การอบรมเพื่อขยายผล

best practices กระบวนการคิด

Best Practicesกิจกรรมการเรียนรู้ โรงเรียนอนุบาลโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์

“กิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดแบบ จัตุพัฒน์”

ความเป็นมาและบทบาทของโรงเรียน

               

โรงเรียนอนุบาลโนนดินแดง สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาบุรีรัมย์ เขต 3 สำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลตำบลโนนดินแดง

หมู่ที่ 7 ตำบลโนนดินแดง อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์ โทร 0-3406-6360 จัดการศึกษาตั้งแต่ระดับก่อนประถมศึกษาถึงระดับประถมศึกษาปีที่ 6 มีนักเรียน จำนวน 10 คน ผู้บริหาร 3 คน ครูผู้สอน 42 คน นักการภารโรง 1 คน

                สภาพชุมชน ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้างและเกษตรกรรม ในพื้นที่ใกล้เคียง มีโรงเรียนที่เปิดสอนในระดับเดียวกัน เนื่องจากโรงเรียนอนุบาลโนนดินแดงเป็นโรงเรียนประจำอำเภอ ทำให้ผู้ปกครองต้องการให้บุตรหลานเข้ามาศึกษาเล่าเรียน เพราะมุ่งหวังว่าโรงเรียนอนุบาลโนนดินแดงจะสามารถจัดการศึกษาให้บุตรหลานได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีการพัฒนารอบด้าน ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา มีทักษะชีวิตและมีความสุขกับการเรียนรู้ ด้วยวิธีการเรียนรู้แบบอริยสัจ 4 ควบคู่กับการเรียนรู้แบบวิทยาศาสตร์

 ตารางเปรียบเทียบ การเรียนรู้

อริยสัจ 4	กระบวนการทางวิทยาศาสตร์
1.ทุกข์ ชีวิตนี้เป็นความทุกข์อย่างยิ่ง	1.การกำหนดปัญหา
2.สมุทัย สาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์	2.การตั้งสมมติฐาน
3.นิโรธ  การดับทุกข์	3.การทดลองและเก็บข้อมูล
4.มรรค วิธีการที่จะพ้นทุกข์	4.การวิเคราะห์ข้อมูล
	5.การสรุปผล

 

                วิสัยทัศน์ของโรงเรียนที่ว่า “นักเรียนมีความรู้พื้นฐานตามหลักสูตร มีทักษะการใช้ภาษาไทยในการสื่อสาร ทักษะการคิด ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ได้รับการพัฒนารอบด้าน ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์  สังคม สติปัญญา มีความรู้คู่คุณธรรม จริยธรรม มีวินัย และคุณลักษณะที่พึงประสงค์ เป็นคนดี คนเก่ง และมีความสุข”  ด้วยเหตุนี้ทางโรงเรียนจึงได้ดำเนินการ สำรวจความต้องการของนักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน  ด้านการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อนำไปสู่การพัฒนานักเรียนให้เต็มศักยภาพ โดยใช้วิธีการจัดการเรียนรู้แบบ “จัตุพัฒน์” ประกอบด้วย กิจกรรมเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน  กิจกรรมโครงงาน และกิจกรรมโครงการ  หลังจากที่โรงเรียนอนุบาลโนนดินแดงได้เข้าร่วมโครงการ “หนึ่งโรงเรียน หนึ่งนวัตกรรม” ทำให้โรงเรียนอนุบาลโนนดินแดงได้พัฒนาระบบการเรียนรู้ โดยใช้กิจกรรมจัตุพัฒน์ โดยจัดกิจกรรมให้นักเรียนมีนิสัยรักการอ่าน ใช้แผนการจัดการเรียนรู้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาผู้เรียน และพัฒนากระบวนการคิดโดยกิจกรรมโครงงาน  การจัดกิจกรรมแบบ

จัตุพัฒน์ เป็น Best Practices ของการพัฒนาผู้เรียนให้มีกระบวนการคิดอย่างเป็นระบบ มีความสุขกับการเรียนรู้ สร้างองค์ความรู้ใหม่ได้และสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน

                จากการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ “จัตุพัฒน์”  ส่งผลให้ผู้เรียนมีผลสัมฤทธิ์ของการเรียนสูงขึ้น ดังตาราง เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ปี พ.ศ. 2548 และ ปี พ.ศ. 2549 ดังต่อไปนี้

 

ตารางเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน

 

