อัตลักษณ์สังคมไทย
ที่จริงผมได้อ่านถึงความห่วงใยในเรื่องพระพุทธศาสนาและประเทศไทย  ความห่วงใยหนึ่ง เป็นเรื่องของอัตลักษณ์ซึ่งผมก็เห็นด้วยและ นั่นคือประเด็นจริง ๆ ส่วนเรื่องศาสนาพุทธเป็นหนึ่งในอัตลักษณ์ของสังคมไทย

            ผมเห็นด้วยอีกกับการที่ประเทศอิสลาม มีรัฐอิสลามใช้กฎหมายศาสนา  แต่นั่นก็เป็นลักษณ์อัตลักษณ์ของสังคมนั้น ๆ ความเป็นมาและเป็นไปของผู้คนในดินแดนนั้นในภูมิอากาศเช่นนั้น

             ผมเคยเสนอให้คณะกรรมการรับฟังความคิดเห็นบรรจุมาตราหนึ่งลงในรัฐธรรมนูญแต่ไม่ทราบท่านเหล่านั้นจะได้จดจารไว้หรือไม่   ว่า

             ตอนนี้ประเทศ สังคมของเราเป็นอย่างท่านพระมหาท่านว่ามา  ดังนี้เราสูญเสียความเป็นตัวตนของคนไทยไปแล้ว ผมขอให้บรรจุมาตราว่าด้วย ขนบธรรมเนียม จารีต ประเพณี วัฒนธรรม ของชาติลงไปเลย  แล้วสภาวัฒนธรรมก็ต้องมาจากตัวแทนประชาชน ผู้มีการศึกษา มีความรู้ทางวัฒนธรรม ที่รวมเอาทั้งท้องถิ่น เมือง ภูเขา ป่าไม้ ทะเล แม่น้ำ  เหล่าล้วนบ่อเกิดแห่งการเป็นอยู่ของชาติไทย สังคมไทย แน่นอนว่าพุทธศาสนาก็ต้องอยู่ในการบูรณาการของ เจตนารมณ์แห่งมาตรานี้ 

               ผมว่ามองอย่างองค์รวม เราไม่ได้แค่สูญเสียความเป็นพุทธสังคม  เรากำลังเสียทั้งวัฒนธรรมอื่นด้วย จารีตเราก็พัง  ขนบเราก็ลืม ธรรมเนียมเราก็ละเลย เราต้องกู้คืนมาทั้งหมดครับ  ยกตัวอย่างเช่นการเคารพผู้ใหญ่ ที่เราเคยมีเอกลักษณ์ก็กำลังเสียไป  การอยู่ก่อนแต่ง  ก็ทำธรรมเนียมที่ดีเสีย  การรักนวลสงวนตัว  การบวช  ฯลฯ ทุกสิ่งเราต้องยกกระบวนการมารื้อฟื้นกันใหม่ครับไม่เพียงพุทธศาสนา

             อาจารย์จากมหาวิทยาลัยท่านหนึ่งให้ความเห็นไปก่อนผมว่า  มาตราที่ว่าด้วยความเป็นท้องถิ่นของสังคมไทยซึ่งจะทำให้สังคมไทยให้ความสำคัญกับท้องถิ่นชีวิตคนส่วนใหญ่มากขึ้น นี่ก็เป็นประเด็นที่น่าสนใจและจะน้อมนำมาสู่การเป็นสังคมแห่งอัตลักษณ์ไทยที่ไม่จำเป็นต้องเอาอย่าง รัฐใด ๆ ในโลกนี้