บทที่ ๑๒ ของหนังสือ Teach Like Your Hair's on Fire, Penguin Books, 2007 ที่เขียนโดยครู Rafe Esquith เป็นเรื่องการเรียนคิดเอง   จัดเป็นบทแรกของตอนที่ ๓ ที่ชื่อว่า บ้าเรียน    ที่จริงหนังสือเล่มนี้มีชื่อรองว่า The Methods and Madness inside Room 56
          หนังสือนี้ตอนที่ ๑ (บทที่ ๑ และ ๒) ว่าด้วยหลักการ    ตอนที่ ๒ (บทที่ ๓ – ๑๑) ว่าด้วยวิธีการ   และตอนที่ ๓ ว่าด้วยการเรียน/สอน อย่างคลั่งใคล้ (madness)  
ความมันของครู คือได้เฝ้าดู และเห็นว่าศิษย์สามารถทำสิ่งที่ไม่คิดว่าจะทำได้  
⊙  แก้ปัญหายามเช้า   นี่คือเวลาก่อนเวลาทำงาน/เรียน ตามปกติ    เริ่มตั้งแต่ ๖.๓๐ น. ก่อนสว่าง    อ่านถึงตรงนี้ผมก็พบความเป็นคนคอเดียวกันกับครู Rafe อีกแล้ว    เพราะผมก็เริ่มชีวิตการทำงานประจำวันเมื่อ ๖.๓๐ น. เหมือนกัน   ผมคิดว่าในเมื่อเราต้องการทำงานให้ได้ผลในระดับที่แตกต่างจากการทำงานทั่วๆ ไป เราก็ต้องทำงานหนัก   ใช้เวลามากขึ้น ทุ่ทเทมากขึ้น    โดยที่เราก็ต้องสนุกมากขึ้นด้วย    รู้สึกได้ว่าเราทำงานอย่างชาญฉลาดมากขึ้นด้วย   เราต้องมีใจจดจ่อหาวิธีทำงานที่ให้ผลใน new order อยู่ตลอดเวลา

⊙  นี่คือวิชา แก้ปัญา ที่เรียนโดยการฝึก   โดยเรียนทั้งหลักการและภาคปฏิบัติ

⊙  ในเชิงหลักการ นักเรียนห้อง ๕๖ จะได้รับ “ไบเบิ้ล” ในวันแรกที่เข้าเรียน   โดย “ไบเบิ้ล” นี้เป็นกระดาษแผ่นเดียวที่เด็กจะติดไว้ที่ฝาด้านในของโต๊ะเรียนตลอดปี   “ไบเบิ้ล” นี้ เขียนว่า

 

                                                วิธีแก้ปัญหา
ขั้นตอนที่ ๑  เข้าใจปัญหา
                     (วางดินสอ)
                      รวบรวมข้อมูลที่มีความสำคัญ

ขั้นตอนที่ ๒  เลือกวิธีการ/ยุทธศาสตร์ที่เหมาะสม
                      ลองทำ
                      เลือกวิธีดำเนินการ
                      วาดภาพ
                      เดาแล้วตรวจสอบ
                      มองหาแบบแผน (pattern)
                      ทำแผนผังหรือตาราง
                      ทำรายการที่มีการจัดระบบ/หมวดหมู่
                      ใช้การคิดตามเหตุ-ผล
                      คิดย้อนกลับจากหลังมาหน้า

ขั้นตอนที่ ๓  แก้ปัญหา
                      (หยิบดินสอ) 

ขั้นตอนที่ ๔  วิเคราะห์ 
                      คำตอบสมเหตุสมผลไหม


⊙  กระบวนการคิดแก้ปัญหา สำคัญกว่าคำตอบ   ครูต้องไม่เอาใจใส่เฉพาะคำตอบ    ต้อเอาใจใส่กระบวนการคิด ชวนเด็กวิเคราะห์กระบวนการคิด   แล้วชวนกันหาวิธีคิดหลายๆ แบบ 

⊙  หาปัญหาจากที่ไหน แหล่งของครู Rafe คือ www.mathstoriescom    ที่จริงพ่อแม่ก็ควรหาปัญหาที่เหมาะสมกับวัยมาเล่นกับลูก   และครูที่ดีต้องซ้อมแก้ปัญหาด้วยตนเองที่จะนำมาใช้สอนในคืนก่อนนำมาใช้สอนเสมอ   ครูต้องเตรียมตัวสอนอย่างดี

⊙  มีนักเรียนจำนวนหนึ่งมาโรงเรียนตั้งแต่ ๖.๓๐ น. เพื่อมาฝึกแก้ปัญหากับครู    โดยไม่อยู่ในชั่วโมงเรียน 
  
⊙  ครู Rafe เล่าเรื่องที่นักเรียนอายุ ๑๐ ขวบ ลงมือแก้ปัญหาในชีวิตจริงที่เกิดจากเด็กเกเรยกพวกมาทำลายของในห้องเรียน อย่างไม่น่าเชื่อว่าเด็กอายุ ๑๐ ขวบจะทำได้

 

วิจารณ์ พานิช
๘ มิ.ย. ๕๑