นวัตกรรมการเรียนการสอน

   นวัตกรรม (Innovation) เกิดจากความจำเป็นที่คนเราต้องคิดประดิษฐ์สิ่งใหม่ๆ ขึ้นมา เพื่อตอบสนองความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสังคมอยู่ตลอดเวลา สิ่งที่คิดขึ้นมาใหม่นี้ไม่จำเป็นต้องเป็นวัตถุสิ่งของ อาจเป็นแนวคิดหรือวิธีการก็ได้
   การนำนวัตกรรมมาใช้จัดการเรียนการสอนในชั้นเรียนของโรงเรียนทั่วไปนั้นเพื่อปรับปรุงคุณภาพการเรียนการสอน และจากการนำนวัตกรรมไปทดลองใช้ในชั้นเรียนโดยใช้กระบวนการวิจัยส่วนมากพบว่าได้ผลเป็นที่น่าพอใจ จึงมีการเผยแพร่และใช้ในวงการศึกษาต่อมา เช่น บทเรียนคอมพิวเตอร์ ชุดการสอน และการสอนรูปแบบต่างๆ เป็นต้น

องค์ประกอบที่สำคัญ 4 ประการของนวัตกรรมการเรียนการสอน มีดังนี้
1. วัตถุประสงค์
2. หลักการ แนวคิด หรือทฤษฎี
3. ขั้นตอนการใช้ หรือโครงสร้าง 
4. การประเมินผล

ประเภทของนวัตกรรมการเรียนการสอน
การนำนวัตกรรมมาใช้จัดการเรียนการสอนมีจุดหมายที่จะปรับปรุง
หรือเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนการสอน จึงสามารถจัดประเภทเป็น 4 ประเภทดังนี้
1. นวัตกรรมที่ปรับปรุงทั้งระบบการเรียนการสอน เช่น
- รูปแบบวิธีการระบบ (The System Approach Model)
- กระบวนการจัดการเรียนการสอนแบบรับประกันผล ของ ชนาธิป พรกุล (2535)
- การเรียนรู้ผ่านสื่ออิเล็กทรอนิคส์ (e-Learning)
2 นวัตกรรมที่ปรับปรุงตัวป้อน (Input)
- แฟ้มงานของครู (Teaching Portfolio)
- การสอนเป็นทีม (Team Teaching)
- หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน
- หลักสูตรเพศศึกษา และชีวิตในครอบครัว
3. นวัตกรรมที่ปรับปรุงกระบวนการจัดการเรียนการสอน(Process)
- รูปแบบการเรียนรู้แบบร่วมมือ (Cooperative Learning Model)
- การจัดการเรียนการสอนแบบผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง(Child -Centered Approach)
- การสอนแบบสตอรีไลน์ (Storyline Approach) ของ Steve Bell (1967)
- รูปแบบการจัดการเรียนการสอนแคทส์ (CATS) ของ ชนาธิป พรกุล (2543)
4.นวัตกรรมที่ปรับปรุงผลผลิต (Output)
- การประเมินผลตามสภาพจริง (Authentic Assessment)
- การประกันคุณภาพการศึกษา
- การออกแบบการเรียนรู้แบบ Backward Design

