ความเห็น 872397

ลักษณะและอาการแทงตลอดสัจจะ

ปราชญ์ขยะ
เขียนเมื่อ 

และถ้าท่านทั้งหลายได้ศึกษาอบรมพระกัมมัฏฐานให้รู้แจ้งแทงตลอดในสามัญญลักษณะหรือพระไตรลักษณะ คือ ความเป็นอนิจจัง ทุกขัง และ อนัตตา ตามพระพุทธดำรัสที่ได้ตรัสไว้ว่า

“รูป อนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตทนตฺตา.”

แปลความว่า “รูปไม่เที่ยง. สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์. สิ่งใดเป็นทุกข์. สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา.”

ก็จะเห็นว่า แม้เห็นความไม่เที่ยง ก็พลอยให้เห็นหรือแทงตลอดทั้งความเป็นทุกข์และ ความเป็นอนัตตานั้นไปด้วยในตัวเสร็จ นี่หมายถึงพระโยคาวจรที่เจริญสมถวิปัสสนากัมมัฏฐานตามพระธรรมพระวินัยนี้ ก็จะเห็นอย่างนี้

ท่านจึงได้อธิบายต่อไปอีกว่า

“บทว่า ทุกฺขสฺส ทุกฺขฏโฐ ตถฏโฐ (สภาพทนได้ยากแห่งทุกข์เป็นสภาพแท้) คือ อรรถ ๔ อย่างมีความบีบคั้นแห่งทุกขสัจจะเป็นต้น เป็นสภาพแท้ เพราะเป็นจริง แม้ในสัจจะที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน. อรรถ ๔ อย่างนั้นแล ชื่อว่าเป็นสภาพมิใช่ตน เพราะมิใช่ตัวตน. ชื่อว่าเป็นสภาพจริง เพราะไม่ผิดไปจากความจริงในสภาพดังกล่าวนั้น. ชื่อว่าเป็นสภาพแทงตลอด. เพราะควรแทงตลอดในขณะแห่งมรรค.”

เพราะฉะนั้นการแทงตลอดสัจจะทั้ง ๔ ด้วยอาการ ๔ คือ ด้วยความเป็นของแท้ ๑ ด้วยความเป็นอนัตตา ๑ ด้วยความเป็นของจริง ๑ ด้วยความเป็นปฏิเวธคือด้วยความแทงตลอด ๑ นั้น เมื่อแทงตลอดสัจจะหนึ่ง สัจจะอีก ๑ ก็เป็นอันได้รับการแทงตลอดเช่นเดียวกัน ทีนี้มีคำอธิบายต่อไปอีกว่า

“บทมีอาทิว่า ยํ อนิจฺจํ (สิ่งใดไม่เที่ยง) ท่านแสดงทำสามัญญลักษณะให้เป็นเบื้องต้น. ในบทเหล่านั้น บทว่า ยํ อนิจฺจํ, ตํ ทุกฺขํ, ตํ อนิจฺจํ (สิ่งใด ไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นก็ไม่เที่ยง) ท่านหมายเอา ทุกข์สมุทัย และมรรค. เพราะสัจจะ ๓ อย่างเหล่านั้นเป็นสภาพไม่เที่ยง และชื่อว่า เป็นทุกข์ เพราะไม่เที่ยง. บทว่า ยํ อนิจฺขญฺจ,ตํ อนตฺตา (สิ่งใดไม่เที่ยง และเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา) ท่านหมายเอาสัจจะ ๓ เหล่านั้นเท่านั้น. บทว่า ยํ อนิจฺจญฺจ ทุกฺขญฺจ อนตฺตา จ (สิ่งใดไม่เที่ยงเป็นทุกข์และเป็นอนัตตา) ท่านสงเคราะห์นิโรธสัจจะเข้ากับสัจจะ ๓ เหล่านั้น.

คือมีความเป็น อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา นั่นหมายเอาอาการแทงตลอดสภาพดับแห่งนิโรธ เพราะเรื่องนี้ท่านพูดเรื่อง อาการแทงตลอดแห่งสัจจะทั้ง ๔ ไม่ใช่เรื่อง ตัวนิโรธ ธาตุคือพระนิพพานธาตุ แต่ประการใด เพราะนิโรธธาตุคือ พระนิพพานธาตุที่พระอริยเจ้าพระอรหันตเจ้าท่านบรรลุนั้นเป็นอสังขตธรรม ไม่ประกอบด้วยปัจจัยปรุงแต่ง มีอสังขตลักษณะ คือ ไม่ปรากฏความเกิด เมื่อตั้งอยู่ไม่ปรากฏความแปรปรวน และไม่ปรากฏความเสื่อมสลายหมดสภาพเดิมของมันไป หรืออีกนัยหนึ่ง เป็นวิสังขารธรรม จึงไม่เป็นอนิจจัง ไม่เป็นทุกขัง และไม่เป็นอนัตตา

แต่อาการแทงตลอดด้วยสภาพดับแห่งนิโรธ และ อาการที่กำลังจะบรรลุมรรค ผล นิพพาน นั้นนั่นแหละ ยังเป็นกิริยาอยู่ ยังเป็นสังขตธรรม มีความเกิดปรากฏ เมื่อตั้งอยู่ มีความแปรปรวนปรากฏ และมีความเสื่อมสลายปรากฏ จึงเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา