4.2 การให้ผลของกรรมตามนัยแห่งธรรมวิภาค ปริจเฉทที่ 2 การให้ผลของกรรมตามธรรมวิภาค ปริจเฉทที่ 2 นี้ เป็นการแสดงหรืออธิบายในสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งท่านได้จำแนกการให้ผลของกรรมไว้เป็น 3 โอกาส นั่นคือการที่กรรมจะให้ผลลงไปแต่ละคราวนั้น จะต้องประจวบกับโอกาสทั้ง 3 คือ ถูกเวลา ถูกตามหน้าที่ และถูกตรงกับอันดับของมัน ดังนั้น จึงแยกกรรมเป็น 12 อย่าง จัดเข้าหมวดได้ 3 หมวด (หมวดละ 4 อย่าง ) ดังมีรายละเอียดต่อไปนี้ คือ

4.2.1 กรรมให้ผลตามเวลา แบ่งได้ 4 คือ

ก. ทิฏฐเวทนียกรรม - กรรมให้ผลในชาตินี้ กรรมชนิดนี้กำลังแรงมาก แต่ถ้าไม่มี

เวลา หรือไม่มีโอกาสที่จะให้ผลในชาตินี้ก็จะกลายเป็นอโหสิกรรมไปโดยปริยาย

ข. อุปัชชเวทนียกรรม - กรรมให้ผลในชาติหน้า เป็นกรรมมีกำลังอ่อนกว่าข้อที่ 1 ถ้า

ไม่มีโอกาสให้ผลในชาติหน้า ก็จะกลายเป็นอโหสิกรรมไป

ค. อปราปรเวทนียกรรม - กรรมที่ให้ผลในชาติต่อ ๆ ไป อาจจะรอให้ผลในชาติต่อ ๆ

ไป กรรมชนิดนี้มีแรงเบาถ้าไม่มีโอกาสให้ผล ก็จะกลายเป็นอโหสิกรรม

ง. อโหสิกรรม - กรรมที่ไม่ให้ผล เพราะไม่มีช่องที่จะให้ผลในที่สุดก็สูญหายไป

4.2.2 กรรมให้ผลตามหน้าที่ แบ่งได้ 4 คือ

ก. ชนกกรรม - กรรมก่อให้เกิด กรรมแต่งให้เกิด คือ กรรมที่ส่งให้เกิดใน

กำเนิดต่าง ๆ

ข. อุปถัมภกกรรม - กรรมอุปถัมภ์ (สนับสนุน) ชนกกรรม (กรรมข้อที่ 1) คือ แต่ง

ให้เกิดที่ดีก็สนับสนุนให้ดียิ่งขึ้น ถ้าหากชนกกรรมแต่งให้เกิดที่เลว อุปถัมภกกรรมนี้ก็จะบีบคั้นให้เลวลง

ค. อุปปีฬกกรรม - กรรมบีบคั้น กรรมชนิดนี้จะทำหน้าที่กีดกันหรือเบียดเบียน

ชนกกรรม ถ้าชนกกรรมแต่งให้เกิดที่ดี ก็จะบีบคั้นให้เลวลงถ้าแต่งให้เกิดในที่ไม่ดีก็จะสนับสนุนให้ดีขึ้น

ง. อุปฆาตกกรรม - กรรมตัดรอน กรรมชนิดนี้จะทำหน้าที่คล้ายกับอุปปีฬกกรรม

แต่รุนแรงกว่า คือ มีกำลังแรง สามารถตัดกรรมเก่าให้ขาดไปอย่างสิ้นเชิง ทั้งฝ่ายกุศลและฝ่ายอกุศล

4.2.3 กรรมให้ผลตามลำดับหนักเบา แบ่งได้ 4 คือ

ก. ครุกรรม - กรรมหนักเป็นกรรมที่ให้ผลก่อนกรรมอื่น ๆ เช่น กรรมในฝ่ายอกุศล คือ อนันตริยกรรม ได้แก่ ฆ่าบิดา ฆ่ามารดา ฆ่าพระอรหันต์ ทำร้ายพระพุทธเจ้า แม้เพียงพระโลหิตห้อ

ทำสังฆเภท (ทำให้สงฆ์แตกกัน)

ข. พหุลกรรม หรืออาจิณณกรรม - กรรมที่ทำจนเคยชิน หรือเป็นปกติวิสัยกรรมชนิดนี้มีผลรุนแรง รองลงมาจากครุกรรม จะให้ผลยืนยาวมาก ถ้าไม่มีครุกรรม กรรมนี้จะให้ผลก่อน (เป็นอันดับแรก)

ค. อาสันนกรรม - กรรมที่กระทำเมื่อจวนจะสิ้นชีวิต ถ้าไม่มีกรรมทั้ง 2 ชนิด ข้างต้น กรรมชนิดนี้จะให้ผลทันที

ง. กตัตตากรรม - กรรมสักว่ากระทำคือกระทำโดยไม่มีเจตนาหรือทำผิดไปจากเจตนาเดิม เช่น แพทย์ฉีดยาเพื่อหวังให้หายจากโรค แต่คนไข้กลับตาย เป็นต้น เมื่อไม่มีกรรมชนิดอื่น ๆ ทั้ง 3 ข้างต้น กรรมชนิดนี้จึงจะให้ผล