1 เรามีวิธีตรวจสอบศักยภาพชุมชนอย่างไร?

ตอบแล้ว

2 เรามีข้อมูลระบบสารสนเทศชุมชนอย่างไร?

ระบบราชการเราทำ ธนาคารข้อมูลชุมชนไว้แล้ว เช่น

   - กชช 2 ค. อยู่ที่สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ

   - จปฐ และ ฯลฯ อยู่ที่สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ

   - แปลงที่ดิน คุณภาพดิน ฯลฯ สำนักงานพัฒนาที่ดิน สปก..จังหวัดมีแผนที่ระดับแปลงนาเลยทีเดียว

   - สถิติข้อมูลทั่วไปของพื้นที่ด้านการอาชีพ การทำมาหากินหลักๆ สำนักงานสถิติจังหวัด

    - การวิเคราะห์พื้นที่ สำนักงานเกษตรอำเภอ

    - แผนที่หมู่บ้านเป็นหลังคาเรือน บ้านเลขที่ มีที่สำนักงานไปรษณีย์อำเภอ

    - ข้อมูลต่างๆเหล่านี้ ที่กำนัน ผู้ใหญ่บ้านก็มีเหน็บข้างฝา หรือซุกไว้ใต้กองหนังสือบ้าง

    - ฯลฯ

ข้อมูลเหล่านี้เรียกข้อมูลมือสองที่ทำการเก็บมาแล้วตามกำนดที่ทางราชการและหน่วยงานนั้นๆกำหนด ทั้งเป็นปัจจุบันและล้าหลังแล้ว  เรามีแต่ไม่ได้เอามาใช้ประโยชน์ครับ

3 เราเตรียมการบ้าน รับ-รุก กับชุมชนเป้าหมายอย่างไร?

  ปัจจุบันในวงการก็จะมีเครื่องมือแตกต่างกันตามแต่หน่วยงาน เช่นกลุ่มองค์กรพัฒนาเอกชนก็จะใช้กลุ่มองค์กร เครือข่ายที่เขาสนับสนุนจัดตั้งขึ้นเป็นตัว รับ รุก  ราชการก็ใช้ ประชาคม ครับ

        โดยหลักการผมสนับสนุนประชาคม แต่ต้องเข้าไปพัฒนาประชาคมให้เป็นแบบของชาวบ้านอย่างแท้จริง และให้เป็นตัวแทนชุมชนแม้จริงมากขึ้น มิใช่เป็นเครื่องมืออีกตัวหนึ่งของราชการ  ทำได้ครับ

4 เรามีตัวช่วย หมายถึงวิทยากรผู้สันทัดกรณีเฉพาะเรื่อง และจัดหาอย่างไร?

         คนทำงานต้องมีรายชื่อวิทยากร ผู้สันทัดกรณีในด้านต่างๆในมือให้มากที่สุด  แค่อย่างไรก็ตามไม่มีทางที่จะครอบคลุมความต้องการได้ ก็ต้องอิงอาศัยองค์กร ต่างๆ เครือข่าย วงการ ใครกว้างขวางกว่าก็มีโอกาสมากกว่า  บ้านเราไม่มีศูนย์ข้อมูลกลางในเรื่องนี้ ที่พัฒนาชุมชนอาจจะมีรายชื่อผู้รู้ในชุมชนต่างๆ  แต่มีเพียงรายชื่อ แต่การจะไม่ได้ทำงานต่อว่า มีแล้วจะเตรียมท่านเหล่านั้นมาทำงานได้อย่างไรครับ

5 เรามีวิธีกุศโลบายร่วมใจ ร่วมคิด ร่วมทุกข์สุขกับชุมชน อย่างไร?

     คนเราจะเปิดใจกันได้ก็ต้องสนิทสนมกัน เข้าใจกัน  จะเป็นดังกล่าวได้ก็ต้องไปมาหาสู่กันเป็นปกติ นานเข้าก็รู้จักกัน เชื่อใจกัน แสดงความจริงใจต่อกัน แสดงความสามารถในการสนับสนุนช่วยเหลือแก่กันตามศักยภาพ ร่วมกิจกรรมต่างๆกัน กลมกลืนกับวิถีของเขา แค่นี้ก็หมดแล้วจะเอ่ยปากอะไรล่ะ

    ทางราชการก็เอามาใช้ แต่เป็นแบบระบบมากไปคือ ผู้ว่าราชการมักจะนัดหัวหน้าส่วนราชการทุกคนมากินกาแฟทุกเช้าวันใดวันหนึ่งของสัปดาห์ นัยว่าเป็นกันเอง ง่ายๆไร้รูปแบบ จะได้มีอะไรก็คุยกัน  ผมว่าได้ผลบ้างนะครับ

