สาระสำคัญของพระไตรปิฎกบาฬิ

พระไตรปิฎกบาฬี ฉบับสังคายนาสากลนานาชาติ พ.ศ. 2500 พิมพ์อักษรโรมัน 2548
(เรียงตามลำดับ 1-40)



ก. พระวินัยปิฎก


ประมวลพุทธพจน์หมวดพระวินัย คือ พุทธบัญญัติเกี่ยวกับความประพฤติ ความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียมและการดำเนินกิจการต่างๆ ของภิกษุสงฆ์และภิกษุณีสงฆ์แบ่งเป็น 5 คัมภีร์ (เรียกย่อหรือหัวใจว่า ปา ปา ม จุ ป) รวม 5 เล่ม
  • เล่ม 1 Pārājikapāḷi ปาราชิกปาฬิ
    ปาราชิก เป็นส่วนหนึ่งของ มหาวิภังค์ คือสิกขาบทในปาฏิโมกข์ฝ่ายภิกษุสงฆ์ (กฎหรือข้อบังคับที่เป็นหลักใหญ่สำหรับพระภิกษุ) 19 ข้อแรก ซึ่งอยู่ในระดับอาบัติหนักหรือความผิดสถานหนัก คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส และอนิยต
  • เล่ม 2 Pācittiyapāḷiปาจิตฺติยปาฬิ
    ปาจิตตีย์ คือสิกขาบทในปาฎิโมกข์ส่วนที่เหลือ ซึ่งอยู่ในระดับอาบัติเบาหรือความผิดสถานเบา คือ ตั้งแต่นิสสัคคิยาปาจิตตีย์ จนครบสิกขาบท 227 หรือ ศีล 227และ ภิกขุนีวิภังค์ ว่าด้วยสิกขาบท 311 ของภิกษุณี

  • เล่ม 3 Mahāvaggapāḷiมหาวคฺคปาฬิ
    มหาวัคค์ ในพระวินัยปิฎก คือสิกขาบทนอกปาติโมกข์ (ระเบียบข้อบังคับทั่วไปเกี่ยวกับความเป็นอยู่และการดำเนินกิจการของภิกษุสงฆ์) ตอนต้น มี 4 ขันธกะ (หมวด) คือ เรื่องกำเนิดภิกษุสงฆ์และการอุปสมบท อุโบสถ จำพรรษา และปวารณา มี 6 ขันธกะ (หมวด) คือ เรื่องเครื่องหนัง เภสัช กฐิน จีวร นิคหกรรม และการทะเลาะวิวาทและสามัคคี

  • เล่ม 4 Cūḷavaggapāḷiจูฬวคฺคปาฬิ
    จูฬวัคค์ คือสิกขาบทนอกปาติโมกข์ตอนปลาย มี 4 ขันธกะ คือ เรื่องนิคคหกรรม วุฏฐานวิธี และการระงับอธิกรณ์ มี 8 ขันธกะ คือ เรื่องข้อบัญญัติปลีกย่อย เรื่องเสนาสนะ สังฆเภท วัตรต่างๆ การงดสวดปาติโมกข์ เรื่องภิกษุณี เรื่องสังคายนา ครั้งที่ 1 และ ครั้งที่ 2

  • เล่ม 5 Parivārapāḷiปริวารปาฬิ
    ปริวาร
    คือคู่มือถามตอบเกี่ยวกับความรู้พระวินัย

 


 

ข. พระสุตตันตปิฎก


ประมวลพุทธพจน์หมวดพระสูตร คือ พระธัมมเทศนา คำบรรยายหรืออธิบายธัมม์ต่างๆ ที่ตรัสยักเยื้องให้เหมาะกับบุคคลและโอกาส ตลอดจนบทประพันธ์ เรื่องเล่าและเรื่องราวทั้งหลายที่เป็นชั้นเดิมในพระพุทธศาสนา แบ่งเป็น 5 นิกาย (เรียกย่อหรือหัวใจว่า ที ม สํ อํ ขุ)


