นานาทัศนะ : การจัดการความรู้เพื่อสร้างสังคมฐานความรู้ในภาคการศึกษา

ตอนที่ ๑ , ตอนที่ ๒ , ตอนที่ ๓ , ตอนที่ ๔, ตอนที่ ๕.๑, ตอนที่ ๕.๒,

 ตอนที่ ๖.๑, ตอนที่ ๖.๒, ตอนที่ ๗.๑, ตอนที่ ๗.๒, ตอนที่ ๘.๑. ตอนที่ ๘.๒

ตอนที่ ๙.๑, ตอนที่ ๙.๒, ตอนที่ ๙.๓ , ตอนที่ ๙.๔

ปัจจัยสนับสนุนการดำเนินงาน:

1. เป็นการดำเนินงานร่วมกันระหว่างสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย และสถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม ทำให้เกิดการส่งเสริมสนับสนุนในด้านงบประมาณ บุคลากร การบริหารจัดการ และวิชาการด้านการวิจัยและการจัดการความรู้

2. เป็นการดำเนินงานภายใต้การดูแล ควบคุม กำกับ ติดตาม และให้การปรึกษาของคณะนักวิจัยที่เป็นผู้ทรงคุณวุฒิ และผู้เชี่ยวชาญจากสถาบันอุดมศึกษา

3. กลุ่มเป้าหมายสมัครใจเข้าร่วมโครงการวิจัย ซึ่งเป็นวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เพราะเห็นความสำคัญและประโยชน์ที่จะได้รับการพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรในด้านการพัฒนาคน พัฒนางาน และพัฒนาองค์กรสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้ รวมทั้งมีงบประมาณสนับสนุนการดำเนินการวิจัยและพัฒนา

            ผลการดำเนินงานจนถึงปัจจุบัน (กรกฎาคม - สิงหาคม 2550):

1. ระยะที่ 1 (มกราคม – มีนาคม 2549) เป็นการศึกษาความเป็นไปได้ (feasibility study) เพื่อกำหนดกลุ่มเป้าหมายการวิจัย มีการจัดประชุมชี้แจงและทำความเข้าใจกับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษากลุ่มเป้าหมายการวิจัย ตามเขตตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ 12 เขต และกรุงเทพมหานคร รวม 13 เขตตรวจราชการ และครอบคลุมพื้นที่ภูมิศาสตร์ 4 ภูมิภาค เกี่ยวกับรายละเอียดของโครงการวิจัย พร้อมลงปฏิบัติการในพื้นที่เพื่อศึกษาความพร้อมและความเป็นไปได้ของกลุ่มเป้าหมายในการเข้าร่วมโครงการวิจัย

ผลการดำเนินงานคือ ได้กลุ่มเป้าหมายการวิจัยนำร่องที่มีความพร้อมในการพัฒนา มีศักยภาพ มีทุนเดิมของการจัดการความรู้ในองค์กร และมีความเป็นไปได้ในการเข้าร่วมโครงการวิจัย คือ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา จำนวนทั้งสิ้น 17 เขต และสถานศึกษาขั้นพื้นฐานที่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาพิจารณาคัดเลือกเข้าร่วมโครงการ จำนวนทั้งสิ้น 78 โรงเรียน รวมองค์กรทางการศึกษาขั้นพื้นฐานที่เข้าร่วมโครงการวิจัยทั้งสิ้น  95  องค์กร ทั้งนี้ ประเมินได้ว่าสามารถเป็นต้นแบบการใช้การจัดการความรู้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาขั้นพื้นฐาน ภายใต้การนิเทศ ติดตาม ให้การปรึกษาและพัฒนาวิชาการด้านการจัดการความรู้จากคณะนักวิจัย ที่พัฒนากลุ่มเป้าหมายการวิจัยให้สามารถสร้างทีมแกนนำนักจัดการความรู้ และนักจัดการความรู้ที่ชำนาญการด้านการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ (IT) ขององค์กร ที่มีความรู้ความเข้าใจ มีทักษะการใช้เครื่องมือการจัดการความรู้ สามารถสร้างกระบวนการจัดการความรู้และทีมปฏิบัติการจัดการความรู้ พร้อมทำแผนปฏิบัติการจัดการความรู้ในองค์กร

2. ระยะที่ 2 (เมษายน 2549 – มิถุนายน 2550) เป็นระยะพัฒนากระบวนการจัดการความรู้ขององค์กรการศึกษาเป้าหมายการวิจัย และเริ่มขยายผลรูปแบบการจัดการความรู้ขององค์กรการศึกษา

ผลการดำเนินงานกิจกรรมวิจัยระยะนี้ คือ

2.1 กำหนดคุณลักษณะของทีมแกนนำนักจัดการความรู้ขององค์กร และนักจัดการความรู้ที่มีความชำนาญการด้านการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ (IT) พร้อมทั้งประสาน และสร้างความเข้าใจให้องค์กรเป้าหมายการวิจัยเตรียมความพร้อมและสร้างทีมแกนนำนักจัดการความรู้ขององค์กร เพื่อเข้าร่วมประชุมปฏิบัติการที่โครงการวิจัยจะจัดขึ้น

