ด้วยความยินดีครับ น้องโหล มีสองด้านเสมอ มากน้อยก็แล้วแต่ เงื่อนไข คุณค่าดั้งเดิมของสังคมไทยเราที่ใครต่อใครรวมทั้งพี่ชื่นชอบชื่นชมนั้น อยากอนุรักษ์ ฟูมฟักให้คงอยู่และสืบต่อไปนั้น อีกมุมหนึ่งที่เป็นปัญหาก็มีหลายประเด็น หรือเป็นจุดอ่อนของคุณค่าเดิมๆ เมื่อสัวคมเปลี่ยนไปจุดอ่อนนั้นๆก็อาจจะเป็นตัวทำลายคุณค่าเดิมไปเอง

เช่น เงื่อนไขการพึ่งตนเองของคนในชนบท กับคนในเมืองก็มีองค์ประกอบที่แตกต่างกัน เพราะสังคมชนบทกับสัคมเมืองแตกต่างกัน แม้คนในชนบทเอง ก็มีองค์ประกอบการพึ่งตนเองที่แตกต่างกัน เช่น คนในชนบทที่มีที่ดิน กับคนที่ไม่มีที่ดิน การพึ่งตนเองต่างกันมากนะครับ นั่นคือรายละเอียด

นักวิชาการสมัยนี้โจมตีระบบอุปถัมภ์ ว่าเป็นวัฒนธรรมเดิมของสังคมไทยที่ไปเอื้อให้เกิดกลุ่ม พวกพ้อง การอิงอาศัยเพื่อผลประโยชน์มากกว่าการพึ่งพากันด้วยจิตบริสุทธิ์ แต่สัวคมเดิมนั้นระบบอุปถัมภ์ได้ช่วยให้ชุมชนอยู่ด้วยกันได้ เพราะไม่ได้เอาผลประโยชน์เข้ามาเป็นเป้าหมายของการใช้ระบบนี้ เมื่อสังคมเคลื่อนไประบบเดิมๆก็ต้องปรับเปลี่ยนไปด้วย

โดยสามัญสำนึก ครูหรือผู้มีหน้าที่สอนหนังสือนั้นหวังให้เด็กเติบโตสมบูรณ์ด้วยกันทั้งนั้น แต่เห็นๆอยู่ว่ามีเงื่อนไขมากมายที่ครูอยากทำหลายอย่างแต่ทำไม่ได้ เพราะมีข้อจำกัดมากมายครับ.....