User-centered design (UCD) แท้ที่จริงแล้วไม่ใช่ของใหม่ เป็นสิ่งทีเกิดขึ้น มาหลายสิบปี ภายใต้ชื่อต่างๆ กันออกไป เช่น human factors engineering* (มนุษยปัจจัย), ergonomics*(การยศาสตร์) หรือคำหลังๆที่เกิดในยุคคอมพิวเตอร์แล้ว เช่น usability engineering (ในความหมายที่เป็น discipline นะครับ ไม่ใช่ในความหมายในเชิง method) 

ผู้ใช้เป็นศูนย์กลาง คำนี้ถูกนิยามเพื่ออธิบายทั้งให้มีความหมายในเชิง "ปรัญญา(อุดมคติ)" และเชิง "วิถีทาง(แนว)" เพื่อที่จะนำไปสู่จุดหมายโดยให้ผู้ใช้เกิดประโยชน์สุงสุด พูดง่ายๆ ก็ืคือการดีไซด์โดยการมองจากมนุษย์หรือผู้ใช้ออกมา (human-out) โดยทำให้สิ่งที่เรา ดีไซด์ฟิตกับผู้ใช้ซึ่งตรงข้ามกับให้ ผู้ใช้ฟิตกับดีไซด์ อย่างแนวคิดของการพัฒนาแบบที่นักพัฒนาคิดและพัฒนาขึ้นมาก่อนแล้วค่อยให้ผู้ใช้ไปเรียนการใช้เอาทีหลัง (จริงๆ มีใครอ่านคู่มือการทำงานหนาเป็นตั้งอย่างงั้นบ้าง บางที่เราจะอ่านก็ต่อเมื่อทำไม่ได้จริงๆ หรือมีปัญหา)

แต่หลังๆคำว่า Design ใน User-Centered Design มันทำให้ ความหมายที่แท้จริงของการกำหนดขอบข่ายที่ต้องการจะสือไม่ครอบคลุม ปัจจุบันเราจึงจะเห็นคำว่า User Experience” หรือ "Ux" หรือ "Customer Experience" (แต่คำนี้ก็ยังถกกันอยู่ในวงในว่าบางครั้ง "customer" ก็ไม่ใช่ "user" เสมอไป) คำเหล่านี้ถูกนำมาใช้มากขึ้น คือการต้องการสื่อให้เห็นว่าการพิจารณาต้องมองทั้งโดยรวมของ experience ที่สมบูรณ์ มากกว่าแค่คำว่า Design และขอบเขตของแค่ในงานดีโซด์ แต่ก็นั้นแหละอีกเหมือนกัน คนทุกวันนี้ก็ยังใช้คำนี้ในบุพบทของ design ไม่ต้องตกใจ บางที่เราก็จะเห็นคำนี้ถูกใช้ว่า User Experience Design หรือ UxD

แต่ท้ายที่สุดแลัว มันก็หลักเดียวกันคือทำอย่างไรก็ได้โดยให้ผู้ใช้เป็นศุนย์กลางและก่อประโยชน์สูงสุดแก่ตัวผู้ใช้ (ไม่ใช่ผู้พัฒนา หรือเจ้าของโปรเจค หรือสปอนเซอร์)

ขอบันทึกเสริมตรงนี้นะครับว่า การยศาสตร์ (ergonomics) และ มนุษยปัจจัย (human factors) เป็นคำที่มีขึ้นมาในช่วงหรือยุค ของ man-machine interaction ตอนนั้นนะ ยังไม่มีคอมพิวเตอร์ ฉะนั้นคนส่วนใหญ่เวลาได้ยินคำสองคำนี้ก็จะยังโยงไปแค่ยุค man-machine ในยุคนั้นจะได้ยินคนอ้างถึงคำคำนี้เป็นส่วนใหญ่ "Human-centred design" ครับ การพัฒนาโดย"ใช้มนุษย์เป็นศูนย์กลาง"

ตรงนี้อย่างสับสนกับ human-computer interaction หรือ HCI นะครับ HCI เป็น discipline โดยกว้าง คือการเรียนการสอนและการศึกษาเรื่องของปฏิกิริยา ปฏิสัมพันธ์ ระหว่าง มนุษย์กับศาสตร์ทางคอมพิวเตอร์

HCI เชื่อว่าเป็นศาสตร์ที่น่าจะพัฒนา เติบโตและแตกเขนงออกมาจากศาสตร์ในยุค MMI หรือ man-machine interaction (พวก human factors, engineering psyc., experimental psyc., cognitive psychology, และ industrial design) แต่ก็นั้นละ บางที่ก็ยังเถียงกันอยู่ไม่จบว่าเป็นศาสตร์ที่แตกแขนงออกมาจริงๆหรือเป็นศาสตร์ใหม่ ที่เกิดจาก multi-disciplinary subject ทั้งหลายมารวมกับ computer science กันแน่

แรกๆ เราไม่ได้เรียก HCI นะครับ มันคือ CHI, Computer-human interaction กลุ่มที่ เชื่อว่า HCI แตกแขนงมาจาก MMI ก็ว่าทำไมต้องเรียกชื่อใหม่ว่า HCI กลับไปเรียก MMI สิ แต่กลุ่มคนทีเชื่อว่าเป็นศาสตร์ทีเกิดขึ้นมาใหม่เพราะการเกิดของ computer science ก็เริ่มจะคิดว่าไม่ใช้ก็ได้ HCI จะเรียกศาสตร์ใหม่ตัวนี้ใหม่ว่า Human-certered computing (HCC) มันเริ่มจะพันกันนัวเนียทำให้คนที่เริมรู้จัก HCI ใหม่ๆ สับสนงงกันไปหมด

เอาละครับอย่างที่อธิบายไปแล้วข้างต้นที่บอกว่า UCD หมายความได้ 2 เชิง ผมคงไม่อธิบายต่อในส่วนของ UCD ที่เป็นส่วนความหมายเชิงปรัญญาหรืออุดมคติแล้วครับเพราะค่อนข้างจะกระจ่าง มีเวลาผมจะเอา 3 หลักการพึ้นฐานใหญ่จากความหมายในเชิง วิธีการ หรือ วิถีทาง ของUCD มาอธิบายให้ทราบเพิ่มครับ