การประเมินนวัตกรรมการเรียนการสอน
ข้อควรพิจารณาในการเลือกนวัตกรรมมาใช้ปรับปรุงการเรียนการสอน มีดังนี้
1) มีความชัดเจนว่า ดีกว่าของเดิมที่ใช้อยู่ทั้งด้านความสะดวก ความประหยัดและความพึงพอใจ
2) สอดกับวัฒนธรรม ค่านิยม และความต้องการของผู้ใช้
3) ไม่ซับซ้อนยุ่งยากในการใช้
4) ทดลองหรือทดสอบก่อนได้ ใช้เวลาไม่มาก
5) เห็นผลของการใช้ได้อย่างชัดเจน มีประโยชน์ คุ้มค่า
เกณฑ์ประเมินนวัตกรรมแบ่งเป็น 3 ด้าน ได้แก่
1. คุณลักษณะส่วนตัวของนวัตกรรม มี 5 ลักษณะ ดังนี้
- ราคาไม่แพง ดูแลรักษาง่าย
- สะดวกในการนำไปใช้
- สำเร็จรูปใช้ได้ทันที
- ใช้เวลาในการศึกษาน้อย
- สอดคล้องกับสภาพสังคม
2. ผลกระทบต่อสังคม มี 3 ประการ ดังนี้
- มีผู้คนนิยมใช้จำนวนมาก
- ผลของนวัตกรรมอยู่ได้นาน
- ไม่มีผลในทางลบ
3. การพัฒนาการเรียนการสอน มี 3 ประเด็น คือ
- ตัวผู้เรียนเกิดพัฒนาการ เช่น ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ประสบการณ์ หรือทักษะ
- แบ่งเบาภาระของผู้สอน เช่น ลดเวลาในการสอน หรือช่วยวิเคราะห์ปัญหาการเรียนรู้
- เกิดความสัมพันธ์อันดีระหว่างผู้สอนและผู้เรียน

การใช้นวัตกรรมการเรียนการสอนให้ได้ผล
มีผู้สอนจำนวนมากที่นำนวัตกรรมมาใช้จัดกิจกรรมการเรียนการสอนแล้วไม่ประสบความสำเร็จ
ทั้งนี้เป็นเพราะไม่ได้ศึกษาองค์ประกอบของนวัตกรรมนั้นอย่างละเอียดให้เข้าใจ การนำมาใช้จึงไม่ได้ผลเต็มที่
เหมือนผู้คิดคนแรก ในการศึกษาองค์ประกอบของนวัตกรรม ควรเริ่มศึกษาจาก
5.1 วัตถุประสงค์ของนวัตกรรมใช้พัฒนาอะไร ตรงกับวัตถุประสงค์ของบทเรียนหรือไม่
5.2 ทฤษฎี หลักการ และแนวคิดของนวัตกรรมจะช่วยให้ผู้สอนมีความกระจ่าง และเห็นแนวทาง
ในการใช้นวัตกรรมให้ได้ผล
5.3 โครงสร้างและขั้นตอนการใช้ เป็นสิ่งสำคัญที่ผู้สอนจะต้องศึกษาให้เข้าใจและลองฝึกทำเพื่อ
ให้ได้ผลตรงตามวัตถุประสงค์ของนวัตกรรมนั้น
5.4 วิธีประเมินผลเป็นวิธีการที่นวัตกรรมระบุไว้สำหรับวัดผลความสำเร็จ
ถ้าผู้สอนศึกษาครบทุกองค์ประกอบแล้ว ก็วางแผนการใช้นวัตกรรมได้ทันที หาก พบว่ามีองค์
ประกอบใดไม่อาจเข้ากับแผนการสอน ผู้สอนอาจปรับนวัตกรรมให้เข้ากับสภาพการเรียนการสอนได้ โดย
พิจารณาปรับโครงสร้างหรือขั้นตอนการใช้ในส่วนที่เป็นรายละเอียดปลีกย่อย เพื่อให้เหมาะสมกับผู้เรียน
สถานที่ หรือ เวลา ผู้สอนไม่ควรปรับขั้นตอนหลัก เพราะจะทำให้นวัตกรรมผิดเพี้ยนไป อย่างไรก็ดีการปรับ
นวัตกรรมต้องคำนึงถึงวัตถุประสงค์และหลักการให้มาก มิฉะนั้นการใช้นวัตกรรมจะไม่ได้ผล
การเลือกใช้นวัตกรรมการเรียนรู้ให้เหมาะสมเป็นสิ่งจำเป็นที่ครูทุกคนควรศึกษาให้เชี่ยวชาญและเพื่อให้สามารถ
นำไปใช้ได้อย่างเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและสภาพของผู้เรียนแล้ว จะช่วยให้การจัดการเรียนการสอน
บรรลุจุดมุ่งหมายและประสบความสำเร็จอย่างดียิ่ง