ศุกร์ต้นเดือน ก.พ. วันว่างๆที่ผมอยากเดินทัวร์คลินิกและพูดคุยกับน้องๆนักกิจกรรมบำบัดให้เรียนรู้การบริหารจัดการคลินิกให้มีคุณภาพ
ผมติดหลักการ KM จนต้องมาประชุมแบบตรงประเด็นและกระตุ้นให้น้องๆ นักกิจกรรมบำบัดเกิดความคิดเชิงบวก มีประเด็นที่น่าสนใจ ได้แก่
- เดือน ม.ค. น้องๆ รับผิดชอบดูแลผู้รับบริการวันละ 4-10 คน แต่แนะนำให้น้องๆ บันทึกค่าเฉลี่ยที่เหมาะสมในการให้บริการอย่างมีคุณภาพทางกิจกรรมบำบัดว่าน่าจะไม่น้อยกว่า 6 คนต่อวันหรือไม่
- สังเกตทักษะการให้บริการทางคลินิกและการให้เหตุผลทางคลินิกของน้องๆ อยู่ในเกณฑ์พอใช้ หัวข้อที่ควรปรับปรุงน่าจะเกี่ยวข้องกับการจัดการเวลาในการให้บริการ การวางแผนสื่อการรักษาด้วยเทคนิคการสอน หรือ ระบบการให้คำปรึกษา ตลอดจนการพัฒนาประสบการณ์ในการประเมินและปรับเปลี่ยนโปรแกรมการรักษาที่ตรงกับปัญหาหรือความสามารถที่เปลี่ยนแปลงไปของผู้รับบริการ
- สำหรับประเด็นต่างๆ ข้างต้น ผมแนะนำให้น้องๆ ผลัดเปลี่ยนกันเป็นหัวหน้าประชุมและสร้างวิธีการแก้ไขหรือพัฒนาประเด็นต่างๆ แม้ว่าจะมีกันอยู่สามคน แต่น่าจะเริ่มรวมกลุ่มกันพัฒนาระบบและกระบวนการทางกิจกรรมบำบัด ให้กลายเป็นโมเดลที่ดีในอนาคตของการรับนศ. กิจกรรมบำบัดรุ่นแรกของม.มหิดล
จากการพูดคุยในหนึ่งชั่วโมง น้องๆ ยังไม่มีประสบการณ์ในการสร้างวิธีการแก้ไขหรือพัฒนาประเด็นต่างๆ ได้ทันที คงต้องเปิดโอกาสให้น้องๆกลับไปคิดและเรียนรู้ใหม่ แต่ผมได้เสนอและสอนมากกว่าให้คำปรึกษา ดังนี้
- นักกิจกรรมบำบัดควรวางแผนการใช้เวลาในการประเมินและการบันทึกความก้าวหน้าของการรักษาแยกจากการใช้เวลาในการจัดการโปรแกรมการรักษา การใช้เวลาที่กำหนดไว้สามารถจัดทำเป็นรหัสและโปรแกรมที่ชัดเจนได้ เช่น รหัส 001 โปรแกรมการประเมินครั้งแรกใช้เวลา 45 นาที ราคา 300 บาท รหัส 002 โปรแกรมการรักษาหนึ่งต่อหนึ่งใช้เวลา 50 นาที ราคา 300 บาท รหัส 003 โปรแกรมการรักษาใช้เวลา 30 นาทีและสอนผู้ดูแลผู้รับบริการใช้เวลา 15 นาที ราคา 300 บาท รหัส 004 โปรแกรมการรักษาแบบช่วยกันคิดช่วยกันทำกิจกรรมใช้เวลา 30 นาที ราคา 150 บาท รหัส 005 โปรแกรมการรักษาแบบผู้รับบริการคิดและทำกิจกรรมเองใช้เวลา 45 นาที ราคา 150 บาท โปรแกรมเหล่านี้หากทำเกินเวลา จะคิดค่าบริการเพิ่ม 50 บาททุกๆ 15 นาที