สาระการเรียนรู้	ปี 2548	ปี 2549	เพิ่ม
1. ภาษาไทย	75.17	77.65	2.48
2.คณิตศาสตร์	72.56	74.48	1.92
3.วิทยาศาสตร์	77.12	78.39	1.27
4.สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม	75.36	78.30	2.94
5.สุขศึกษา และพลศึกษา	85.58	87.98	2.40
6.ศิลปะ	82.24	82.52	1.28
7.การงานอาชีพและเทคโนโลยี	79.65	82.24	2.59
8.ภาษาอังกฤษ	74.08	76.00	1.92

 

                และจากการประเมินคุณภาพภายนอกระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน จากสำนักงานรับรองมาตรฐาน และประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) รอบแรก ในมาตรฐานที่ 4 ผู้เรียนมีความสามารถในกาคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิดสร้างสรรค์ คิดไตร่ตรอง และมีวิสัยทัศน์  โรงเรียนได้รับการประเมินอยู่ในระดับพอใช้ โดยทางโรงเรียนได้รับข้อเสนอแนะว่า ให้โรงเรียนจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ส่งเสริมกระบวนการคิดด้านต่างๆ เช่น กระบวนการวิทยาศาสตร์ กระบวนการทางคณิตศาสตร์ กระบวนการคิดริเริ่มสร้างสรรค์ กระบวนการแก้ปัญหาเพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ กระบวนการแก้ปัญหา เพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีจินตนาการ และจัดกิจกรรมส่งเสริมความสามารถด้านการคิดของผู้เรียน และการประเมินในรอบที่ 2 เมื่อวันที่ 30-31 ม.ค. 2549 – 1 ก.พ. 2549  ผลปรากฏว่าโรงเรียนได้รับการประเมินอยู่ในระดับดีมาก เนื่องจากโรงเรียนได้พัฒนากิจกรรมกระบวนการคิด โดยใช้กิจกรรมการเรียนรู้แบบจัตุพัฒน์

                ในการประเมินผลการดำเนินการของการจัดกิจกรรมการเรียนเพื่อพัฒนากระบวนการคิด แบบจัตุพัฒน์ โดยการสังเกต การสอบถาม การทดสอบ การตรวจสอบผลงาน ชิ้นงานของนักเรียนและความพึงพอใจของนักเรียน ผู้ปกครองและครู มีความพึงพอใจในการจัดกิจกรรมระดับมากคิดเป็นร้อยละ 85.37

 

การบริการจัดการคุณภาพ “พัฒนากระบวนการคิดแบบจัตุพัฒน์”

                                                              วิเคราะห์มาตรฐานผู้เรียน มาตรฐานที่ 4

   

วิเคราะห์การจัดกิจกรรมการเรียนรู้

 

 

กิจกรรมเน้นผู้เรียน

เป็นสำคัญ  โดยใช้แผนเป็นเครื่องมือ     (อริยสัจ 4 +วิทยาศาสตร์)                    

กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน พัฒนาการคิด(อริยสัจ 4 +วิทยาศาสตร์)

กิจกรรมโครงงาน(อริยสัจ 4 +วิทยาศาสตร์)

กิจกรรมโครงการ(อริยสัจ 4 +วิทยาศาสตร์)

 

ออกแบบกิจกรรมการคิด “แบบจัตุพัฒน์”

 

       

ประเมินผล

ดำเนินการพัฒนาการคิด “แบบจัตุพัฒน์”

 

                           

บรรลุวัตถุประสงค์

ส่งเสริม

ไม่สำเร็จ

สำเร็จ

ปรับปรุง

สรุป/รายงาน

เผยแพร่ผลงาน

                   

การพัฒนาระบบการเรียนรู้

                การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของโรงเรียนอนุบาลโนนดินแดง  ตามแนวทางปฏิรูปการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิด ตามมาตรฐานผู้เรียนในมาตรฐานที่ 4 ผู้เรียนมีความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิดสร้างสรรค์ คิดไตร่ตรอง และมีวิสัยทัศน์ ได้ดำเนินการวิเคราะห์มาตรฐานผู้เรียน วิเคราะห์การจัดการเรียนรู้ ทำให้ทราบปัญหาวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ไม่สามารถสนองและพัฒนาการคิดของนักเรียน จึงออกแบบกิจกรรมพัฒนาการคิดขึ้น  งานวิชาการและคณะครูโรงเรียนอนุบาลโนนดินแดง  ได้ร่วมการระดมความคิด วิธีการ พัฒนานักเรียนได้ประชุมคณะกรรมการสถานศึกษา ครู ผู้ปกครอง ผู้แทนนักเรียน ผู้แทนชุมชน  สรุปได้ว่า การจัดกิจกรรมกานเรียนเพื่อพัฒนาการคิด แบบจัตุพัฒน์  สามารถแก้ปัญหาการคิดในมาตรฐานที่ 4 ทำให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาการคิด ได้อย่างเต็มศักยภาพและดำรงชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข

  กิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดแบบ “จัตุพัฒน์”

ประกอบด้วย

ขั้นที่ 1  “การเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ”

                การปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้ทุกระดับถือว่าผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด จึงส่งเสริมให้ผู้เรียนพัฒนาเต็มศักยภาพ และมีความสุขโดยยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ โดยใช้แผนการจัดการเรียนรู้เป็นเครื่องมือ

                ขั้นที่ 2 “ส่งเสริมการอ่าน”

                ส่งเสริมการอ่าน หมายถึงการกระทำต่างๆ ที่โรงเรียนหรือผู้ปกครองจัดขึ้นโดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้นักเรียนเกิดความสนใจและเห็นความสำคัญในการอ่านและพยายามพัฒนาการอ่านของตนเองจนมีนิสัยรักการอ่าน

 

                ขั้นที่ 3 “โครงงาน”

                โครงงานเป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้รูปแบหนึ่งที่ทำให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเองจากการลงมือปฏิบัติจริงในลักษณะของการศึกษา สำรวจ ค้นคว้า ทดลอง ประดิษฐ์ค้นภายใต้ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และแนวทางอริยสัจ 4 โดยมีครูคอยกระตุ้น แนะนำ และให้ปรึกษาอย่างใกล้ชิด

                ขั้นที่ 4 “โครงการ”

                วิธีการสอนแบบโครงการหมายถึง การสอนที่มุ่งให้ผู้เรียนได้ศึกษาเรื่องที่สนใจ โดยมีการวางแผนขั้นตอนต่างๆ ในรูปแบบโครงการ ผู้เรียนเป็นผู้วางโครงการ และดำเนินการด้วยตนเองโดยใช้อริยสัจ 4 และกระบวนการทางวิทยาศาสตร์

                โดยการกำหนดการจัดกิจกรรมใช้กับนักเรียนระดับปฐมวัย คือ ประถมศึกษาปีที่ 6 แต่ขั้นตอนที่ 4 ใช้กับนักเรียนช่วงชั้นที่ 2 คือ ป.4 ถึง ป.6 และมีการประเมินผลด้านความรู้  โดยใช้เกณฑ์ประเมินชิ้นงานและผลงานตามสภาพจริง  นอกจากนี้ยังมีการประเมินความพึงพอใจผลงานของนักเรียนโดยใช้แบบทดสอบ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต แบบแสดงความคิดเห็น สามารถส่งผลให้นักเรียนบรรลุวัตถุประสงค์ ในด้านคุณลักษณะ รักการอ่านการแสดงหาความรู้รักการเรียนรู้พัฒนาตนเอง อย่างต่อเนื่อง มีคุณธรรม จริยธรรม รู้จักการคิดวิเคราะห์และคิดสังเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณทำให้นักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น

          และสรุปรายงานผลการดำเนินงานต่อฝ่ายบริหารตลอดจนดำเนินงานเผยแพร่ผลงานสู่สาธารณชน

           ผลการดำเนินงาน

           จากการดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดแบบจัตุพัฒน์ ทำให้ผู้เรียนเกิดคุณลักษณะดังนี้

1.นักเรียนมีความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิด

สร้างสรรค์  คิดไตร่ตรองและมีวิสัยทัศน์

        2.   นักเรียนมีนิสัยรักการอ่าน มีทักษะการใช้ภาษาการสื่อสาร

        3.   นักเรียนมีทักษะทางวิทยาศาสตร์ควบคู่อริยสัจ4

        4.   นักเรียนพัฒนาด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม สติปัญญา มีความรู้คู่คุณธรรม จริยธรรม มีวินัย

และ มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์

            บทเรียนที่ได้รับ

  จากการที่โรงเรียนอนุบาลโนนดินแดง ได้จัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดแบบ

“จัตุพัฒน์” ฉะนั้นทำให้พบประเด็นสำคัญสำหรับโรงเรียนดังนี้

1.       ผู้บริหารและคณะครูมีความมุ่งมั่นทุ่มเทเสียสละเวลาในการพัฒนาการคิดแบบ “จัตุพัฒน์”

2.       เป็นการสร้างสัมพันธ์ภาพในการทำงานร่วมกับคณะครู นักเรียน ผู้ปกครอง

3.       การดำเนินกิจกรรมพัฒนาการคิดแบบ “จัตุพัฒน์”  

       นักเรียนได้บรรลุวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้                

ข้อเสนอแนะ                การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โครงงาน  โครงการ  ครูผู้สอนต้องกำกับดูแลอย่างใกล้ชิด และต่อเนื่อง