2.2 พัฒนาหลักสูตรการอบรมเชิงปฏิบัติการทีมนักจัดการความรู้ด้าน IT เพื่อสร้างและใช้บล็อก (blog) เพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของโครงการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการเพิ่มประสิทธิภาพขององค์กรทางการศึกษาด้วยการจัดการความรู้ และจัดการอบรมบุคลากรด้าน IT ขององค์กรเป้าหมายการวิจัย 95 องค์กร ๆ ละ 1 คน เพื่อให้นักจัดการความรู้ด้าน IT ขององค์กรเป้าหมายการวิจัยเกิดความเข้าใจ เกิดทักษะโดยเน้นการฝึกปฏิบัติการใช้เครื่องมือการจัดการความรู้ การสร้างและใช้บล็อกเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กระบวนการจัดการความรู้ในองค์กรและระหว่างองค์กร พร้อมทั้งให้เป็นแกนหลักในการถ่ายทอดและขยายผลการสร้างบล็อกเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของโครงการวิจัย

2.3 พัฒนาหลักสูตรการสร้างรูปแบบและกระบวนการจัดการความรู้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพองค์กรสำหรับทีมแกนนำนักจัดการความรู้ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาขั้นพื้นฐานกลุ่มเป้าหมายการวิจัย พร้อมจัดทำคู่มือการจัดการความรู้ขององค์กรการศึกษาขั้นพื้นฐาน ทั้งนี้ ได้จัดประชุมปฏิบัติการทีมแกนนำนักจัดการความรู้ขององค์กรการศึกษาเป้าหมายการวิจัย จำนวน 6 ครั้ง เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ และเกิดทักษะโดยเน้นการฝึกปฏิบัติการใช้เครื่องมือเกี่ยวกับการสร้างกระบวนการจัดการความรู้เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กร ทั้งในองค์กรและระหว่างองค์กร รวมทั้งให้เข้าใจบทบาทหน้าที่และภาระงานที่ต้องดำเนินการนำกระบวนการจัดการความรู้ไปประยุกต์ ถ่ายทอด และสร้างนักปฏิบัติการจัดการความรู้ในองค์กร รวมถึงพัฒนาให้เกิดรูปแบบการจัดการความรู้ที่เป็นเลิศขององค์กรของตน เพื่อขยายผลให้กับองค์กรการศึกษาอื่น ผลที่ได้คือ ทีมแกนนำนักจัดการความรู้ 95 ทีม ของ 95 องค์กรเป้าหมายการวิจัย ที่สามารถนำกระบวนการจัดการความรู้ไปสู่การปฏิบัติในองค์กรเพื่อพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กร

2.4 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาขั้นพื้นฐานกลุ่มเป้าหมายการวิจัย จำนวน 95 องค์กร ทำการพัฒนา สร้างกระบวนการจัดการความรู้และทีมปฏิบัติการจัดการความรู้ พร้อมจัดทำแผนปฏิบัติการจัดการความรู้ในองค์กรและการขยายผลในระยะเวลา 2 ปี (ปีงบประมาณ 2550 – 2551) แผนจัดกิจกรรมและเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในองค์กร แผนการศึกษาดูงานเพื่อพัฒนากระบวนการจัดการความรู้ จัดทำเครื่องมือการจัดการความรู้และบล็อกเพื่อสื่อสารและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน

2.5 คณะนักวิจัยนิเทศ ติดตาม ให้การปรึกษา และเก็บข้อมูลเกี่ยวกับการพัฒนารูปแบบและกระบวนการจัดการความรู้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาเป้าหมายการวิจัย จำนวน 95 องค์กร รวมทั้งศึกษากระบวนการแพร่ขยายของกระบวนการจัดการความรู้ พร้อมวิเคราะห์และสรุปบทเรียนของการพัฒนากระบวนการจัดการความรู้ขององค์กรเป้าหมายการวิจัยทั้ง 95 องค์กร จำนวน 2 ครั้ง คือ ครั้งที่ 1 ระหว่างเดือนสิงหาคม – ตุลาคม 2549 และ ครั้งที่ 2 ระหว่างเดือนมกราคม – เมษายน 2550

