พิพิธภัณฑ์คือแหล่งเรียนรู้   พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นคือแหล่งเรียนรู้ท้องถิ่น   ช่วยให้รู้จักหรือเข้าใจท้องถิ่นของตนเอง และของคนอื่น   ผมอยากให้มีพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นอยู่ในทุกท้องถิ่น   เป็นที่ทำงานวิจัยเรื่องราวต่างๆ ในท้องถิ่น   และจัดแสดงให้ผู้มาเยี่ยมชม   เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต คือมีการเปลี่ยนแปลงนิทรรศการอยู่เสมอ    ไม่ใช่เป็นเพียงที่เก็บของเก่า   ที่เมื่อเวลาผ่านไปก็ร่วงโรย

 

ผมเป็นคนรักพิพิธภัณฑ์ จึงดีใจมาก ที่ ศมส. (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร) จัดเทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ระหว่างวันที่ ๓ – ๕ พ.ย. ๕๑   อ่านรายละเอียดได้ที่นี่   และ ศมส. ยังจัดทำจุลสาร ก้าวไปด้วยกัน เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์ อย่างน่าสนใจมาก  

 

มองในมุมหนึ่ง พิพิธภัณฑ์คือศูนย์วิจัย    พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นคือศูนย์วิจัยท้องถิ่น    เป็นที่ที่ปราชญ์ชาวบ้าน คนรักท้องถิ่น และครู นักเรียน มารวมตัวกันทำวิจัยท้องถิ่น    และนำเอาความรู้มาจัดแสดง    ให้เห็นมิติต่างๆ ของท้องถิ่น   และเก็บสั่งสมความรู้ในรูปแบบต่างๆ ไว้

 

มองในอีกมุมหนึ่ง พิพิธภัณฑ์คือแหล่งเรียนรู้สำหรับนักเรียนและครู    ครูจึงควรนำนักเรียนมาเรียนรู้ที่พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น   เพื่อให้เด็กได้รู้จักท้องถิ่นของตน จากมิติที่ลึก เชื่อมโยง และหลากหลาย    ทำให้เด็กมีสำนึกรักท้องถิ่นของตน

 

จะยิ่งดี ถ้าครูชวนเด็กทำวิจัยเรื่องของท้องถิ่น เช่นประวัติศาสตร์ท้องถิ่น โบราณคดีท้องถิ่น ทรัพยากรท้องถิ่น ปราชญ์ท้องถิ่น เป็นต้น    จะยิ่งทำให้เด็กรู้จักท้องถิ่นดียิ่งขึ้น   

 

พิพิธภัณฑ์คือสถานที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของท้องถิ่น ที่คนมาเยือนต้องมาเที่ยวชม    นักเรียนที่ทำวิจัยท้องถิ่นและรู้จักท้องถิ่นของตนอย่างดี สามารถทำหน้าที่มัคคุเทศน้อยอาสาสมัคร    นำแขกต่างถิ่นท่องเที่ยวจุดสำคัญในท้องถิ่น   และทำหน้าที่อธิบายนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์    เยาวชนที่ได้ทำหน้าที่นี้ มองในอีกมุมหนึ่งเป็นการเรียนรู้ในชีวิตจริง   อาจจะดีกว่าการเรียนในชั้นเรียนเสียอีก

 

เยาวชนที่ได้ทำหน้าที่มัคคุเทศน้อยอาสาสมัครเช่นนี้ควรได้รับการฝึก    ให้รู้จักสื่อสาร ๒ ทางกับนักท่องเที่ยว    ได้เรียนรู้สิ่งดีๆ จากนักท่องเที่ยว    เช่นรู้จักบอกผู้มาเยือนว่าเรากำลังปรับปรุงพิพิธภัณฑ์และท้องถิ่นของเราอย่างไม่หยุดยั้ง   และอยากได้คำแนะนำว่าเราควรปรับปรุงอะไรอีกบ้าง    และอยากให้ช่วยบอกว่าท่านติดใจพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่ไหนบ้าง    เขามีข้อเด่นอย่างไร

 

เยาวชนเหล่านี้ควรได้รับการฝึก ให้สื่อสารกติกาของการท่องเที่ยวพิพิธภัณฑ์และท้องถิ่นนี้อย่างไรบ้าง    เช่นการไม่ทิ้งขยะ การไม่ส่งเสียงดังในป่า ไม่เก็บพรรณไม้ออกมาจากป่า เป็นต้น

 

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นคือสถานที่สร้างรากให้แก่ชุมชน และผู้คนในชุมชน    ทำให้คนมีสำนึกรักถิ่น ภูมิใจในท้องถิ่น    อันเป็นรากยึดโยงผู้คนเข้าหากัน และเข้าหาท้องถิ่น

 

วิจารณ์ พานิช

๑๖ ต.ค. ๕๑