ฟิกฮ์สำหรับผู้ป่วย การเช็ดบนสิ่งที่ปิดบาดแผลกรณีที่ต้องทำตะยัมมุมร่วมกับวุดุอ์

อิสลามบัญญัติให้ผู้ป่วยต้องทำละหมาดซึ่งเป็นเสาหลักหนึ่งของศาสนาอิสลามและทำองค์ประกอบต่างๆ ของการละหมาด เท่าที่กระทำได้ในกรณีของผู้ป่วยที่สามารถอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์) ได้แต่อวัยวะบางส่วนมีบาดแผลหรือมีสิ่งที่ปิดบาดแผล เช่นพลาสเตอร์ติดแผลผ้าพันแผลหรือเฝือกอิสลามก็ได้บัญญัติให้ทำการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล นักวิชาการอิสลามมีทัศนะในเรื่องการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลดังนี้ ทัศนะที่1 นักวิชาการอิสลามส่วนใหญ่ได้แก่นักกฎหมายมัซฮับฮานาฟีย์ มาลิกีย์ชาฟิอีย์ฮัมบาลีย์และอิบนุตัยมียะต์ เห็นพ้องกันว่า ผู้ป่วยที่ต้องใส่เฝือกใช้ผ้าพันแผลหรือติดพลาสเตอร์ที่จำเป็นจะต้องทำการล้างอวัยวะที่ปกติ และสามารถเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลดังกล่าวได้ โดยที่ไม่ต้องทำตะยัมมุมเพิ่มอีกตามทัศนะของมัซฮับฮานาฟีมาลิกีย์และฮัมบะลีย์ส่วนมัซฮับชาฟิอีย์มีทัศนะว่าจะต้องทำตะยัมมุมด้วย ทัศนะที่2เห็นว่าไม่ต้องเช็ดและไม่ต้องทำการใด ๆ ทั้งสิ้น ทัศนะนี้เป็นทัศนะของอิบนุหัซม์ อย่างไรก็ตามทัศนะของนักวิชาการอิสลามปัจจุบัน ไม่ได้ถือทัศนะดังกล่าวแบบเคร่งครัดมากนักนักวิชาการอิสลามปัจจุบัน เช่นชัยค์บินบาซ และ ศ.ดร.ยูซุฟ อัลกอรอฎอวีย์ จึงมีทัศนะว่า จำเป็นที่จะต้องทำการเช็ดบนสิ่งที่ปิดบาดแผลสำหรับอวัยวะที่มีบาดแผล พร้อมกับการอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์)สำหรับอวัยวะที่ยังใช้น้ำได้ตามปกติส่วนการทำตะยัมมุมรวมกับการเช็ดสิ่งปิดบาดแผลพร้อมกับการอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์)หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์)สำหรับอวัยวะที่ยังใช้น้ำได้ตามปกติด้วยหรือไม่นั้นนักวิชาการอิสลามมีทัศนะที่เปิดกว้าง ซึ่ง ชัยค์บินบาซได้ฟัตวาว่าถ้าหากว่าบนแผลไม่มีผ้าพันแผล หรือมีผ้าพันแผลบางๆ ที่น้ำสามารถซึมลงไปยังแผลซึ่งอาจเป็นอันตรายได้ก็ให้ล้างอวัยวะที่ปกติส่วนอวัยวะที่มีบาดแผลไม่ต้องเช็ด แต่ให้ทำตะยัมมุมแทนหลังจากล้างอวัยวะที่ปกติแล้ว ในกรณีของหลักฐานอ้างอิงในเรื่องการเช็ดบนสิ่งที่ปิดบาดแผลนั้นนักหะดิษหลายๆท่าน ไม่ยอมรับเรื่องนี้จึงเป็นกรณีที่นักวิชาการอิสลามจะต้องค้นคว้าในรายละเอียดจนกว่าจะสามารถนำเสนอทัศนะที่ถูกต้องที่สุดต่อสังคมได้ต่อไปในอนาคต