    แต่ชนบทนั้นต้องต้องไปหากันเลยถึงบ้าน ถึงที่นา ถึงเถียงนา ขึ้นบ้าน กินน้ำกินท่า จับเข่าจับแขนกัน คุยกันท่ามกลางของจริงนั่นแหละ คั๊ก อีหลี

    ผมเคยใช้การประชุมสภากาแฟของกลุ่มผู้เฒ่าในชุมชน  นัดเดือนละครั้ง เชิญผู้เฒ่ามาคุยกันที่บ้านใครบ้านหนึ่ง หรือสถานที่เหมาะสม ให้เกียรติท่านผู้เฒ่าในชุมชน เช่น เฒ่าจ้ำ หมอธรรม จารย์ หมอต่างๆ เจ้าโคตรตระกูลต่างๆ  หรือบุคลากรต่างๆในชุมชนที่ชาวบ้านเคารพรัก กราบไหว้  ฯลฯ คุยกับท่าน ให้ท่านเล่าเรื่องราวในอดีต ให้ท่านแสดงทัศนคติต่างๆต่อปรากฏการณ์ปัจจุบันในมุมมองของท่าน วิจารณญาณของท่าน แล้วก็กินน้ำกินท่ากันไปตามประเพณีพื้นบ้าน  โอยได้อะไรมากมายอย่างที่เราไม่เคยคิดมาก่อน  ท่านผ่านชีวิตมามาก มีประสบการณ์ชีวิตมามาก และท่านเป็นต้นทุนของหมู่บ้าน มีบทบาทเกี่ยวข้องกับพัฒนาการของหมู่บ้านมามาก เมื่อนามแก่เฒ่าก็นั่งดูลูกหลานขับเคลื่อนหมู่บ้านไป แต่ท่านเหล่านี้ยังมีอืทธิพลทางความคิดมากมาย  ปรึกษาท่านซิครับ  ตั้งประเด็นปัญหาที่เรามี ให้ท้านแสดงความเห็นของท่าน มุมมองของท่าน จากสำนึกของท่าน

    คิดดูว่าหากเราเอาคนอย่างพ่อแสนมานั่งแล้วคุยกันแบบธรรมชาติถึงเรื่องราวต่างๆในการพัฒนาหมู่บ้าน แสดงทัศนคติของท่านต่อเรื่องราวต่างๆ  มันจะได้เหตุผลที่พิศดาร ต่างไปจากเราที่เป็น "คนนอก" เพราะท่านเป็น "คนใน" ผมชอบมากครับ 

6 เรามีวิธีรับข้อเสนอต่างๆจากชุมชนอย่างไร?

       เป็นเรื่องใหญ่ที่คนทำงานจะพบตลอด  เราเองมีบทบาทหน้า ความรับผิดชอบเพียง 1 ถึง 5 แต่ ชาวบ้านจะเอาสิ่งที่เป็นปัญหาของเขาทั้งหมดมาถามเรา มาเสนอเรา ซึ่งจำนวนมากๆมันเป็น 6 ถึง 10 ไม่ใช่ 1 ถึง 5 เราตอบไม่ได้  ต้องแนะนำทางออกครับ เช่นไปติดต่อที่นั่นที่นี่ อย่างนั้นอย่างนี้

       แต่เรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับเรานั้น ก็แล้วแต่สภาวะหากเป็นแบบปัจจุบันทันด่วนก็ตอบไปตามความรู้ความสามารถ แต่หากเรามีระบบ  ที่ผมใช้คือ นำประเด็นปัญหา ข้อเสนอนั้นๆเข้าที่ประชุมเครือข่ายองคืกรที่เราจัดตั้งไว้แล้ว ให้ถกกันให้ถึงที่สุด แล้วเราเข้าไปร่วมเสนอแนะ ให้ข้อมูล  ก็จะเป็นแบบมีสว่นร่วมและให้เขาเองช่วยกันระดมความคิดถึงที่สุดก่อน

         หากมีประชาคมที่มีคุณภาพแบบชาวบ้านจริงๆ เราก็ใช้เวทีประชาคมเป็นเวทีรับข้อเสนอต่างๆแล้วเอามาถกกันให้ตก ติดตรงไหน เราเข้าไปให้ข้อมูล แนะนำ ครับ

ข้อคิดของผมเป็นเพียงเสี้ยวสว่นของความเห็นเท่านั้นนะครับที่สามารถแสดงได้ในหน้าจอนี้ครับ

ครับท่านครูบาครับ