บทที่ 4
ชีวิตคืออะไร
ตั้งแต่พ่อและแม่แยกทางกัน ความสุขที่เคยมี ความรักความอบอุ่นที่เคยอบอวลอยู่ทั่วบ้านก็เริ่มห่างหายไปด้วย ความอ้างว้างและเงียบเหงาเข้ามาแทนที่ คำถามที่มักจะวนเวียนเข้ามาสู่สมองของรติวิทย์ก็คือ
ชีวิตคืออะไร ทำไมคนเราจึงมีชีวิตที่ไม่เหมือนกัน สัตว์ตัวน้อย ๆ พืชผักต่างๆ มีชีวิตเหมือนเราหรือไม่ สัตว์และพืชผัก ดอกไม้ เมื่อถูกทิ้งขว้าง ถูกทำลาย ถูกเด็ดดม จะเสียใจ หรือไม่ ชีวิตคืออะไร ชีวิตมาจากไหน คำตอบที่ได้จากครูชาติยาเมื่อวานนี้ รติวิทย์ก็ยังคงสับสน จนอยากจะหาคำตอบให้ชัดเจน
“สิ่งมีชีวิตทุกชนิดจะประกอบขึ้นจากเซลล์(cell) เซลล์เป็นหน่วยชีวิตที่เล็กที่สุดของสิ่งมีชีวิต ซึ่งเป็นแหล่งของการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ของชีวิต ” ครูชาติยาให้ความรู้เรื่องเซลล์ในชั่วโมงวิทยาศาสตร์ ซึ่งนักเรียนหลายคนให้ความสนใจ
“ครูครับ สิ่งมีชีวิตประกอบไปด้วยเซลล์ที่มีจำนวนเท่ากัน ใช่ไหมครับ” เสียงของศุทธวัตร ซึ่งเป็นหัวหน้าห้องดังขึ้น และมักจะได้ยินเสมอ ศุทธวัตรเป็นหัวหน้าห้องที่สนใจในการเรียนและมักจะถามในสิ่งที่ตนอยากรู้และสนใจ
“ไม่เท่ากันจ๊ะ หัวหน้า สิ่งที่มีชีวิตหลายชนิดที่มีโครงสร้างซับซ้อนและประกอบด้วยเซลล์หลายเซลล์เชื่อมต่อกัน เช่นอะไร ตอบได้ไหมจ๊ะ ศุทธวัตร”
“คน ใช่ไหมครับ” “ใช่จ๊ะ รวมไปถึงพืชและสัตว์ด้วย โดยเซลล์แต่ละเซลล์จะมีโครงสร้างและหน้าที่แตกต่างกันไป แต่มีการทำงานประสานกันของเซลล์ทั้งหมดที่ประกอบกันเป็นสิ่งมีชีวิตนั้น มีผลทำให้สิ่งมีชีวิตนั้น ๆ สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ นอกจากนั้นเซลล์ใหม่ยังเกิดจากกระบวนการแบ่งเซลล์ของเซลล์ที่มีชีวิตอยู่ก่อน และเซลล์ใหม่จะได้รับการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากเซลล์เดิมด้วย”
“คนเรานี่ ร่างกายซับซ้อนจริง ๆ นะครับ ประกอบไปด้วยเซลล์ต่าง ๆ ตั้งหลายล้านเซลล์ แต่ ครูครับสิ่งมีชีวิตมีเซลล์เดียวได้ไหมครับ จะได้ไม่ต้องทำงานให้วุ่นวาย” ศุทธวัตรถามอีกครั้ง
“ได้จ๊ะ สิ่งมีชีวิตบางชนิดที่มีขนาดเล็กมาก เช่นพวกจุลินทรีย์ พวกแบคทีเรีย พารามีเซียม ยีสต์ จะประกอบด้วยเซลล์เดียวโดยเซลล์เดียวนี้จะทำหน้าที่หรือทำกิจกรรมต่าง ๆ เช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่มีโครงสร้างซับซ้อน เช่น กิน หายใจ เคลื่อนไหว สืบพันธุ์”
