ผมได้อ่านเอกสารประกอบปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “ความรู้ปฏิบัติและการดูแลผู้ป่วยเบาหวาน” โดย ศ. นพ. เทพ หิมะทองคำ ในการประชุมมหกรรมการจัดการความรู้การดูแลผู้ป่วยเบาหวาน ครั้งที่ ๒ เมื่อวันที่ ๔ ก.ย. ๕๑ แล้วเกิดแรงบันดาลใจให้เขียนบันทึกนี้ เพื่อยืนยันตามสาระที่ ศ. นพ. เทพ ระบุว่า ความรู้ปฏิบัติมาก่อนความรู้ทฤษฎี
ความรู้ปฏิบัติเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นด้วยความจำเป็นที่จะต้องลงมือทำ หรือเกิดขึ้นเพราะความกล้าลอง หรือความซุกซนที่อยากลอง เป็นความรู้ที่มีตามธรรมชาติของมนุษย์
เมื่อทำและปรับปรุงจนได้ผลดี ก็จะมีคนเข้ามาตีความทำความเข้าใจว่าทำไมมันจึงได้ผล จัดทำเป็นทฤษฎีหรือมาตรฐานวิธีปฏิบัติ ผมจึงตีความว่าความรู้ทฤษฎีมากีหลังความรู้ปฏิบัติ
แต่กล่าวอย่างนี้อาจจะผิด เพราะจริงๆ แล้วเรื่องความรู้มันไม่ใช่การเคลื่อนเป็นเส้นตรงจากต้นทางไปปลายทาง แต่มันเคลื่อนเป็นวงจรหรือวัฏฏจักร เกิดเป็น Knowledge Spiral ยกระดับเป็น Knowledge Leverage จึงบอกยากว่าความรู้ปฏิบัติมาก่อนความรู้ทฤษฎี หรือความรู้ทฤษฎีมาก่อนความรู้ปฏิบัติ ในชีวิตจริง พอมีคนเอาความรู้ปฏิบัติมาอธิบายจนเกิดทฤษฎีใหม่ ก็จะทำให้เราเข้าใจปรากฏการณ์ความสำเร็จ/ล้มเหลวได้ดีขึ้น ความรู้ปฏิบัติก็จะยกระดับขึ้นโดยอัตโนมัติ
วิจารณ์ พานิช
๖ ก.ย. ๕๑
