เมื่อมีการแบ่งวรรณะ ก็คงเสมือนการแบ่งกรอบหน้าที่กันตามฐานะของตนนะครับและอย่างเคร่งครัด ไม่มีการข้ามกรอบหน้าที่กัน คนอินเดียจึงต้องถามเสมอว่าบิดามาจากวรรณะใด ลูกก็จะต้องเป็นวรรณะนั้นและทำหน้าที่ตามวรรณะนั้น เช่นถ้าบิดาเป็นวรรณะพ่อค้า ลูกก็ต้องเป็นพ่อค้าตามไปด้วย

ที่น่าเห็นใจมากที่สุดคือพวกที่ข้ามวรรณะ ซึ่งจะถือว่าเป็นพวกนอกวรรณะทั้ง 4 กลายเป็นพวกจัณทาล จะไม่มีใครอยากคบด้วย ไม่สามารถร่วมวงกับวรรณะอื่นได้เลย ในอดีตก็มีตัวอย่างที่ชัดเจนว่าแม้จะเป็นผู้บริหารระดับสูงของประเทศแต่เป็นจัณทาล ก็ไม่ได้รับการยอมรับให้ร่วมโต๊ะอาหารด้วย เป็นต้น

เรื่องวรรณะนี้ คงต้องศึกษาอย่างลึกซึ้งกว่านี้มาก เท่าที่กล่าวมานี้ยังพื้นฐานมาก คงต้องใช้เวลาศึกษามากกว่านี้ครับ

ส่วนที่ถามว่าการถูกปกครองจากอังกฤษแล้วส่งผลต่อชีวิตและอุปนิสัยหรือไม่นั้น ผมคิดว่าส่งผลแน่นอนครับ เพราะไม่มีชนชาติใดปรารถนาที่จะอยู่ใต้อำนาจการปกครองของคนต่างชาติครับ เท่าที่คุยกับคนอินเดียทั่วไป เขาจะมีความรู้สึกภูมิใจมากเรื่องการได้อิสระภาพและเป็นเวลา 60 ปีแล้ว สามารถพัฒนาประเทศมาได้เอง

ตรงนี้ อาจจเป็นมุมมองของคนอินเดียว่า เขาไม่เคยด้อยกว่าใคร ไม่มีปมด้อย แต่กลับเป็นจุดแข็งให้ต่อสู้และยืนอยู่บนขาของตัวเอง ยิ่งมีมหาตมคานทีเป็นแบบอย่างด้วยแล้ว คนอินเดียภูมิใจและยืดอกได้เลยครับว่า เขาเก่งในระดับโลกจริงๆ