ข้อคิดจากการไปเยี่ยมและติดตามการบริหารจัดการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา(สพท.)

       จากการไปเยี่ยมและติดตามการบริหารจัดการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา(สพท.) ตามกลยุทธ์ สพฐ.ในสองสัปดาห์ที่ผ่านมา  มาหลายเขต  ได้พบว่า  แต่ละ สพท.ต่างดำเนินการขับเคลื่อนกลยุทธ์ทั้ง 6 กลยุทธ์ สู่สถานศึกษาจนเกิดผลในปี 2550 และต่อเนื่องไปปี 2551 ด้วย  โดยบาง สพท.ก็มี Best Practices ปรากฏให้เห็นในบางเรื่องด้วย
       แต่อย่างไรก็ตาม  ผมได้พบข้อจำกัด และมีข้อสังเกตบางประการที่อยากนำมาแลกเปลี่ยนเพื่อหาทางแก้ข้อขัดข้องกัน กล่าวคือ
      1. ความพร้อมด้านบุคลากรในแต่ละสพท.ยังแตกต่างกันมาก  ถ้าเป็นเขต 1 (อยู่ในตัวจังหวัด) ก็จะมีความพร้อมด้านบุคลากรและปัจจัยทุกเรื่องสูง  กว่าเขต 2,3...(ที่อยู่นอกตัวเมืองออกไป) คำว่าความพร้อมนี้  นอกจากความพร้อมในจำนวนปริมาณแล้ว  ยังพร้อมในด้านคุณภาพของบุคลากรด้วย ที่เห็นชัดที่สุดคือ บุคลากรด้าน ICT และ ศึกษานิเทศก์  ยกตัวอย่างเช่น มีเขตพื้นที่การศึกษาแห่งหนึ่งเคยเป็นที่ตั้งของหน่วยศึกษานิเทศก์ เขตการศึกษา (ซึ่งเคยดูแลนิเทศโรงเรียนระดับมัธยมศึกษา) เมื่อปรับโครงสร้างใหม่ บุคลากรเหล่านี้ก็จะสมัครใจลงที่ สพท.เขต 1 เกือบทั้งหมด(ซึ่งไม่ใช่ความผิดของเขา เพราะเขาไม่ได้สมัครใจอยากปรับโครงสร้างแต่ต้น) บางจังหวัดเมื่อรวมศึกษานิเทศก์ที่มาจากสังกัดอื่นด้วยก็มีร่วม 50 คน (กทม.เขต เกือบ 100 คน) ในขณะที่ สพท.เขต 2,3...จะมีศึกษานิเทศก์น้อยมาก บางแห่งมี 8 คน 10 คน ส่วนใหญ่จะเป็นศึกษานิเทศก์อำเภอ(แต่เดิม)ซึ่งดูแลระดับประถมศึกษา ซึ่งขาดความพร้อมในการนิเทศโรงเรียนมัธยมศึกษา และเขตพื้นที่เหล่านี้จะมีอาณาเขตกว้างไกล มีโรงเรียนที่ขาดความพร้อมทางวิชาการสูง  รวมทั้งโรงเรียนขนาดเล็ก  โรงเรียน ICU ด้วย  และสพท.เหล่านี้ก็ขาดบุคลากรด้าน ICT และด้านเทคนิคอื่นๆตามไปด้วย  ลองหลับตาคิดดูว่าการพัฒนาคุณภาพการศึกษาจะต่างกันอย่างไร  ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องทบทวนอย่างเร่งด่วน
       ข้อเสนอแนะ(การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า) ผมเคยเสนอแนะไปแล้วว่า เรื่องนี้เป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง  เพราะการบริหารโดยกระจายทรัพยากรบุคคลไปยังพื้นที่ย่อยๆ ที่ไม่สามารถควบคุมกลไกเชิงคุณภาพได้ ก็จะขาดพลัง  การแก้ไขโดยการเร่งพัฒนาบุคลากรดังปัจจุบันเป็นการแก้ที่ปลายเหตุ  หากเราไม่สามารถปรับโครงสร้างให้เป็นองค์กรที่เข้มแข็งทุกแห่งได้  ก็ต้องแก้โดยใช้หลักการบริหารจัดการภายใน นั่นคือการสร้างเครือข่ายที่มีพลังในระดับจังหวัด เช่น กลุ่มส่งเสริมประสิทธิภาพการมัธยมศึกษาจังหวัด  ศูนย์พัฒนาการเรียนการสอนกลุ่มสาระ...ระดับจังหวัด  ทีม ICT จังหวัด  ทีมนิเทศระดับจังหวัด  แต่ถ้าเป็นทีมนิเทศระดับมัธยมศึกษา ในระดับจังหวัดอาจยังกระจุกแต่ไม่กระจาย จะได้ผลดีเฉพาะจังหวัดที่เคยเป็นที่ตั้งเขตการศึกษา(เดิม) แต่จังหวัดอื่นๆก็จะขาดศึกษานิเทศก์ด้านมัธยมศึกษาที่มีประสบการณ์เช่นกัน  จึงเสนอแนะให้เป็นทีมนิเทศโรงเรียนมัธยมศึกษาระดับเขตตรวจราชการ  โดยแต่ละทีมสามารถระดมบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถจากโรงเรียน  มหาวิทยาลัย  หรือหน่วยงานต่างๆมาเป็นเครือข่าย  ให้มีพลังในการขับเคลื่อนช่วยดูแลตามกลุ่มเป้าหมายในทุก สพท.แต่ละจังหวัด ในลักษณะ Roving Teams ก็น่าจะพอแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้  แต่ทีมเหล่านี้ก็ยังขาดองค์กรกลางที่จะประสานงานการกำหนดทิศทางการพัฒนาอย่างเป็นเอกภาพอยู่นั่นเอง  หากจะเสนอแนะให้ปรับโครงสร้างองค์กรการนิเทศการศึกษาเป็นเยี่ยงนี้อย่างเป็นทางการ ก็ยังมีผู้แย้งว่า “เป็นการโหยหาของเดิม” แต่ถ้าของเดิมดีกว่าปัจจุบันก็น่าจะทบทวนมิใช่หรือ? ไม่เช่นนั้นก็จะเป็นลักษณะ “ลิงแก้แห” ดังที่เห็นๆกัน
        (ตอนต่อไปจะเล่าประเด็นอื่นที่พบอีกครับ)