งานพัฒนาคุณภาพชีวิตพี่น้องเกษตรกรจะสามารถบรรลุเป้าหมายได้นั้น ย่อมเกิดจากการทำงานอย่างมี “ส่วนร่วม” ด้วยบรรยากาศและกระบวนการเรียนรู้อย่าง “กัลยาณมิตร” ที่ต่างฝ่ายต่างเคารพใน “ศักดิ์ศรี” แห่งความเป็นมนุษย์ของกันและกัน

ช่วงวันพุธที่ ๓๐ และวันพฤหัสที่ ๓๑ มกราคมที่ผ่านมา เราได้มีโอกาสไปร่วมกิจกรรมการฝึกอบรมในหัวข้อ “การจัดการความรู้กับงานส่งเสริมการเกษตร” ซึ่งอาจารย์ดร.เพิ่มศักดิ์ มกราภิรมย์ หรือ “อาจารย์พี่เปี๊ยก” ที่เราเคารพรักได้มาเป็นวิทยากรบรรยายที่ศูนย์ส่งเสริมและฝึกอบรมการเกษตรแห่งชาติ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน โดยมีเจ้าหน้าที่ของกรมส่งเสริมการเกษตรจำนวน ๕๕ คน ซึ่งมาจากหลากหลายจังหวัดทั่วทุกภูมิภาคของประเทศเป็นกลุ่มบุคคลเป้าหมายของการฝึกอบรมครั้งนี้

อาจารย์เพิ่มศักดิ์บอกกับเราว่า “ทิ้งงานประชุม ๔ ประชุมด้วยกันทีเดียวนะเพื่อจะได้มาที่กำแพงแสน”

จำได้ว่าเรารู้จักอาจารย์เพิ่มศักดิ์ครั้งแรกจากการลงพื้นที่ที่ขอนแก่นเมื่อเกือบสิบปีมาแล้ว จากนั้นก็คุ้นเคยกันเรื่อยมา...ได้ร่วมงานกันภายใต้โครงการนำร่องเกษตรกรรมยั่งยืนของกระทรวงเกษตรฯ ที่ดำเนินงานโดยมูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน(ประเทศไทย)และเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก ซึ่งทำให้เราได้มีโอกาสลงศึกษาพื้นที่สัมผัสวิถีชีวิตพี่น้องเกษตรกรทั้ง ๑๙ ภูมินิเวศน์ทั่วประเทศ ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ทั้งกับแกนนำเกษตรกรและแกนนำนักพัฒนา ได้เข้าร่วมเวทีอภิปรายเพื่อให้ข้อคิดเห็นทั้งในด้านงานวิจัยและงานขับเคลื่อนเชิงนโยบาย ฯลฯ

ได้เห็นและตระหนักถึง “บทบาท” ของอาจารย์เพิ่มศักดิ์ทั้งในฐานะ “นักวิชาการ” และ “คนวงใน” ของขบวนการพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับประเทศ

บ่อยครั้ง...ที่พวกเรานั่งล้อมวง “ปุจฉา-วิสัชนา” กันถึง “ความหมาย” และ “กระบวนการ” ของการพัฒนาประเทศ โดยเฉพาะแนวทางการพัฒนาภาคการเกษตร ซึ่งส่งผลถึงความล่มสลายของวิถีชุมชนและพี่น้องเกษตรกร

หลายครั้ง...ที่พวกเราตั้ง “คำถาม” ต่อ “วิธีคิด” และ “วิธีทำงาน” ของผู้คนในภาคส่วนต่าง ๆ ที่มีบทบาทรับผิดชอบดูแล

ทุกครั้ง...ที่พวกเราคิดว่าบทบาทหน้าที่ของนักส่งเสริมการเกษตรต้องเปลี่ยนจาก “ผู้รู้” มาเป็น “ผู้เรียนรู้” เปลี่ยนจาก “คุณอำนาจ” มาเป็น “คุณอำนวย”