ทีฆนิกาย (ชุมนุมพระสูตรขนาดยาว)
  • เล่ม 6 Sīlakkhanavaggapāḷi(สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ)
    สีลขันธวัคค์มีพระสูตรขนาดยาว 13 สูตร เริ่มด้วย พรหมชาลสูตร (หลายสูตรกล่าวถึงความถึงพร้อมด้วยลีลขันธ์ ซึ่งบางทีก็จำแนกเป็นจุลศีล มัชฌิมศีล มหาศีล จึงเรียกว่า ลีลขันธวัคค์)
  • เล่ม 7 Mahāvaggapāḷi (มหาวคฺคปาฬิ)
    มหาวัคค์มีพระสูตรขนาดยาว 10 พระสูตร ส่วนมากชื่อเริ่มด้วย "มหา" เช่น มหาปรินิพพานสูตร มหาสมยสูตร มหาสติปัฏฐานสูตร เป็นต้น
  • เล่ม 8 Pāthikavaggapāḷi (ปาถิกวคฺคปาฬิ)
    ปาถิกวัคค์ มีพระสูตรขนาดยาว 11 สูตร เริ่มด้วยปาถิกสูตร หลายสูตรมีชื่อเสียง เช่น จักกวัตติสูตร อัคคัญญสูตร สิงคาลกสูตร และสังคีติสูตร

 

มัชฌิมนิกาย (ชุมนุมพระสูตรขนาดกลาง)
  • เล่ม 9 Mūlapaṇṇāsapāḷi (มูลปณฺณาสปาฬิ)
    มูลปัณณาสก์ (บั้นต้น) มีพระสูตรขนาดกลาง 50 สูตร บางสูตรอาจจะคุ้นชื่อ เช่น ธัมมทายาทสูตร สัมมาทิฏฐิสูตร สติปัฏฐานสูตร รถวินีตสูตร วีมังสกสูตร

  • เล่ม 10 Majjhimapaṇṇāsapāḷi(มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ)
    มัชฌิมปัณณาสก์ (บั้นกลาง) มีพระสูตรขนาดกลาง 50 สูตร ที่อาจจะคุ้นชื่อ เช่น เสขปฏิปทาสูตร ชีวกสูตร อุปาลิวาทสูตร อภยราชกุมารสูตร มาคัณฑิยสูตร รัฏฐปาลสูตร โพธิราชกุมารสูตร องคุลิมาลสูตร ธัมมเจดียสูตร วาเสฏฐสูตร

  • เล่ม 11 Uparipaṇṇāsapāḷi (อุปริปณฺณาสปาฬิ)
    อุปริปัณณาสก์ (บั้นปลาย) มีพระสูตรขนาดกลาง 52 สูตร มีเนื้อหาแตกต่างกันหลากหลาย เช่น เทวทหสูตร โคปกโมคคัลลานสูตร สัปปุริสสูตร มหาจัตตารีสกสูตร อานาปานสติสูตร กายคตาสติสูตร ภัทเทกรัตตสูตร จูฬกรรมวิภังคสูตร สัจจวิภังคสูตร ปุณโณวาทสูตร สฬายตนวิภังคสูตร อินทรียภาวนาสูตร

 

สังยุตตนิกาย
(ชุมนุมพระสูตรที่เกี่ยวกับหัวเรื่องเดียวกันๆ คือ ชุมนุมพระสูตรที่จัดรวมเข้าเป็นกลุ่มๆ เรียกว่า สังยุตต์หนึ่งๆ ตามเรื่องที่เนื่องกัน หรือ ตามหัวข้อหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง รวม 56 สังยุตต์ มี 7,762 สูตร)
  • เล่ม 12
    Sgāthāvaggasaṃyuttapāḷi (สคาถาวคฺคสํยุตฺตาฬิ)
    Nidhānavaggasaṃyuttapāḷi (นิทานวคฺคสํยุตฺตปาฬิ)

