ศ. ดร. กุสุมา  รักษมณี  เป็นนักภาษาและวรรณคดีที่ได้รับการยอมรับนับถือสูงมาก   เป็นเมธีวิจัยอาวุโส สกว. และมีประวัติอยู่ในวิกิพีเดีย http://th.wikipedia.org/wiki/กุสุมา_รักษมณี

         ผมคุ้นเคยกับท่านสมัยผมเป็นกรรมการสภามหาวิทยาลัยศิลปากร   และท่านเป็นรองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ   และสามีของท่านคือ นพ. อดุลย์  รักษมณี  เป็นรุ่นที่ผมที่ศิริราชและเป็นอาจารย์ภาควิชาวิสัญญีวิทยาที่ภรรยาผมเคยทำงานก่อนย้ายลงไปหาดใหญ่

         ประวัติอันงดงามโดยย่อของท่าน  มีดังต่อไปนี้

                                                   

ศาสตราจารย์ ดร. กุสุมา  รักษมณี

การศึกษา
อักษรศาสตรบัณฑิต (ภาษาไทย)   จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
อักษรศาสตรมหาบัณฑิต (ภาษาไทย)  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
M.A. (Sanskrit and Indian Studies) : University of Toronto, Canada
Ph.D. (Sanskrit and Indian Studies) : University of Toronto, Canada

สถานที่ทำงาน / สถานที่ติดต่อ
71/3 จรัลสนิทวงศ์ 94/1 บางอ้อ บางพลัด กรุงเทพฯ 10700  โทรศัพท์และโทรสาร 0-2435-7503

ตำแหน่งทางการบริหาร
- หัวหน้าภาควิชาภาษาไทย  คณะอักษรศาสตร์  มหาวิทยาลัยศิลปากร
- ผู้ช่วยรองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ  มหาวิทยาลัยศิลปากร
- รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ  มหาวิทยาลัยศิลปากร

ตำแหน่งอื่น ๆ
- เลขาธิการสมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
- กรรมการเผยแพร่เอกลักษณ์ไทย  สำนักนายกรัฐมนตรี
- กรรมการพิจารณาคัดเลือกและกรรมการตัดสินรางวัลซีไรท์ (เฉพาะปี 2535, 2536, 2537, 2540, 2544, 2545 และ 2547)
- กรรมการบัญญัติศัพท์ไทย  ราชบัณฑิตยสถาน (ผู้บัญญัติศัพท์ "โลกาภิวัฒน์")
- กรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย  ราชบัณฑิตยสถาน
- ภาคีสมาชิกราชบัณฑิตยสถาน  สำนักศิลปกรรม  สาขาตันติภาษา
- กรรมการคัดสรรและเผยแพร่วรรณกรรมชาติ
- กรรมการบริหารศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
- กรรมการพิจารณาผลงานทางวิชาการ  คณะอักษรศาสตร์  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ประธานคณะกรรมการจัดทำหนังสือสำนวนไทยของกระทรวงศึกษาธิการ
- ฯลฯ

ผลงานวิจัย
1. การวิเคราะห์วรรณคดีไทยตามทฤษฎีวรรณคดีสันสกฤต   ทุนสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
2. คุณค่าทางจริยธรรมในวรรณคดี : ศึกษาจากทรรศนะของพระยาอนุมานราชธน  ทุนสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ
3. งานช่างของในหลวง  ทุนสำนักวิจัยและพัฒนาของมหาวิทยาลัยศิลปากร
4. แพทยศาสตร์สงเคราะห์ : ภูมิปัญญาทางการแพทย์และมรดรวรรณกรรมของชาติ  ทุนกระทรวงศึกษาธิการ
5. แนวคิดเรื่องศักดิ์ศรีและความอับอายในวรรณกรรมไทย   ทุนสำนักวิจัยและพัฒนาของมหาวิทยาลัยศิลปากร

บทความวิชาการ
1. "อาหรับนิทานของพระยาอนุมานราชธน" ใน พรมแดนแห่งความรู้ : รวมบทพระราชนิพนธ์และบทความทางวิชาการ (กรุงเทพฯ : สถาบันไทยคดี  มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2532)
2. "จากเจ้าที่ถึงเจ้าจันทร์  บทวิเคราะห์วรรณกรรมของมาลง คำจันทร์"  ในไฟฟางเทียน. (กรุงเทพฯ : คณาธร, 2535)
3. "พลังทางปัญญาในกวีนิพนธ์ของสุจิตต์  วงษ์เทศ"  ในรายงานการวิจัยเรื่อง กวีนิพนธ์ในฐานะพลังทางปัญญาของสังคมร่วมสมัย : ประสบการณ์จากวรรณคดีไทย อังกฤษ อเมริกัน ฝรั่งเศสและเยอรมัน. (กรุงเทพฯ : ศยาม, 2539)
4. บทความเกี่ยวกับภาษาและวรรณกรรมอีก 30 เรื่อง

บทความกึ่งวิชาการ
         เขียนบทความเกี่ยวกับภาษาและวรรณกรรมลงในนิตยสารสตรีสาร   สยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์  ขวัญเรือน เป็นต้น  ประมาณ 250 เรื่อง

วิจารณ์ พานิช
 2 มิ.ย.50