บทความ : วงจรชีวิต แนวคิดพุทธศาสนาเถรวาท (๒)

ปฏิจจสมุปบาท : สิ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น คำว่า ปฏิจจสมุปบาท มาจากคำ ๒ คำ คือ ๑) ปฏิจจะ แปลว่า เพราะอาศัย (สิ่งหนึ่ง) ๒) สมุปบาท แปลว่า เกิด (สิ่งหนึ่ง) ขึ้น เมื่อรวมความจะได้ว่า เพราะอาศัยสิ่งหนึ่ง สิ่งหนึ่งจึงเกิดขึ้น บาลีต้นแบบได้แก่ “อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ อิมสฺสมุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ”แปลว่า “เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี สิ่งนี้ที่เกิดขึ้นได้เพราะการเกิดสิ่งนี้ขึ้น”และ “อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ” แปลว่า “เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี สิ่งนี้ที่ดับไปเพราะความดับไปแห่งสิ่งนี้” จากหลักปฏิจจสมุปบาทนี้เอง ทำให้เรามองเห็นแนวคิดความเป็นเหตุและความเป็นผลของกันได้ด้วย นั้นหมายความว่า เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี หากสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ก็จะไม่มี นั้นแสดงว่า สิ่งที่มีไม่อาจเกิดจากสิ่งที่ไม่มี และสิ่งที่ไม่มีก็ไม่อาจเกิดจากสิ่งที่มี ต้นเหตุทำให้เกิดผล และผลก็คือต้นเหตุของผลอื่นๆ ปฏิจจสมุปบาทมี ๑๒ คือ ๑) อวิชชา ๒) สังขาร ๓) วิญญาณ ๔) นามรูป ๕) สฬายตนะ ๖) ผัสสะ ๗) เวทนา ๘) ตัณหา ๙) อุปาทาน ๑๐) ภพ ๑๑) ชาติ ๑๒) ชรามรณะ ในความเป็นเหตุเป็นผล อาการแห่งเหตุปัจจัยหรืออาศัยกันและกันเป็นได้ดังนี้ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารจึงมี เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยภพจึงมี เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะจึงมี และกองแห่งความทุกข์ทั้งหลายทั้งปวงคือ ความโศก ความร่ำไรรำพัน ทุกข์ โทมนัส ความคับแค้นใจก็จะดาหน้าเข้ามา แต่หากเราทวนกลับก็จะได้ว่า ชรามรณะ ความทุกข์ทั้งหลายทั้งปวงที่มี มีเพราะชาติเป็นต้นเหตุ (เพราะมีชาติเป็นปัจจัย), ชาติที่มี มีเพราะภพเป็นต้นเหตุ, ภพที่มี มีเพราะอุปาทานเป็นต้นเหตุ, อุปาทานที่มี มีเพราะตัณหาเป็นต้นเหตุ, ตัณหาที่มี มีเพราะเวทนาเป็นต้นเหตุ, เวทนาที่มี มีเพราะผัสสะเป็นต้นเหตุ, ผัสสะที่มี มีเพราะสฬายตนะเป็นต้นเหตุ, สฬายตนะที่มี มีเพราะนามรูปเป็นต้นเหตุ, นามรูปที่มี มีเพราะวิญญาณเป็นต้นเหตุ, วิญญาณที่มี มีเพราะสังขารเป็นต้นเหตุ สังขารที่มี มีเพราะอวิชชาเป็นต้นเหตุ ศัพท์ทางศาสนาเช่น อวิชชา สังขาร เป็นต้นในความหมายของปฏิจจสมุปบาทเป็นอย่างไร

บทความ : วงจรชีวิต แนวคิดพุทธศาสนาเถรวาท (๒)

ความเห็น

บทความในวันเดียวกัน