คำว่าสำนึกเป็นภาวะทางจิตที่เกิดจากภายใน ไม่สามรถทำให้มีขึ้นได้ด้วยการเรียกมาประชุม อบรมบ่มเพาะ หรือมีหมายสั่งการ สำนึกจึงเกิดจากแรงบันดาลใจ การวิเคราะห์สังเคราะห์ หรือปัจจัยที่มีพลังเหนี่ยวนำ กระบวนการสร้างสำนึกพลเมืองต้องเริ่มจากประชาชนเป็นเจ้าของเรี่อง รู้ในสภาวะประเด็นสาธารณะภายใต้ขบวนและทิศทางสู่ฉันทามติ