2.6 กลุ่มเป้าหมายการวิจัยสามารถสร้างและพัฒนากระบวนการจัดการความรู้เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในองค์กร และนำความรู้ไปพัฒนาประสิทธิภาพการปฏิบัติงานในองค์กรในมิติตามโครงสร้างการบริหารงานขององค์กร และมิติแผนพัฒนาองค์กรตามวิสัยทัศน์ พันธกิจขององค์กร เกิดรูปแบบและกระบวนการจัดการความรู้ที่ดีที่สุดขององค์กรสำหรับขยายผลให้กับองค์กรการศึกษาอื่น มีการจัดกิจกรรมและเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในองค์กรและระหว่างองค์กร ศึกษาดูงานเพื่อพัฒนากระบวนการจัดการความรู้ จัดทำเครื่องมือการจัดการความรู้ และสร้างบล็อกใน http:/www.gotoknow.org เพื่อสื่อสาร แลกเปลี่ยนเรียนรู้ แบ่งปันความรู้ร่วมกัน และเชื่อมโยงระหว่างเครือข่ายการจัดการความรู้ มีการพัฒนา
องค์ความรู้และจัดทำคลังความรู้ในเรื่องต่างๆ มากมายตามบริบทของแต่ละองค์กร เช่น การพัฒนาคุณภาพผู้เรียน การบูรณาการคุณธรรมจริยธรรม การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม การศึกษาเด็กพิเศษ การพัฒนาความสามารถในการอ่านเขียนภาษาไทย การวิจัยในชั้นเรียน การจัดการเรียนรู้ของแต่ละกลุ่มสาระ การพัฒนาเทคนิคการสอน การพัฒนาคุณภาพการนิเทศ งานบริการสนับสนุนการสอน งานการเงินและบัญชี เป็นต้น

3. ระยะที่ 3 (กรกฎาคม 2550 – มิถุนายน 2551) เป็นระยะพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องและขยายผลการจัดการความรู้ของกลุ่มองค์กรเป้าหมายการวิจัย

ผลการดำเนินงานกิจกรรมวิจัยจะสรุปเฉพาะตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2550 ถึง สิงหาคม 2550 คือ

มีการจัดมหกรรมตลาดนัดการจัดการความรู้ 4 ภูมิภาค เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาขั้นพื้นฐานด้วยการจัดการความรู้ จำนวน 4 ครั้ง ระหว่างเดือนกรกฎาคม – สิงหาคม 2550 โดยมีวัตถุประสงค์คือ

§  เพื่อนำเสนอผลการพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาด้วยการจัดการความรู้ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา 17 เขต และสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน 78 แห่ง ที่เป็นกลุ่มเป้าหมายการวิจัย ใน 4 ภูมิภาค

§  เพื่อเป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การประยุกต์ใช้กระบวนการจัดการความรู้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษา ระหว่างสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาขั้นพื้นฐานกลุ่มเป้าหมายวิจัย และกลุ่มองค์กรการศึกษานอกกลุ่มเป้าหมาย ใน 4 ภูมิภาค

§  เพื่อขยายผลการพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาด้วยการจัดการความรู้ สู่องค์กรการศึกษาอื่น และสร้างเครือข่ายชุมชนนักปฏิบัติการจัดการความรู้ ใน 4 ภูมิภาค

§  เพื่อสรุปบทเรียนรูปแบบการพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาด้วยการจัดการความรู้ เพื่อนำเสนอผลการดำเนินงานต่อคณะกรรมการสภาการศึกษาและผู้บริหารระดับสูงของกระทรวงศึกษาธิการ

กำหนดวัน เวลา และสถานที่จัดมหกรรมตลาดนัดการจัดการความรู้ 4 ภูมิภาค ดังนี้

                  ครั้งที่ 1 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วันที่ 7 - 8 กรกฎาคม 2550  ณ โรงแรมนภาลัย จังหวัดอุดรธานี

ครั้งที่ 2 ภาคเหนือ วันที่ 14 - 15 กรกฎาคม 2550 ณ โรงแรมเชียงใหม่ภูคำ จังหวัดเชียงใหม่

ครั้งที่ 3 ภาคกลาง วันที่ 21-22 กรกฎาคม 2550 ณ โรงแรมวรบุรี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ครั้งที่ 4 ภาคใต้ วันที่ 4 - 5 สิงหาคม 2550 ณ โรงแรมพาวีเลี่ยน สงขลา จังหวัดสงขลา

สำหรับรูปแบบ สาระ และกิจกรรมของงานตลาดนัดการจัดการความรู้ มีดังนี้

                  1. การประชุมในห้องใหญ่ ประกอบด้วย ปาฐกถาพิเศษ และการเสวนา

                  2. การเสวนาและการนำเสนอผลการนำการจัดการความรู้ไปใช้พัฒนาประสิทธิภาพขององค์กร

อย่างไรก็ดี กิจกรรมของงานมหกรรมตลาดนัดความรู้ 4 ภูมิภาค เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษาด้วยการจัดการความรู้ ประกอบด้วย ปาฐกถาพิเศษเรื่อง “การจัดการความรู้เพื่อสร้างสังคมฐานความรู้” การเสวนาเรื่อง “ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนการจัดการความรู้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษา” การนำเสนอ เผยแพร่ และแลกเปลี่ยนเรียนรู้กระบวนการจัดการความรู้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพขององค์กรเป้าหมายการวิจัย และเวทีเสวนา...เรียนรู้สิ่งดีๆ ของ KM สู่การประยุกต์ใช้พัฒนาประสิทธิภาพขององค์กรการศึกษา ดังภาพ
 
 

 

 

อ่านต่อตอนที่ ๙.๖

วิจารณ์ พานิช

๑๓ พ.ย. ๕๑