“ครูครับ แล้วเซลล์ หน้าตามันเป็นอย่างไร ขนาดใหญ่โตแค่ไหนและลักษณะมันเป็นอย่างไรครับ พวกผมอยากเห็นจังเลยครับ”
“แหมถามเยอะเชียว ถามอย่างนี้ครูก็อยากสอนสิจ๊ะ “ ครูชาติยาเดินไปหยิบแผ่นภาพและเดินไปที่กระดานดำ พร้อมทั้งติดแผ่นภาพนั้น “เซลล์ของสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดแตกต่างกันมาก ตั้งแต่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เช่นเซลล์ของพวกแบคทีเรีย ไปจนกระทั่งเซลล์ที่มีขนาดใหญ่ สามารถมองเห็นได้ชัดเจน เช่น เซลล์ของไข่พวกสัตว์ปีกและสัตว์เลื้อยคลาน”
“ครูครับ แล้วเซลล์ที่เล็กมาก เราจะมองเห็นได้อย่างไรละครับ”
“เห็นได้จ๊ะ ด้วยกล้องจุลทรรศน์ ซึ่งเราจะได้ใช้กันในสัปดาห์หน้า”
“ครูครับ เซลล์มีหลายชนิด หน้าตาและรูปร่างเหมือนกันไหมครับ” ศุทธวัตร ซักต่อ
“ไม่เหมือนจ๊ะ สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดจะมีรูปร่างของเซลล์แตกต่างกันไปตามความเหมาะสมหน้าที่และตำแหน่งของเซลล์ โดยมีการเปลี่ยนแปลงรูปร่างและลักษณะแตกต่างกัน นักเรียนดูภาพที่อยู่บนกระดานสิจ๊ะ บางเซลล์มีรูปร่างหลายแฉกและยาว ซึ่งเหมาะกับการส่งข่าวสารไปประสานงานตามจุดต่าง ๆของร่างกาย เช่นเซลล์ประสาท บางเซลล์มีรูปร่างแบน เพื่อเหมาะสำหรับการบุพื้นผิวให้เรียบ-ลื่น เช่นเซลล์เยื่อบุข้างแก้ม มีรูปร่างคอนข้างกลมและแบน เพื่อทำหน้าที่เป็นเยื่อบุผิวภายในปาก” ครูชาติยาชี้ที่ภาพพร้อมอธิบาย
“ครูครับ แล้วรูปร่างกลมเหมือนเด็กหญิงดวงกมล มีไหมครับ” วีรยุทธจอมหาเรื่องประจำห้องถามพร้อมเรียกเสียงเฮ
“เอาอีกแล้วนะวีรยุทธ” ครูชาติยาทำเสียงแข็ง “แต่ก็มีน่ะ เซลล์รูปร่างกลม เช่นเซลล์เม็ดเลือดแดงของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม แล้วยังมีอื่นๆ อีก เช่นรูปร่างทรงกระสวย เช่นเซลล์กล้ามเนื้อเรียบ ซึ่งเรียงตัวสลับกันเป็นผืนและหดตัวได้ง่าย เอาละ ใครสังเกตได้บ้าง ว่าทำไมเซลล์จึงมีลักษณะและรูปร่างไม่เหมือนกัน”
เพื่อนในห้องทุกคนหันไปมองรติวิทย์ เพราะทุกคนรู้ดีว่ารติวิทย์สามารถที่จะตอบคำถามของคุณครูในเรื่องวิทยาศาสตร์ได้เกือบทุกครั้ง เพราะทุกคนรู้ดีว่ารติวิทย์อยากเป็นนักวิทยาศาสตร์
“เพราะความเหมาะสม หน้าที่และตำแหน่งของเซลล์ครับ”
รติวิทย์ เก่งจังเลย เหอๆๆ