    สคาถวัคค์ รวมคาถาภาษิตที่ตรัสและกล่าวตอบบุคคลต่างๆ เช่น เทวดา มาร ภิกษุณี พราหมณ์ พระเจ้าโกศล เป็นต้น จัดเป็นกลุ่มเรื่องตามบุคคลและสถานที่มี 11 สังยุตต์

    นิทานวัคค์ กล่าวถึงเหตุและปัจจัย คือ หลักปฏิจจสมุปบาท นอกนั้น มีเรื่องธาตุ การบรรลุธัมม์ สังสารวัฏ ลาภสักการะ เป็นต้น จัดเป็น 10 สังยุตต์
  • เล่ม 13
    Khandhavaggasaṃyuttapāḷi
    (ขนฺธวคฺคสํยุตฺตปาฬิ)
    Saḷayatanasaṃyuttapāḷi (สฬายนตวคฺคสํยุตตปาฬิ)

    ขันธวารวัคค์ กล่าวถึงเรื่องขันธ์ 5 ในแง่มุมต่างๆ มีเรื่องเบ็ดเตล็ดรวมทั้งเรื่อง สมาธิ และทิฏฐิต่างๆ ปะปนอยู่บ้าง จัดเป็น 13 สังยุตต์

    สฬายตนวัคค์ กล่าวถึงอายตนะ 6 ตามแนวไตรลักษณ์ เรื่องอื่นมี เบญจศีล ข้อปฏิบัติให้ถึงอสังขตะ อันตคาหิกทิฏฐิ เป็นต้น จัดเป็น 10 สังยุตต์
  • เล่ม 14 Mahāvaggasaṃyuttapāḷi (มหาวคฺคสํยุตฺตปาฬิ)
    มหาวารวัคค์ ว่าด้วยโพธิปักขิยธัมม์ 37 แต่เรียงลำดับเป็นมรรค (พร้อมทั้งองค์ธัมม์ก่อนมรรค) โพชฌงค์ สติปัฏฐาน อินทรีย์ สัมมัปปธาน พละ อิทธิบาท รวมทั้งเรื่องที่เกี่ยวข้อง เช่น นิวรณ์ สังโยชน์ อริยสัจจ์ ฌาน ตลอดถึงองค์คุณของพระโสดาบันและอานิสงส์ของการบรรลุโสดาปัตติผล จัดเป็น 12 สังยุตต์

 

อังคุตตรนิกาย
(ชุมนุมพระสูตรที่เพิ่มจำนวนขึ้นทีละหน่วย คือ ชุมนุมพระสูตรที่จัดรวมเข้าเป็นหมวดๆ เรียกว่า นิบาตหนึ่งๆ ตามลำดับจำนวนหัวข้อธัมม์ รวม 11 นิบาต หรือ 11 หมวดธัมม์มี 9,557 สูตร)

 

  • เล่ม 15
    Ekakanipātapāḷi (เอกกนิปาตปาฬิ)

    Dukanipātapāḷi (ทุกนิปาตปาฬิ)
    Tikanipātapāḷi (ติกนิปาตปาฬิ)
    Catukkanipātapāḷi (จตุกฺกนิปาตปาฬิ)

    เอกนิบาต ทุกนิบาต ติกนิบาต จตุกนิบาต ว่าด้วยธัมม์กลุ่มต่างๆ แบ่งเป็นหมวดเช่น หมวด 1 (ได้แก่ ธัมม์เอกที่ฝึกอบรมแล้ว เหมาะแก่การใช้งาน ได้แก่ จิต, องค์คุณภายในอันเอกที่เป็นไปเพื่อประโยชน์ยิ่งใหญ่ ได้แก่ ความไม่ประมาท ฯลฯ รวมทั้งเรื่องเอตทัคคะ) หมวด 2 (เช่น สุข 2 สิบสาม ชุด, คนพาล 2 , บัณฑิต 2 ,ปฏิสันถาร 2, ฤทธิ์ 2 ฯลฯ) หมวด 3 (เช่น มารดาบิดามีฐานะต่อบุตร 3 อย่าง, ความเมา 3, อธิปไตย 3, สิกขา 3 ฯลฯ) หรือ จตุกกนิบาต ว่าด้วยธัมม์หมวด 4 (เช่น อริยธัมม์ หรือ อารยธัมม์ 4, พุทธบริษัท 4, ปธาน 4 , อคติ 4, จักร 4, สังคหวัตถุ 4 ฯลฯ)

