จิตสำนึกพลเมืองมีอยู่ในประชาชนทุกคน แต่การงอกขึ้นแตกยอดแตกกิ่งและออกผลต้องมีปัจจัยของความศิวิไลซ์แห่งสังคม สังคมไทยได้ถูกกดทับด้วยระบบอุปถัมภ์ยอมรับการชี้นำทำให้ความเป็นพลเมืองไม่เติบโต ต้องขอชื่นชมคณะทำงานที่พาขบวนได้พบแสงแห่งปลายอุโมงค์