งานพัฒนาคุณภาพชีวิตพี่น้องเกษตรกรจะสามารถบรรลุเป้าหมายได้นั้น ย่อมเกิดจากการทำงานอย่างมี “ส่วนร่วม” ด้วยบรรยากาศและกระบวนการเรียนรู้อย่าง “กัลยาณมิตร” ที่ต่างฝ่ายต่างเคารพใน “ศักดิ์ศรี” แห่งความเป็นมนุษย์ของกันและกัน

การพัฒนาการเกษตรที่จะนำไปสู่การพึ่งพาตนเองของชุมชนและเครือข่ายได้อย่างมั่นคงนั้น นักส่งเสริมการเกษตรต้องไม่ทำงานในลักษณะของการ “ถ่ายทอด” หรือ “ส่งต่อ” ความรู้ในรูปแบบของ “พิมพ์เขียว” ที่สั่งตรงมาจากส่วนกลาง หากทว่านักส่งเสริมการเกษตรและพี่น้องเกษตรกรควรต้อง “ร่วมด้วยช่วยกัน” ในการสร้างสรร “ความรู้” และแสวงหา “ทางออก” ที่ถูกต้องเหมาะสมกับบริบทและเงื่อนไขของชุมชนที่หลากหลายแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่

แม้นระยะเวลาของการฝึกอบรมจะมีจำกัด หากทว่าตลอดเวลา ๒ วันของการทำงานภายใต้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ “Care – Share – Learn - Shine” ที่อาจารย์เพิ่มศักดิ์ได้ออกแบบนั้น เรามั่นใจว่าเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรที่เข้าอบรมในครั้งนี้จะได้รับความรู้ ความเข้าใจ ได้รับประสบการณ์และทักษะด้านการจัดการความรู้ในระดับหนึ่ง การตอบ “โจทย์” ที่มีอยู่ด้วยกันทั้งหมด ๖ โจทย์โดยผ่าน กิจกรรมการติดบัตรคำ การระดมสมอง การฝึกโยคะ และการเจริญสมาธิภาวนา จะทำให้นักส่งเสริมการเกษตรได้เรียนรู้ตนเอง เรียนรู้สังคม และเรียนรู้โลกในมุมมองที่ "คม-ชัด-ลึก" มากยิ่งขึ้น

ช่วงท้ายของการฝึกอบรม เรารับช่วงต่อจากอาจารย์เพิ่มศักดิ์ โดยใช้เวลากว่าชั่วโมงครึ่งในการ “ถอดบทเรียน” การทำงานของนักส่งเสริมการเกษตร และ “Inspire” ให้พี่น้องนักส่งเสริมการเกษตรที่เข้ารับการอบรมซึ่งส่วนใหญ่ทำงานกันอยู่ในพื้นที่ด้วยความยากลำบากนั้นได้มี “กำลังใจ” ที่จะก้าวเดินต่อไปในเส้นทางของนักส่งเสริมการเกษตร “มืออาชีพ” ที่มีทั้งความรู้ทางวิชาการ มีทั้งแรงบันดาลใจ มีทั้งจินตนาการและความมุ่งมั่นที่จะสร้าง "ความสุขอันจริงแท้"ให้แก่ผู้คนกลุ่มที่ด้อยโอกาสและถูกเอาเปรียบเชิงโครงสร้างในสังคม

หยาดน้ำที่สะท้อนเป็นเงาจางในหน่วยตาและรอยยิ้มของพี่น้องนักส่งเสริมการเกษตรหลายคนที่เราแลเห็นก่อนจาก ทำให้เรารู้สึกอบอุ่นขึ้นในใจเพราะเสมือนเป็นดั่ง “คำสัญญา” ที่บอกกับเราว่า

จะขอตามรอยของพ่อ

ท่องคำว่าเพียงและพอจากหัวใจ

เป็นลูกที่ดีของพ่อ

ด้วยความรัก ด้วยภักดี

ด้วยความรัก ด้วยภักดี ...ตลอดไป