย่างดี ความมีน้ำใจของเพื่อนร่วมงาน ฯลฯ อย่างไรก็ดี วันนั้นท่านอาจารย์อู๊ด ติดภารกิจคุมสอบสภาการพยาบาล จึงมอบหมายให้คุณปิยะวดี เป็นหัวหน้ากลุ่มแทน ทำให้การทำงานมีปัญหาและอุปสรรคบ้าง แต่ทุกอย่างก็สำเร็จลุล่วงได้ด้วยดี

เซ็นชื่อใบสำคัญรับเงิน รับค่าเหนื่อย เดินทางกลับ จบข่าวคร๊าบ!!!!..พี่น้อง...

สุเทพ ธุระพันธ์

24 พฤศจิกายน 2551