- สังเกตว่าการสอนและเรียนรู้จัดเป็นสื่อการรักษาหนึ่งในกิจกรรมบำบัด ซึ่มีหลายรูปแบบตามระบบกิจกรรมบำบัด ม. มหิดล (OT-MCS) แต่จะแตกต่างจากระบบการให้คำปรึกษา ซึ่งจะมีกระบวนการต่อเนื่องชัดเจนตั้งแต่การสร้างสัมพันธภาพ การแยกประเด็นเรื่องที่ขอคำปรึกษา การสร้างกระบวนการคิดและแก้ไขปัญหาจากตัวผู้รับคำปรึกษาเป็นหลัก และการประเมินติดตามผลจากนักกิจกรรมบำบัดผู้ผ่านการฝึกเทคนิคการให้คำปรึกษา ซึ่งผมคิดว่าควรแยกเป็นอีกรหัส เช่น รหัส 006 โปรแกรมการให้คำปรึกษาไม่เกิน 60 นาที ราคา 300 บาท วิธีการตั้งรหัส เนื้อหาโปรแกรม และเวลาที่ใช้อย่างชัดเจน ทำให้ผู้รับบริการกรองความคิดของตนเองก่อนขอคำปรึกษาและจำกัดประเด็นทีมีแนวทางแก้ไขชัดเจนและติดตามผลได้ มิใช่เป็นเพียงการบ่นระบายปัญหาให้นักกิจกรรมบำบัดฟังโดยไม่มีการแก้ไข
- นักกิจกรรมบำบัดมีหลักการประเมินและรูปแบบการประเมินที่มีแนวคิดชัดเจน เช่น คลินิกกิจกรรม ม. มหิดล ใช้โมเดล OPP & ICF คัดกรองปัญหาและความสามารถในการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิต ในการประเมินแรกรับและการประเมินหลังการรักษาที่กำหนดไว้ 6 ครั้งของการรักษา หากปัญหาหรือความสามารถใดๆของผู้รับบริการที่ต้องการการประเมินแยกเฉพาะเจาะจงก็สามารถเพิ่มเติมได้ ที่อยากแนะนำคือ การประเมินโปรแกรมการรักษาจากบันทึกความก้าวหน้าการรักษาแบบ SOAP Note ซึ่งมีความเป็นสากลในทุกสาขาวิชาชีพทางสุขภาพ นักกิจกรรมบำบัดควรประเมินว่าขณะให้การรักษา เราเห็นการเปลี่ยนแปลงอะไรที่เรารู้สึกได้ (subjective) จากการเปลี่ยนแปลงข้างต้นทำให้เราวิเคราะห์และแปรผลเป็นรูปธรรมได้อย่างไร (objective) มีการประเมินอย่างมีเหตุผลและมีหลักการชัดเจนขึ้นหรือไม่อย่างไร (assessment) และต้องการวางแผนการรักษาเพื่อปรับปรุงหรือพัฒนาการเปลี่ยนแปลงข้างต้นนี้อย่างไร (plan) น้องๆ นักกิจกรรมบำบัดพยายามที่จะบอกว่าทางฝ่ายเด็กจะบันทึกไม่ได้เพราะมีปัญหาที่ซับซ้อนกว่าทางฝ่ายกาย ผมจึงตอบอย่างมีเหตุผลว่า ไม่ว่าผู้รับบริการจะเป็นเด็กหรือผู้ใหญ่ หากเราวิเคราะห์ปัญหาที่น่าจะเปลี่ยนแปลงได้จากโปรแกรมการรักษา ปัญหาที่ซับซ้อนจะถูกลดลงอย่างมีหลักการ พึงระลึกว่าเราไม่สามารถแก้ไขปัญหาและจัดโปรแกรมการรักษาได้ในทุกๆปัญหา บางปัญหาอาจเชื่อมโยงกันและสามารถแก้ไขด้วยกิจกรรมการรักษาเพียงหนึ่งอย่างที่วิเคราะห์และวางแผนได้เหมาะสม จะเห็นว่าหากเราประเมินเฉพาะเจาะจงทางกิจกรรมบำบัดในเด็กมากเกินไป แล้วเมื่อไรบุคลากรวิชาชีพอื่นๆจะเข้าใจว่ากิจกรรมบำบัดจะแสดงความก้าวหน้าทางการรักษาและมีวิธีการบันทึกอย่างสากลได้อย่างไรกัน การรักษาในเด็กหรือผู้ใหญ่หากมีการรักษาแบบสหวิชาชีพ การบันทึกที่สื่อสารได้อย่างมีประสิทธิผลคือ SOAP Note