  • เล่ม 16
    Pañcakanipātapāḷi (ปญฺจกนิปาตปาฬิ)
    Chakkanipātapāḷi (ฉกฺกนิปาตปาฬิ)

    Sattakanipātapāḷi (สตฺตกนิปาตปาฬิ)

    ปัญจกนิบาต ฉักกนิบาต สัตตกนิบาต ว่าด้วยธัมม์หมวด 5, 6, และ 7 (เช่น พละ 5, นิวรณ์ 5, อภิณหปัจจเวกขณ์ 5, นักรบ 5 ฯลฯ) หมวด 6 (เช่น สาราณียธัมม์ 6, อนุตตริยะ 6, คารวตา 6, อภัพพฐาน 6, และ หมวด 7 (เช่น อริยทรัพย์ 7, อนุสัย 7, อปริหานิยธัมม์ 7, สัปปุริสธัมม์ 7, กัลยาณมิตรธัมม์ 7, ภรรยา 7, ฯลฯ)

  • เล่ม 17
    Aṭṭhakanipātapāḷi (อฏฺกนิปาตปาฬิ)
    Navakanipātapāḷi (นวกนิปาตปาฬิ)

    Dasakanipātapāḷi (ทสกนิปาตปาฬิ)
    Ekādasakanipātapāḷi (เอกาทสกนิปาตปาฬิ)

    อฏฺกนิปาต หมวด 8 (เช่น โลกธัมม์ 8, คุณสมบัติของภิกษุที่จะไปเป็นทูต 8, ทาน 8, ทานวัตถุ 8, การบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุ 3 ในระดับต่างๆ 8, สัปปุริสทาน 8, ทิฏฐธัมมิก-สัมปรายิกัตถิกธัมม์ 8, ฯลฯ)
    นวกนิบาต หมวด 9 (เช่น อาฆาตวัตถุ 9, อนุปุพพนิโรธ 9, อนุปุพพวิหาร 9, นิพพานทันตา 9, ฯลฯ)
    ทสกนิบาต หมวด 10 (เช่น สังโยชน์ 10, สัญญา 10, นาถกรณธัมม์ 10, วัฑฒิธัมม์ 10, ฯลฯ)

    เอกาทสกนิบาต หมวด 11 (เช่น ธัมม์ที่เกิดต่อจากกันตามธรรมดา ไม่ต้องเจตนา 11, อานิสงส์เมตตา 11,ฯลฯ)

    ในอังคุตตรนิกายมีข้อธัมม์หลากหลายลักษณะ ตั้งแต่ทิฏฐธัมมิกัตถะถึงปรมัตถะ ทั้งสำหรับบรรพชิตและสำหรับคฤหัสถ์ กระจายกันอยู่โดยเรียงตามจำนวน

ขุททกนิกาย
(ชุมนุมพระสูตร คาถาภาษิต คำอธิบาย และเรื่องราวเบ็ดเตล็ดที่จัดเข้าในสี่นิกายแรกไม่ได้ 15 คัมภีร์)
  • เล่ม 18
    Khuddakapāṭhapāḷi (ขุทฺทกปาปาฬิ)
    Dhammapadapāḷi (ธมฺมปทปาฬิ)
    Udānapāḷi (อุทานปาฬิ)
    Itivuttakapāḷi (อิติวุตฺตกปาฬิ)
    Suttanipātapāḷi (สุตฺตนิปาตปาฬิ)

