รู้จักน้ายงค์จากการศึกษาดูงาน

คุณประยงค์ รณรงค์ หรือ น้ายงค์ เป็นผู้นำชุมชนอาวุโสที่ในแวดวงงานพัฒนา ต่างรู้จักกันดีว่าเป็นผู้ริเริ่มเรื่อง แผนชุมชนจากประสบการณ์ที่ได้เริ่มทำแผนชุมชนที่ ต.ไม้เรียง ตั้งแต่ปี 2527 จนกลายเป็นแนวทางสำคัญในการทำงานพัฒนาชุมชน ที่กระตุ้นให้ชุมชนได้หันมาทบทวนรู้จักชุมชนท้องถิ่นของตนเอง รู้ข้อมูล รู้ปัญหา รู้ศักยภาพที่มีอยู่ในชุมชน แล้วมาร่วมกันวางแผนกำหนดทิศทางการพัฒนาของตนเอง รูปธรรมที่ ต.ไม้เรียง ได้กลายเป็นศูนย์การเรียนรู้ของชุมชนหน่วยงาน สถาบันการศึกษาต่างๆ อย่างกว้างขวาง น้ายงค์ได้ให้ความสำคัญกับกระบวนการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง เปิดโอกาสให้คนในชุมชนท้องถิ่นได้มาเรียนรู้ในสิ่งที่เขาต้องการจะรู้ และสิ่งที่เขาควรจะได้รู้ เข้าไปมีบทบาทในการจัดหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียน เชื่อมต่อกับมหาวิทยาลัยในการจัดการเรียนรู้สำคัญคนในท้องถิ่น ตลอดจนไปเป็นวิทยากรกระตุ้นให้เกิดวิธีคิดแบบชุมชนพึ่งตนเอง ให้ชุมชนและหน่วยงานต่างๆ ทั่วประเทศ  น้ายงค์ เกิดเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2480 ที่ อ.ฉวาง                       จ.นครศรีธรรมราช ได้รับการศึกษาในระบบจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 แต่ได้มีการพัฒนาการเรียนรู้ด้วยตนเองมาโดยตลอด อาชีพหลัก คือ สวนยางพารา สวนสมรมที่มีผลไม้ต่างๆ ครบครัน เลี้ยงไก่พื้นเมือง / เลี้ยงปลาน้ำจืด ได้พัฒนาอาชีพ การทำมาหากินของคนในชุมชนท้องถิ่น โดยเป็นผู้ก่อตั้งกลุ่มเกษตรกรทำสวนไม้เรียง ตั้งแต่ปี 2527 ปัจจุบันยังคงเป็นประธานกลุ่มเกษตรกรทำสวน ได้ประสานเชื่อมโยงความสัมพันธ์ในการทำมาหากินของต่างฐานอาชีพให้เกิดการเกื้อหนุนกัน ระหว่างผู้ที่มีอาชีพทำสวนยางพารา ทำไม้ผล และทำนา จนเป็นที่มาของเครือข่ายยมนา ในปี 2535 จนกระทั่งปัจจุบันได้กลายเป็นต้นแบบของศูนย์การเรียนรู้ชุมชนทั่วไป น้ายงค์ได้มีบทบาทหน้าที่เป็นคณะกรรมการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับงานพัฒนาหลายชุด ได้แก่ คณะกรรมการบริหารโครงการเกษตรกรรมยั่งยืน (DANCED) กรรมการพัฒนาหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ อนุกรรมการประสานงานพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ประธานคณะกรรมการบริษัทเครือข่ายผลิตภัณฑ์อาหาร จำกัด (โรงแป้งขนมจีน) ประธานศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง กรรมการวิทยาลัยจัดการทางสังคม (วจส.) เป็นวิทยากรด้านการพัฒนาชุมชน แผนแม่บทชุมชน วิสาหกิจชุมชน ผลงานด้านเกียรติคุณที่ได้รับมากมาย เช่น