ศาลากลางหนในภาคใต้นิยมสร้างอย่างถาวร วัสดุที่ใช้ในการก่อสร้างจะแตกต่างกันตามกำลังความสามารถของผู้สร้าง
รูปทรงจะสะท้อนให้เห็นถึงสถาปัตยกรรมพื้นบ้าน ประสมประสานด้วยความเชื่อ ค่านิยม วัฒนธรรม รวมไปถึงเจตนาของการใช้สอยให้เกิดประโยชน์
ในภาคใต้ ศาลากลางหนที่พบมาก จะมีรูปแบบเป็นอาคารโครงไม้เนื้อแข็ง ยกพื้นสูงประมาณ ๐.๘ เมตร ถึง ๑.๒๐ เมตร ไม่นิยมฝังเสา แต่จะวางเสาไว้บนฐานรอง ซึ่งเรียกว่า "ตีนเสา"
รูปแบบอย่างนี้ เหมาะที่จะเคลื่อนย้ายได้ถ้าจำเป็น พื้นกระดานนิยมปูด้วยไม้เนื้อแข็ง ไม่กั้นฝาเพื่อความสะดวกในการใช้งาน
เพราะสังคมไทยชนบท เมื่อมีการจัดงานทางประเพณีหรือพิธีกรรมสำคัญ ๆ จะมีชาวบ้านมาร่วมงานเป็นจำนวนมาก
ในส่วนของหลังคา จะเป็นแบบทรงไทยมีจั่ว หลังคาจตุรมุข หลังคาบลานอ หรือหลังคาปั้นหยา และมักจะมุงด้วยกระเบื้องดินเผาพื้นเมือง ที่มุงสังกะสีก็มีบ้าง
สำหรับยุคปัจจุบันขึ้นมาหน่อย ก็จะเห็นศาลากลางหนที่สร้างเป็นเสาคอนกรีต ถ้าเป็นประเภทนี้ พื้นที่ส่วนมากจะก่อล้อมด้วยอิฐ ถมดินอัดแน่น แล้วปูด้วยแผ่นอิฐ หรือลาดซีเมนต์เป็นพื้นคอนกรีต
ความแตกต่างของศาลากลางหน กับศาลาทั่วไป ที่สามารถสังเกตได้เด่นชัดอีกประการหนึ่ง คือ พื้นของศาลา ศาลากลางหนส่วนใหญ่นิยมทำพื้น ๒ ระดับ อยู่ในศาลาหลังเดียวกัน
ส่วนหนึ่งจะมีระดับสูงกว่าส่วนอื่น ๆ ประมาณ ๒๐-๕๐ เซ็นติเมตร ทั้งนี้ก็เพื่อว่า เมื่อมีพิธีกรรมทางศาสนา ส่วนที่สูงกว่านั้นจะได้ใช้สำหรับพระภิกษุสามเณรที่นิมนต์มาในพิธี ส่วนชาวบ้านจะนั่งบนพื้นที่ที่มีระดับต่ำกว่าตามคติของการคารวะ พื้นที่ยกสูงอาจจะอยู่ตรงส่วนระเบียง ตรงกลาง หรือแยกไว้ห้องหนึ่งต่างหากก็มี
ด้วยความเชี่ยวกรากของกระแสโลกานุวัตร และแนวคิดการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ทำให้สังคมภาคใต้ มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรงในทุกด้าน โดยเฉพาะในเรื่องระบบคุณค่า...คุณค่าเชิงคุณธรรมของสังคมอันงดงามของสังคมปักษ์ใต้หลายประการจึงเริ่มสูญหายไป บางอย่างสูญหายไปหมดสิ้นโดยไร้การสืบสานอีกแล้ว
ศาลากลางหนวันนี้ก็เช่นกัน บ้างก็พังทะลายไปแล้ว บ้างก็ทรุดโทรมรื้อร้างมีเพียงศาลารอรถประจำทางรูปทรงหยาบ ๆ ที่ไร้เอกลักษณ์ผุดขึ้นแทน หลายแห่งของศาลาเหล่านั้นเขลอะไปด้วยแผ่นป้ายรายชื่อผู้อุทิศสร้าง มีทั้งรายชื่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรอันทรงเกียรติ รายชื่อพ่อค้านายทุน และอีกมากมาย...คงได้บุญได้กุศลกันทั่วหน้าจากการ"ลงทุน" ที่ได้ผลทันตาเห็นนี้.....สาธุ
สวัสดีค่ะ
การเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว ที่ยังไม่ข้ามรุ่นนี่ บางครั้ง ก็ทำใจลำบาก แต่คิดว่าข้อเขียนเหล่านี้ อาจไปจุดประกายของผู้มีแนวคิดเช่นเรา แล้วเริ่มสานต่อ ก่อร่างให้เป็นจริงก็ได้นะคะ ขอเอาใจช่วย รักประเทศไทยค่ะ
สวัสดีครับ
เป็นกฏของธรรมชาติครับ อะไรก็แล้วแต่ย่อมดับสูญไปตามกาลเวลา ก็หวังลึก ๆ อยู่เหมือนกันว่าผู้เป็นใหญ่ในบ้านเมือง จะคิดอนุรักษ์ทุกอย่างให้คงสภาพ ส่วนที่สร้างใหม่ก็ให้ไปสร้างที่ใหม่ ไม่ต้องมาเบียดเบียนที่เก่าครับ
สวัสดีครับ