    ขุททกปาฐะ
    รวมบทสวดย่อยๆ เช่น มงคลสูตร รตนสูตร กรณียเมตตสูตร
    ธัมมบท บทแห่งธัมม์ หรือ บทร้อยกรอง มี 423 คาถา
    อุทาน พระสูตรแสดงคาถาพุทธอุทาน มีความนำเป็นร้อยแก้ว 80 เรื่อง
    อิติวุตตกะ พระสูตรนี้ไม่ขึ้นต้นด้วย "เอวมฺเม สุตํ" รวม 112 สูตร
    สุตตนิบาต ชุมนุมพระสูตรชุดพิเศษ ซึ่งเป็นคาถาล้วน หรือ มีร้อยแก้วเฉพาะส่วนที่เป็นความนำ รวม 71 สูตร
  • เล่ม 19
    Vimanavatthupāḷi (วิมานวตฺถุปาฬิ)
    Petavatthupāḷi (เปตวตฺถุปาฬิ)
    Theragāthāpāḷi (เถรคาถาปาฬิ)
    Therīgāthāpāḷi (เถรีคาถาปาฬิ)

    วิมานวัตถุ เรื่องผู้เกิดในสวรรค์อยู่วิมาน เล่าการความดีของตนในอดีต ที่ทำให้ได้ไปเกิดเช่นนั้น 85 เรื่อง
    เปตวัตถุ เรื่องเปรตเล่ากรรมชั่วในอดีตของตน 51 เรื่อง
    เถรคาถา คาถาของพระอรหันตเถระ 264 รูปที่กล่าวแสดงความรู้สึก เช่น ความสงบประณีตในการบรรลุธัมม์ เป็นต้น

    เถรีคาถา คาถาของพระอรหันตเถรี 73 รูป
  • เล่ม 20
    Therāpadāna (เถราปทานปาฬิ)
    Therīpadāna (เถรีอปทานปาฬิ)

    อปทาน คือบทประพันธ์ร้อยกรอง(คาถา)แสดงประวัติพระอรหันต์ โดยเฉพาะในอดีตชาติ เริ่มด้วยพุทธอปทาน (ประวัติของพระพุทธเจ้า) ปัจเจกพุทธอปทาน (เรื่องราวของพระปัจเจกพุทธเจ้า)
    เถราปทาน (อัตตประวัติแห่งพระอรหันตเถระ) เริ่มแต่พระสารีบุตร พระมหาโมคคัลลานะ พระมหากัสสปะ พระอนุรุทธ ฯลฯ พระอานนท์ รวม 550
    เถรีอปทาน แสดงเรื่องราวของพระอรหันตเถรี 40 เรื่อง เริ่มด้วยพระเถรีที่ไม่คุ้นนาม 16 รูป ต่อด้วยพระเถรีที่สำคัญ คือ พระมหาปชาบดีโคตมี พระเขมา พระอุบลวรรณา พระปฏาจารา ฯลฯ พระยโสธรา และท่านอื่นๆ ต่อไปจนจบ