ได้รับคัดเลือกเป็นคนดีศรีสังคม ปี 2537 เป็นผู้มี ผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม โดยสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ปี 2540 เป็นครูภูมิปัญญาไทยรุ่นที่ 1 ปี 2544 โดยสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ  น้ายงค์ได้กล่าวถึงองค์กรชุมชนไว้ว่าการพัฒนาองค์กรชุมชน องค์กรชุมชน คือ เครื่องมือที่ชุมชนจะใช้บริหารจัดการกิจกรรมต่างๆ หรือจัดการทรัพยากรของชุมชน แต่องค์กรชุมชนจะต้องพัฒนาความเข้มแข็ง มีความสามารถ มีผู้รับผิดชอบที่มีความตั้งใจ จึงจะสามารถบริหารจัดการเรื่องต่างอย่างมีประสิทธิภาพได้ แต่ถ้าองค์กรชุมชนถูกจัดตั้งมาจากภายนอก ไม่ได้เกิดขึ้นจากความต้องการของชุมชนเองโดยตรง หรือคนในชุมชนไม่ได้เป็นผู้กำหนดทิศเอง การทำงานก็ไม่สนองความต้องการของชุมชนประโยชน์ที่เกิดขึ้นกับชุมชนก็ไม่เต็มที่ เพราะไม่ว่าองค์กรใด ใครเป็นผู้จัดตั้ง ก็จะต้องสนองความต้องการของผู้จัดตั้งเป็นหลัก อย่างไรก็ดีขบวนการขององค์กรชุมชน จะต้องเหมาะสมกับกิจกรรม ยืดหยุ่นได้ เอาคนเป็นตัวตั้ง เอาคุณธรรม เอาสังคม มาเป็นกฎกติกา ไม่พึ่งพิงกฎหมายบ้านเมืองมากนัก ไม่เน้นผลตอบแทนที่เป็นตัวเงินเพียงอย่างเดียว วิสาหกิจชุมชนน่าจะเป็นองค์กรชุมชนในรูปแบบหนึ่งที่จะเป็นเครื่องมือที่เหมาะสมและสอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบันวิธีคิดและประสบการณ์การพัฒนาของชุมชนไม้เรียง
                ชุมชนไม้เรียงเป็นชุมชนที่มีวิถีชีวิตและวิถีการผลิตที่เหมือนกับชาวใต้ที่มีแหล่งที่ตั้งชุมชนตามไหล่เขาทั่ว ๆ ไป คือมีอาชีพทำสวนยางเป็นอาชีพหลัก เพราะพื้นที่ส่วนใหญ่ของชุมชนเป็นภูเขา ส่วนพื้นที่ราบก็จะมีการทำสวนผลไม้และทำนา การประกอบอาชีพของชาวชุมชนไม้เรียงในอดีตไม่ได้มุ่งไปที่การผลิตเพื่อขาย แต่มีลักษณะเป็นการผลิตแบบสังคมบุพกาล คือผลิตเพื่อใช้บริโภคในครัวเรือนและแลกเปลี่ยนผลผลิตระหว่างกัน มีการนำไปขายบ้างก็มีเพียงจำนวนน้อย การทำสวนยางพาราแต่เดิม ก่อนปีพ.ศ. ๒๕๐๕ นั้นไม่ได้ทำเป็นอาชีพหลักเช่นในปัจจุบัน มีการปลูกยางตามธรรมชาติ มีการทำนา และหาของป่า เป็นต้น แต่เมื่อปี ๒๕๐๕ 3 ได้เกิดมหาวาตภัยทำให้บ้านเรือน ทรัพย์สินต่างๆ รวมทั้งยางพาราเสียหายแทบทั้งหมด ชาวบ้านเกิดความยากลำบากอย่างมาก ต่อมาชาวบ้านจึงได้เริ่มฟื้นฟูชุมชนและอาชีพ โดยการปลูกยางพาราในพื้นที่ที่โดนพายุทำลาย และในปี ๒๕๐๖ ได้เกิดมีกองทุนสงเคราะห์การทำสวนยางที่ให้การสนับสนุนการทำสวนยางแก่ชาวบ้าน โดยให้ปลูกในระบบอุตสาหกรรมตามแบบสมัยใหม่คือปลูกพืชเชิงเดี่ยว เป็นเหตุให้ชาวบ้านยึดเอาการปลูกยางเป็นอาชีพหลักนับแต่นั้นมา