เรื่องย่ออิเหนา  ( ตอนศึกกะหมังกุหนิง )

                                           ท้าวกะหมังกุหนิงกับประไหมสุหรีมีโอรสชื่อ  วิหยาสะกำ  ในคราวที่วิหยาสะกำออกประพาสป่า 

                         องค์ปะตาระกาหลาได้แปลงร่างเป็นกวางทองเพื่อล่อวิหยาสะกำมายังต้นไทรที่พระองค์ซ่อนรูปวาดบุษบาไว้ 

                         เมื่อวิหยาสะกำเห็นรูปวาดของบุษบาก็หลงรักนางจนคลั่ง   ท้าวกะหมังกุหนิงสืบทราบว่านางคือบุษบา 

                        ธิดาท้าวดาหาที่ตอนนี้เป็นคู่หมั้นของจรกาแล้ว   แต่ด้วยความรักและสงสารลูกจึงส่งทูตไปสู่ขอบุษบาให้วิหยาสะกำ

                        แต่เมื่อท้าวดาหาปฏิเสธท้าวกะหมังกุหนิงจึงสั่งยกทัพมาเมืองดาหาเพื่อจะชิงตัวบุษบา    ท้าวดาหาส่งพระราชสาส์น

                       ไปขอความช่วยเหลือจากท้าวกุเรปัน (พี่ชาย)  ท้าวกาหลังและท้าวสิงหัดส่าหรี (น้องชาย)  และจรกาให้ยกทัพมา

                       ช่วยกันรบป้องกันเมืองดาหา    เมื่อท้าวกุเรปันได้รับข่าวแล้วจึงให้ทหารนำจดหมายไปให้อิเหนาที่อยู่เมืองหมันหยา

                       (เมืองจินตหรา) อิเหนาไม่อยากไปแต่กลัวพ่อโกรธเลยต้องไป  ในที่สุดอิเหนาก็ยกทัพมากับกะหรัดตะปาตี

                       (พี่ชายคนละแม่)  ทำให้ท้าวดาหาดีใจมากเพราะเชื่อมั่นว่าอิเหนาต้องรบชนะแต่ด้วยความที่อิเหนาเคยทำให้ท้าวดาหา

                       โกรธเรื่องปฏิเสธการแต่งงานกับบุษบาจนทำให้เกิดเรื่องขึ้นมาอิเหนาจึงตัดสินใจสู้รบให้ชนะก่อนแล้วค่อยเข้าไปเฝ้า                     

                       ท้าวดาหา   ในที่สุดเมื่อท้าวกะหมังกุหนิงยกทัพมาใกล้ดาหาทำให้เกิดการต่อสู้กับกองทัพของอิเหนา  ในที่สุด

                       สังคามาระตาก็เป็นผู้ฆ่าวิหยาสะกำ  ส่วนอิเหนาเป็นผู้ฆ่าท้าวกะหมังกุหนิงตายในสนามรบด้วยกริชเทวา

                        หลังจากนั้นท้าวปาหยันกับท้าวประหมัน (พี่กับน้องของท้าวกะหมังกุหนิง)   ก็ยอมอ่อนน้อมต่ออิเหนา  

                        อิเหนาจึงอนุญาตให้ระตูนำพระศพของทั้งสองกลับไปทำพิธีตามพระราชประเพณี

 

                           บทชมความงามวิหยาสะกำ

                                  พระทนต์แดงดังแสงทับทิม

                                  เพริศพริ้มเพราพักตร์คมขำ

                                 ผิวพรรณผุดผ่องเพียงทองคำ

                                วิไลลักษณ์เลิศล้ำอำไพ 

 

                        บทแสดงความเสียใจที่อิเหนามีต่อวิหยาสะกำ

                               หนุ่มน้อยโสภาน่าเสียดาย                                 ควรจะนับว่าชายโฉมยง

                        ทนต์แดงดั่งแสงทับทิม                                                       เพริศพริ้มเพรารับกับขนง

                        เกศาปลายงอนงามทรง                                                      เององค์สารพัดไม่ขัดตา

                       กระนี้ฤๅบิดามิพิศวาส                                                         จนพินาศด้วยโอรสา

                       แม้นว่าระตูจรกา                                                                  งามเหมือนวิหยาสะกำนี้

                       จะมิได้ร้อนรนด้วยปนศักดิ์                                                น่ารักรูปทรงส่งศรี

                       ตรัสแล้วลีลาขึ้นพาชี                                                           กลับไปยังที่พลับพลาพลัน

 

                                                                               

 

 

แผนภูมิเมืองหมันหยา

 

 

 

                ตำแหน่งมเหสี   พระองค์

                ประไหมสุหรี               มะเดหวี                     มะโต              ลิกู                   เหมาหลาหงี

 

                ตำแหน่งพระชายาของอิเหนา  ( ๑๐  พระองค์ )

                จินตะหราวาตี                                      ประไหมสุหรีฝ่ายขวา

 บ            บุษบา                                                    ประไหมสุหรีฝ่ายซ้าย

                สการะวาตี                                            มะเดหวีฝ่ายขวา

                มาหยารัศมี                                          มะเดหวีฝ่ายซ้าย

                  บุษบาวิลิศ                                          มะโตฝ่ายขวา

                 บุษบากันจะหนา                                 มะโตฝ่ายซ้าย

                 กะระติกา                                              ลิกูฝ่ายขวา

                 อรสานารี                                             ลิกูฝ่ายซ้าย

                 สุหรันกันจาส่าหรี                              เหมาหลาหงีฝ่ายขวา

                 หงยาหยา                                            เหมาหลาหงีฝ่ายซ้าย

 

 องค์ประกอบของบทละคร (ทัศนานุตริยะ ๕ ประการ)

๑. ตัวละครหรือผู้แสดงงาม

๒. รำงาม

๓. ขับร้องไพเราะ

๔. กลอนไพเราะ

๕. เพลงพิณพาทย์ไพเราะ

รสแห่งวรรณคดี

รสวรรณคดีไทย รสวรรณคดีสันสกฤต

๑. เสาวรจนี : การชมโฉมบุคคล  

 สถานที่  ธรรมชาติ พรรณนาเกียรติคุณ

๑.ศฤงคารรส :รสแห่งความรัก

๒. นารีปราโมทย์ : การเกี้ยวพาราสี ออดอ้อน

โอ้โลม ปฏิโลมผู้หญิง

 ๒. หาสยรส :รสแห่งความขบขัน

๓. พิโรธวาทัง : ลีลาโกรธหรือการแสดงความไม่พอใจ

เช่น ประชดประชัน ตัดพ้อ ต่อว่า ด่าว่า ข่มขู่ เสียดสี

กระแนะกระแหน เย้ยหยัน

 ๓. กรุณารส :รสแห่งความเมตตากรุณา

๔. สัลลาปังคพิสัย : ลีลาเศร้า ความคร่ำครวญ

ความอาลัย แปลกประหลาดใจ

 ๔. รุทธรส :รสแห่งความโกรธ
   ๕. วีรรส :รสแห่งความกล้าหาญ
 

 ๖. ภยานกรส : รสแห่งความกลัว,

                    ความทุกข์

 

 ๗. อัพภูตรส : รสแห่งความอัศจรรย์ใจ,

                    พิศวง

   ๘. ศานติรส : รสแห่งความสงบ
   ๙. พัภัตรส : รสแห่งความเกลียดชัง