นมัสการพระคุณเจ้า สัตว์บางจำพวกมีพฤติกรรมที่"เราคิดว่า"เป็นระเบียบ เช่น พฤติกรรมรวมกันเป็นฝูง พฤติกรรมเดินตามกันเป็นแถว (เช่นมด) มีพฤติกรรมทำรัง(เช่นนกกระจาบ,แมงมุม) พฤติกรรมกกลูก พฤติกรรมป้อนอาหารให้ลูก ฯลฯ เทียบกับ "ปทัสถาน"(Norm)ของกลุ่มในหมู่มนุษย์ ทำให้เราคิดเชิงเหตุผลเอาเองว่า เพราะว่า ข้อตกลงของกลุ่มคนและทำตามกันเราเรียกว่าวัฒนธรรม เพราะว่า ในกลุ่มสัตว์ก็มีข้อตกลงของกลุ่มของพวกมัน เพราะฉะนั้น ในกลุ่มสัตว์หรือสัต์ก็มีวัฒนธรรม ปัญหาก็คือ "ที่มา"ของกติกาดังกล่าว แตกต่างกัน เช่น ในหมู่คน "ตกลง"กันว่า "เมื่อพบผู้ใหญ่ ให้ไหว้", "ถอดรองเท้าก่อนเข้าโบสถ์", "ขับรถชิดซ้าย", ฯลฯ แต่การเดินตามกันของสัตว์, การอยู่รวมกันเป็นฝูง, มันไม่ได้ประชุมตกลงกัน เหมือนคน ! เราก็ไม่รู้ว่ามันได้มาอย่างไร เราจึง "ตั้งคำอธิบายขึ้นมา" เพื่ออธิบายเหตุการณ์เหล่านั้น คำอธิบายดังกล่าวก็คือ Evolution Theory ซึ่งทำให้เราคิดว่า "พฤติกรรมจำนวนหนึ่งทั้งของสัตว์และคนเป็นผลจากกระบวนการวิวัฒนาการ" เราเรียกพฤติกรรมเช่นนี้ว่า "สัญชาตญาณ" และ "พฤติกรรมอีกจำนวนหนึ่งเป็นผลจากการเรียนรู้" นักจิตวิทยาได้วิจัยพบว่าพฤติกรรมของคนประมาณ ๙๕ % ได้มาจากการเรียนรู้ และเมื่อได้นำพฤติกรรมที่เหลือมาวางเงื่อนไข ก็พบว่าวางเงื่อนไขได้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เราทำเช่นเดียวกันกับพฤติกรรมของสัตว์ ก็พบว่า เมื่อนำพฤติกรรมใดมาวางเงื่อนไข ก็ทำได้ทุกครั้ง แต่ยังมีอีกมากที่ยังไม่ได้ทดสอบ พฤติกรรมที่เหลืออยู่เหล่านั้น ก็ได้แก่พฤติกรรมที่พระคุณเจ้าและผมสงสัยรวมอยู่ด้วย และเรายังคงลงความเห็นว่า พฤติกรรมเหล่านั้นคงจะได้มาโดยการวิวัฒนาการและ/หรือการเรียนรู้

แน่นอนครับ สิ่งที่เป็นพวก "ขณะนี้ Unobservable" แต่มี "Posibility ที่จะสังเกตได้โดยตรงหรือโดยอ้อมในอนาคต" ยังมีอยู่เราจึงต้อง "เชื่อ" เอาไว้ก่อน และความเชื่อที่ว่านี้ ถ้าเราเขียนให้เป็นระบบแล้ว มันก็คือสิ่งที่เราเรียกว่า "ทฤษฎี"

ดร.ไสว เลี่ยมแก้ว