บทนำ อิสลามเป็นศาสนาที่มีอัลลอฮ์ประทานมาให้แก่มนุษยชาติ เพื่อนำมวลมนุษย์ไปสู่ความดีงามทั้งในโลกนี้และโลกหน้าอิสลามเป็นศาสนาที่มีจุดยืนอันมั่นคง และมีความยืดหยุ่นตามความจำเป็นเสมอ ดังนั้นในกรณีของผู้ป่วยอิสลามก็ยังคงบังคับให้ต้องทำละหมาดซึ่งเป็นเสาหลักหนึ่งของศาสนาอิสลามและทำองค์ประกอบต่างๆ ของการละหมาด เท่าที่กระทำได้หากละหมาดยืนไม่ได้ ก็ให้นั่งละหมาดหากนั่งไม่ได้ก็ให้นอนละหมาด และทำละหมาดเท่าที่จะกระทำได้ ตราบเท่าที่ยังคงมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ นอกจากนั้นอิสลามยังบัญญัติให้ผู้ป่วย อาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์) โดยการทำตะยัมมุมแทนในบางกรณีหรือในกรณีที่ผู้ป่วยไม่สามารถทำน้ำละหมาดได้ก็ยังอนุญาตให้ละหมาดได้ โดยไม่ต้องทำน้ำละหมาด[1] แต่ในกรณีของผู้ป่วยที่สามารถอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์) ได้เฉพาะอวัยวะบางส่วน แต่อวัยวะบางส่วนมีบาดแผลหรือมีสิ่งที่ปิดบาดแผล เช่นพลาสเตอร์ติดแผลผ้าพันแผลหรือเฝือกบุคคลดังกล่าวจะทำอย่างไรจะต้องอาบน้ำทั้งหมดหรือทำตะยัมมุมอย่างเดียว โดยไม่อาบน้ำเลย ได้หรือไม่ หรือจะต้องทำรวมกันทั้งการอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์)กับตะยัมมุมซึ่งนักวิชาการอิสลามมีทัศนะต่างๆ ดังรายละเอียดซึ่งจะกล่าวต่อไป ความหมาย สิ่งที่ปิดบาดแผลหมายถึงผ้าพันแผลเฝือกที่ทำจากไม้หรือปูนพลาสเตอร์หรือพลาสเตอร์ปิดแผลหรือยาหรือสิ่งอื่นๆ ที่ผู้ป่วยใช้ปิดบาดแผล บทบัญญัติการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล นักวิชาการอิสลามมีทัศนะในเรื่องการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลดังนี้ ทัศนะที่1 ทัศนะของนักวิชาการอิสลามส่วนใหญ่ได้แก่นักกฎหมายมัซฮับฮานาฟีย์ มาลิกีย์ชาฟิอีย์[2]ฮัมบาลีย์[3] และอิบนุตัยมียะต์[4] โดยเห็นพ้องกันว่าอนุญาตให้ใช้น้ำเช็ดบนสิ่งที่ปกปิดบาดแผลได้ในกรณีจำเป็น แทนการอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์) ได้โดยมีหลักฐานดังต่อไปนี้ 1.ญาบีรกล่าวว่า ครั้งหนึ่งขณะที่เรากำลังอยู่ในระหว่างการเดินทางมีพวกเราคนหนึ่งศีรษะแตกจากการโดนหินต่อมาเขาฝันเปียกเขาจึงถามเพื่อนๆว่า “พวกท่านคิดว่าฉันสามารถทำตะยัมมุมได้หรือไม่”พวกเขาตอบว่า“เราเห็นว่าท่านไม่สามารถทำตะยัมมุมได้ เพราะท่านยังอาบน้ำได้ ” เขาจึงอาบน้ำแล้วเสียชีวิตต่อมาเมื่อเรามายังท่านนาบีصَلَّىاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَเมื่อท่านทราบข่าวท่านกล่าวว่า قَتَلُوهُقَتَلَهُمْاللَّهُأَلَاسَأَلُواإِذْلَمْيَعْلَمُوافَإِنَّمَاشِفَاءُالْعِيِّالسُّؤَالُإِنَّمَاكَانَيَكْفِيهِأَنْيَتَيَمَّمَوَيَعْصِرَأَوْيَعْصِبَعَلَىجُرْحِهِخِرْقَةًثُمَّيَمْسَحَعَلَيْهَاوَيَغْسِلَسَائِرَجَسَدِهِ “ พวกเขาฆ่าเขาอัลลอฮ์จะฆ่าเขาทำไมพวกเขาไม่ถามในเมื่อไม่รู้อันยาบำบัดความโง่นั้นคือการถามเพียงแค่เขาทำตะยัมมุมแล้วพันแผลด้วยผ้าแล้วเช็ดบนบาดแผลแล้วอาบส่วนอื่นๆของร่างกายก็เพียงพอแล้ว” รายงานโดยอบูดาวูดดาร์กุตนีย์ และบัยฮากีย์ ซึ่งอิบนุหะญัร เห็นว่าเป็นหะดิษอ่อน 2. อาลี บิน อบี-ตอลิบกล่าวว่า “ ข้อมือฉันแตกในสงครามอุหุดฉันจึงถามท่านรอซูลุลลอฮ์ صَلَّىاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَท่านจึงใช้ให้ฉันเช็ดบนเฝือก หะดิษรายงานโดยอิบนุมาญะต์และบัยฮากีย์ ซึ่งท่านเห็นว่าเป็นหะดิษอ่อน 3.อิบนุอุมัรรายงานว่า ท่านนบี صَلَّىاللَّهُعَلَيْهِوَسَلَّمَเช็ดบนผ้าปิดบาดแผล 4. อิบนุมุนซิรรายงานว่าอิบนุอุมัรมีบาดแผลที่นิ้วเท้า ท่านจึงเอาเชือกไปปิดไว้แล้วเช็ดบนนั้นรายงานโดยฏอบรอนีย์ ทัศนะที่ 2 เห็นว่าไม่ต้องเช็ดและไม่ต้องทำการใด ๆ ทั้งสิ้น ทัศนะนี้เป็นทัศนะของอิบนุหัซม์[5] ทัศนะนี้ให้เหตุผลว่าการกระทำอีบาดะต์เป็นสิ่งที่ต้องมีหลักฐานจากตัวบทอัลกุรอ่านและหะดิษที่ชัดเจน แต่เรื่องการเช็ดสิ่งที่ปิดบาดแผลไม่มีในอัลกุรอ่านหรือซุนนะต์ที่ถูกต้องมีเพียงหะดิษที่มีสายรายงานอ่อนอย่างยิ่ง จนไม่สามารถนำมาใช้อ้างอิงในการกระทำอีบาดะต์ได้แต่สิ่งที่มีอยู่ในอัลกุรอ่านและซุนนะต์คือ อัลลอฮ์กล่าวว่า لاَ يُكَلِّفُاللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا)286: البقرة ) ความว่า“ อัลลอฮ์ไม่บังคับผู้ใดนอกจากเท่าที่เขาสามารถ ” และท่านศาสดาصلىاللهعليهوسلمกล่าวว่า إِذَاأَمَرْتُكُمْبِشَيْفَأْتُوامِنْهُمَااسْتَطَعْتُمْوَإِذَانَهَيْتُكُمْعَنْشَيْءٍفَدَعُوهُ ความว่า “ เมื่อฉันใช้ให้ทำสิ่งใดพวกท่านจงทำเท่าที่พวกท่านสามารถเมื่อฉันห้ามสิ่งใดก็จงละทิ้งมัน ”( อัลบานีย์เห็นว่าเป็นหะดิษศอเหี๊ยะ ) ดังนั้นสิ่งใดก็ตามที่เป็นสิ่งที่ไม่สามารถทำได้สิ่งนั้นก็ไม่เป็นสิ่งที่ต้องทำดังนั้น ในเมื่อผู้ป่วยไม่สามารถอาบน้ำวาญิบวุดุอ์ บนอวัยวะที่มีสิ่งปกปิดบาดแผลได้ก็ไม่จำเป็นต้องทำ ส่วนหะดิษที่นักวิชาการส่วนใหญ่นำมาอ้างอิง ก็เป็นหะดิษอ่อน หะดิษที่รายงานจากญาบีรนั้นอิบนุหะญัร อัลอัสกอลานีย์และบัยฮากีย์ เห็นว่าเป็นหะดิษอ่อน เพียงแต่มีหะดิษอิบนุอับบาสซึ่งเป็นหะดิษหะซัน มายืนยัน แต่ว่าหะดิษอิบนุอับบาสไม่มีคำว่า ให้เช็ดบนผ้าพันแผลดังนั้นชัยค์อัลบานีย์ จึงเห็นว่า ถึงแม้ว่าหะดิษญาบีรจะมีหลายสายรายงานก็ตามแต่ทุกสายรายงานอ่อนอย่างยิ่งจึงไม่สามารถนำมาใช้อ้างอิงได้[6] เนื่องจากคำว่า ويعصب،أويعصرعلىجرحهให้ใช้ผ้าปิดบาดแผลรวมกับการทำตะยัมมุมนั้นอยู่ในสายรายงานที่มุงกัร ส่วนหะดิษอาลีอิบนุหะญัรอัลอัสกอลานีย์กล่าวไว้ในหนังสือบูลูฆุลมารอมว่า [7]เป็นสายรายงานที่อ่อนอย่างยิ่ง อันนาวาวีย์กล่าวว่า นักหะดิษเห็นพ้องกันว่าหะดิษนี้เป็นหะดิษอ่อน [8] ส่วนหะดิษอิบนุอุมัรที่ดาร์กุตนีย์รายงานนั้นดาร์กุตนีย์กล่าวว่า เป็นหะดิษอ่อนอย่างยิ่งส่วนสายรายงานของบัยฮากีย์เป็นสายรายงานที่ถูกต้องแต่ก็หยุดลงที่อิบนุอุมัร ส่วนหะดิษที่รายงานโดยฏอบรอนีย์นั้นชัยค์อัลบานีย์กล่าวว่าไม่พบประวัติผู้รายงานทุกคนในสายรายงานแต่อันนาซาอีย์กล่าวว่าหนึ่งในสายรายงานนั้นคือحفصبنعمرไม่น่าเชื่อถือ[9] อย่างไรก็ตามมีหะดิษเศาะเหียะห์บางหะดิษที่กล่าวถึงการทำตะยัมมุมสำหรับผู้มีบาดแผล เช่นหะดิษอิบนุอับบาสแต่ในหะดิษกล่าวเพียงให้ทำตะยัมมุมแทนเท่านั้น ไม่ได้กล่าวถึงการเช็ดสิ่งปิดบาดแผล[10] เงื่อนไขในการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล 1.จะต้องเป็นแผลที่ห้ามโดนน้ำ หรือกลัวว่าจะเป็นอันตรายหรือหายช้า 2. การล้างอวัยวะที่ปกติไม่มีบาดแผลจะต้องไม่เป้นอันตรายต่ออวัยวะที่มีบาดแผลหากกลัวว่าเป็นอันตรายก็ให้ทำตะยัมมุมแทนโดยไม่ต้องเช็ดบนสิ่งปกปิดบาดแผล วิธีการเช็ดสิ่งปิดบาดแผลตามทัศนะของนักวิชาการส่วนใหญ่ ตามทัศนะของนักวิชาการส่วนใหญ่การเช็ดบนสิ่งที่ปิดบาดแผล ให้กระทำดังต่อไปนี้ 1.ให้อาบหรือล้างอวัยวะที่ไม่มีบาดแผล 2.ให้เช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล 3.ทัศนะของมัซฮับชาฟิอีย์หลังจากที่ล้างอวัยวะที่ปกติที่ไม่มีบาดแผล และเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลแล้ว จะต้องตามด้วยการทำตะยัมมุม แทนการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล [11] 4.ส่วนทัศนะของมัซฮับอะหมัดหลังจากที่ล้างอวัยวะปกติ และเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลแล้ว จะต้องตามด้วยการทำตะยัมมุม แทนการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล ในกรณีต่อไปนี้ 1.กรณีที่ปิดบาดแผลโดยไม่มีวุดุอ์ 2.กรณีปิดบาดแผลเกินความจำเป็น ตามทัศนะของมัซฮับชาฟิอีย์และอะหมัด จะต้องปิดบาดแผลในขณะที่มีวุดุอ์เท่านั้น หากว่าปิดบาดแผลโดยไม่มีวุดุอ์ทัศนะของชาฟิอีย์เห็นว่า หลังจากหายเป็นปกติแล้วจะต้องละหมาดชดแต่มัซฮับอะหมัดเห็นว่าไม่ต้องละหมาดชดเพียงแต่ต้องทำตะยัมมุมแทนเท่านั้น[12] 5. ทัศนะของมัซฮับฮานาฟีย์และมาลิกีย์ เห็นว่า หลังจากที่ล้างอวัยวะปกติ และเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลแล้ว ไม่ต้องตามด้วยการทำตะยัมมุมแทนการเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผล[13] ฟัตวาของนักวิชาการปัจจุบัน ศ.ดร.ยูซุฟกอรอฎอวีย์มีทัศนะว่าผู้ป่วยที่ใช้ผ้าพันแผลหรือพลาสเตอร์ติดแผลที่อวัยวะใดๆสามารถใช้น้ำเช็ดบนผ้าพันแผลหรือพลาสเตอร์ติดแผลได้เลยแต่จะให้ทำการตะยัมมุมด้วยหรือไม่นั้นหรือต้องพันแผลขณะที่มีน้ำละหมาดหรือไม่นั้นนักวิชาการมีทัศนะที่แตกต่างกัน[14] ชัยค์บินบาซ[15]ได้ฟัตวาว่า หากว่ามีบาดแผลหรือผ้าพันแผลหรือเฝือก โดยให้ล้างอวัยวะปกติที่ไม่มีบาดแผลส่วนอวัยวะที่มีผ้าพันแผลก็เช็ดเพียงเบาๆโดยไม่ต้องทำตะยัมมุมอีกแต่ถ้าหากว่าบนแผลไม่มีผ้าพันแผล หรือมีผ้าพันแผลบางๆ ที่น้ำสามารถซึมลงไปยังแผลซึ่งอาจเป็นอันตรายได้ก็ให้ล้างอวัยวะที่ปกติส่วนอวัยวะที่มีบาดแผลไม่ต้องเช็ด แต่ให้ทำตะยัมมุมแทนหลังจากล้างอวัยวะที่ปกติแล้วซึ่งชัยค์อับดุรรอฮ์มานอัสสะอ์ดีย์[16]ชัยค์อิบนุญิบรีน[17] ก็ได้ฟัตวาเช่นเดียวกับชัยค์บินบาซ ดังนั้นตามทัศนะของชัยค์บินบาซชัยค์อับดุรรอฮ์มานอัสสะอ์ดีย์ชัยค์อิบนุญิบรีน กรณีที่สามารถเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลได้ก็ไม่ต้องรวมระหว่างวุดุอ์และตะยัมมุมแต่ถ้าไม่สามารถเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลได้ ก็ต้องทำทั้งน้วาญิบหรือน้ำละหมาดและตะยัมมุมร่วมกันโดยให้ล้างอวัยวะที่ไม่มีบาดแผลและทำตะยัมมุมแทนการเว้นไม่ล้างอวัยวะที่มีสิ่งปิดบาดแผล สรุป นักวิชาการอิสลามส่วนใหญ่ได้แก่นักกฎหมายมัซฮับฮานาฟีย์ มาลิกีย์ชาฟิอีย์ฮัมบาลีย์และอิบนุตัยมียะต์ เห็นพ้องกันว่าอนุญาตให้ใช้น้ำเช็ดบนสิ่งที่ปกปิดบาดแผลได้ในกรณีจำเป็น และให้อาบหรือล้างหรือเช็ดอวัยวะที่ไม่มีบาดแผล ในการอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือทำน้ำละหมาด(วูดุอ์) แต่นักวิชาการกลุ่มนี้มีทัศนะที่แตกต่างกันเรื่องความจำเป็นที่จะต้องทำตะยัมมุม พร้อมกับการเช็ดบนสิ่งที่ปิดบาดแผลสำหรับอวัยวะที่มีบาดแผลและการอาบน้ำวาญิบ (อัลฆุสล์) หรือน้ำละหมาด(วูดุอ์)สำหรับอวัยวะที่ยังใช้น้ำได้ตามปกติ ดังนั้นโดยสรุปผู้ป่วยที่ต้องใส่เฝือกใช้ผ้าพันแผลหรือติดพลาสเตอร์ที่จำเป็นจะต้องทำการล้างอวัยวะที่ปกติ และสามารถเช็ดบนสิ่งปิดบาดแผลดังกล่าวได้ โดยที่ไม่ต้องทำตะยัมมุมเพิ่มอีกตามทัศนะของมัซฮับฮานาฟีมาลิกีย์และฮัมบะลีย์ส่วนมัซฮับชาฟิอีย์มีทัศนะว่าจะต้องทำตะยัมมุมด้วย บรรณานุกรม <div>
<hr width="33%" size="1"> <div id="edn1"> [1]อะหมัด อัดดุวีช( ผู้รวบรวม) 1413فتاوىاللجنةالدائمةللبحوثالعلميةوالإفتاءเล่ม5หน้า347ริยาฎมักตะบะต์อัล มะอาริฟ ลิลนัชร์ </div> <div id="edn2"> [2]อัลคอฏีบ อัชชัรบีนีย์1995مغنىالمحتاجเล่ม 1 หน้า150เบรุตดารุลฟิกร์ </div> <div id="edn3"> [3]วะอ์บะต์ซุฮัยลีย์ 1989 الفقهالإسلامىوأدلتهพิมพ์ครั้งที่3 เล่ม1หน้า347เบรุตดารุลฟิกร์ </div> <div id="edn4"> [4]อิบนุตัยมียะต์มปป.مجموعفتاوىเล่ม21หน้า179 – 218เบรุตดารุลฟิกร์ </div> <div id="edn5"> [5]อิบนุหัซม์ มปป. المحلى. เล่ม1หน้า 74 – 76ดารุลฟิกร์ </div> <div id="edn6"> [6]อัลอัลบานีย์1998تمامالمنةفيالتعليقعلىفقهالسنةหน้า134ริยาฎดารุรรอยะต์พิมพ์ ครั้งที่5 </div> <div id="edn7"> [7] อัลอัสกอลานีย์ 2000بلوغ المرامเล่ม 1 หน้า 27-28เบรุต มุอัสาสะต์รัยยาน </div> <div id="edn8"> [8]อัศศอนอานีย์มปป.سبلالسلامเล่ม 1หน้า 203-204ไคโร ดารุรรอยยาน ลิตตูรอษพิมพ์ครั้งที่4 </div> <div id="edn9"> [9]อัลอัลบานีย์อ้างแล้วหน้า 134 </div> <div id="edn10"> [10]อัลอัลบานีย์อ้างแล้วหน้า134 </div> <div id="edn11"> [11]อัชชัรบีนีย์อ้างแล้ว หน้า 150 </div> <div id="edn12"> [12]กระทรวงศาสนสมบัติและกิจการอิสลาม1989 الموسوعةالفقهيةเล่ม 15 หน้า 106-111คูเวตดาร์ซาต อัสสลาสิล </div> <div id="edn13"> [13]อัซซุฮัยลีย์อ้างแล้วหน้า 352 </div> <div id="edn14"> [14] www.islamonline.net/bankfatwa </div> <div id="edn15"> [15]อับดุลลอฮ์อัตตัยยาร( ผู้รวบรวม) 1416 مجموعفتاوىسماحةالشيخعبدالغزيزبنعبداللهبنبازเล่ม4หน้า 75- 76ริยาฎ ดารุลวะฎอน </div> <div id="edn16"> [16]อับดุรรอฮ์มานอัสสะอ์ดีย์1983الفتاوىالسعديةหน้า 143ไคโรอัลกัยลานีย์ </div> <div id="edn17"> [17]ชัยค์อิบนุญิบรีน1994فتاوىإسلاميةหน้า 231ริยาฎดารุลวะฎอน </div> </div>

ฟิกฮ์สำหรับผู้ป่วย การเช็ดบนสิ่งที่ปิดบาดแผลกรณีที่ต้องทำตะยัมมุมร่วมกับวุดุอ์

ความเห็น

บทความในวันเดียวกัน