  • เล่ม 21
    Bhuddhavaṃsapāḷi พุทฺธวํสปาฬิ
    Cariyāpiṭakapāḷi จริยาปิฏกปาฬิ
  •  
      พุทธวงส์ เป็นคาถาประพันธ์แสดงเรื่องของพระพุทธเจ้าในอดีต 24 พระองค์ที่พระพุทธเจ้าปัจจุบันเคยได้ทรงเฝ้าและได้รับพยากรณ์ จนถึงประวัติของพระองค์เอง รวมเป็นพระพุทธเจ้า 25 พระองค์
      จริยาปิฎก กล่าวถึงพระพุทธจริยาในอดีตชาติ 35 เรื่องที่มีแล้วในชาดก แต่เล่าด้วยคาถาประพันธ์ใหม่ ชี้ตัวอย่างการบำเพ็ญบารมีบางข้อ
      เล่ม 22 Jātakapāḷi ชาตกปาฬิ
      ชาดก ภาค 1 รวมบทร้อยกรอง คือ คาถาแสดงคติธัมม์ที่พระพุทธเจ้าตรัสเมื่อครั้งเป็นพระโพธิสัตว์ในอดีตชาติและมีคาถาภาษิตของผู้อื่นปนอยู่บ้าง ภาคแรก ตั้งแต่เรื่องที่มีคาถาเดียว (เอกนิบาต) ถึงเรื่องมี 40 คาถา (จัตตาฬีสนิบาต) รวม 525 เรื่อง
      เล่ม 23 Jātakapāḷi ชาตกปาฬิ
      ชาดก ภาค 2 รวมคาถาที่เหลือ แต่เป็นเรื่องอย่างยาว ตั้งแต่เรื่องมี 50 คาถา (ปัญญาสนิบาต) ถึงเรื่องมีคาถามากมาย (มหานิบาต) จบลงด้วยมหาเวสสันดรชาดก ซึ่งมี 1,000 คาถา ภาคนี้มี 22 เรื่อง รวมสองภาค 547 ชาดก
      เล่ม 24 Mahāniddesapāḷi มหานิทฺเทสปาฬิ
      มหานิทเทส คือภาษิตของพระสารีบุตร อธิบายขยายความพระสูตร 16 สูตร ในอัฏฐกวัคค์แห่งสุตตนิบาต
      เล่ม 25 Cūḷaniddesapāḷi จูฬนิทฺเทสปาฬิ
      จูฬนิทเทส คือภาษิตของพระสารีบุตรอธิบายขยายความพระสูตร 16 สูตรในปารายนวัคค์และขัคควิสาณสูตรในอุรควัคค์แห่งสุตตนิบาต
      เล่ม 26 Paṭisambhidāmaggapāḷi ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
      ปฏิสัมภิทามรรค ภาษิตของพระสารีบุตร อธิบายข้อธัมม์ที่ลึกซึ้งต่างๆ เช่น เรื่องญาณ ทิฏฐิ อานาปาน อินทรีย์ วิโมกข์ เป็นต้น อย่างพิสดาร เป็นทางแห่งปัญญาแตกฉาน
      เล่ม 27 Nettipāḷi เนตฺติปาฬิ
      Peṭakopadesapāḷi เปฏโกปเทสปาฬิ
      2 คัมภีร์นี้เป็นคัมภีร์ที่รองรับและรักษาความเข้าใจในพยัญชนะ (คำ) อรรถ (ความหมาย) ของพระไตรปิฎกบาฬีไว้ให้ถูกต้อง มีจุดมุ่งหมายเช่นเดียวกับคัมภีร์มหานิเทส (เล่ม 24) และคัมภีร์จูฬนิเทศ (เล่ม 25) และคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค (เล่ม 26) ในตอนท้ายคัมภีร์เนติปกรณ์ ได้ระบุไว้ด้วยว่า คัมภีร์เนติปกรณ์ นี้พระมหากัจจายนะได้แสดงไว้ พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนา และได้ยกขึ้นสู่การสังคายนาครั้งที่ 1 ส่วนคัมภีร์เปฏโกปเทส ก็เป็นผลงานของพระมหากัจจายนะ ด้วยเช่นกัน ในมหาสังคายนาสากลนานาชาติ พ.ศ. 2500 ได้รวมไว้ในการจัดพิมพ์ชุด 40 เล่มด้วย
      เล่ม 28 Milindapañhapāḷi มิลินฺทปญฺหปาฬิ
      คัมภีร์มิลินทปัญหาเป็นการถาม-ตอบปัญหาที่เกี่ยวกับเนื้อหาสาระในพระไตรปิฎก ระหว่างพระเจ้ามิลินท์ กับพระอรหันต์นาคเสนเถระ ในมหาสังคายนาสากลนานาชาติ พ.ศ. 2500 ได้รวมไว้ในการจัดพิมพ์ชุด 40 เล่มด้วย