ถอดรหัส ‘Social Hackathon’ เวทีปล่อยของคนรุ่นใหม่ เมื่อแนวคิดจากศาสนจักรสู่การแก้ปัญหาสังคม

กิจกรรม “Social Hackathon” ที่เพิ่งจัดไป ได้กลายเป็นพื้นที่สำคัญให้เยาวชนจากทั่วประเทศมารวมตัว ระดมสมอง และสัมผัสประสบการณ์การทำงานร่วมกันในรูปแบบ “ซีนอดัล” (Synodality) ซึ่งนับเป็นมิติใหม่ที่น่าจับตาในสังคมไทย แม้แนวคิดนี้จะมีรากฐานมาจากแนวปฏิบัติของศาสนจักรคาทอลิกสากล แต่ถูกนำมาประยุกต์ใช้อย่างสร้างสรรค์ให้เข้ากับบริบทของเยาวชนไทยที่ต้องการเรียนรู้การทำงานเป็นทีม คิดวิเคราะห์ปัญหา และสร้างเครือข่ายเพื่อขับเคลื่อนสังคม ซึ่งสะท้อนเทรนด์การมีส่วนร่วมของคนรุ่นใหม่ในยุคดิจิทัลที่กำลังเติบโตทั้งในไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

พลิกแนวคิดซีนอดัลสู่เวทีสร้างสรรค์ของเยาวชนไทย

โดยปกติแล้ว หลักการซีนอดัลที่ให้ความสำคัญกับการเดินทางร่วมกัน การรับฟังอย่างเปิดใจ และการตัดสินใจโดยอาศัยฉันทามติ มักจะถูกใช้ในแวดวงศาสนาหรือการประชุมที่เป็นทางการ แต่สำหรับ “Social Hackathon” ครั้งนี้ ได้นำหลักการดังกล่าวมาสู่พื้นที่ของคนรุ่นใหม่ ผ่านเวทีที่เปิดโอกาสให้แต่ละกลุ่มช่วยกันระดมความคิดเพื่อหาทางออกให้แก่ปัญหาสังคมที่สำคัญต่างๆ สำหรับเยาวชนไทยที่อาจยังไม่คุ้นเคยกับการมีส่วนร่วมในลักษณะนี้ กิจกรรมดังกล่าวจึงเปรียบเสมือนสนามฝึกซ้อมที่ช่วยพัฒนาทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่นและสร้างบทบาทเชิงรุกในชุมชนของตนเอง

ข้อมูลจาก Vatican News ระบุว่า กิจกรรมแฮกกาธอนครั้งนี้ถือเป็นหมุดหมายสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการนำแนวคิดซีนอดัลมาปรับใช้ให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ทั้งในบริบทของประเทศไทยและในฐานะส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนระดับโลก

แฮกกาธอนกับบทบาทใหม่ของเยาวชนไทย

ภาพจำของแฮกกาธอนที่เคยจำกัดอยู่แค่ในแวดวงเทคโนโลยีได้เปลี่ยนไป เมื่อกิจกรรมลักษณะนี้ขยายขอบเขตไปสู่ประเด็นทางสังคม สุขภาพ และการศึกษา โดยมุ่งเน้นให้เยาวชนได้รวมกลุ่มทำงานร่วมกันภายใต้แรงกดดันของเวลา เพื่อสร้างสรรค์โครงการจริงโดยมีผู้เชี่ยวชาญคอยให้คำแนะนำ สำหรับแฮกกาธอนในไทยครั้งนี้ มีการนำกระบวนการแบบซีนอดัลมาใช้อย่างชัดเจน ทุกคนในทีมมีสิทธิ์มีเสียงเท่าเทียมกันในการแสดงความเห็น โดยมีเป้าหมายเพื่อหาข้อสรุปร่วมกัน ไม่ใช่การแข่งขันเพื่อเอาชนะ

บริบทด้านการศึกษาและสังคมไทยเองก็ต้องการพื้นที่ลักษณะนี้มาสักระยะแล้ว งานวิจัยเกี่ยวกับการปฏิรูปการศึกษาไทยชี้ว่า ระบบการศึกษาของเราควรเปลี่ยนจากการเรียนแบบท่องจำไปสู่การเรียนรู้ที่เน้นการมีส่วนร่วมและการคิดวิเคราะห์ แต่ในทางปฏิบัติ โอกาสดังกล่าวยังมีจำกัด โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลหรือสำหรับกลุ่มเยาวชนชายขอบ ปัจจุบัน องค์กรระหว่างประเทศอย่าง UNICEF และเครือข่ายเยาวชนในประเทศต่างพยายามผลักดันให้คนรุ่นใหม่เข้ามามีบทบาทในการกำหนดนโยบายมากขึ้น (UNICEF Thailand)

ลงมือทำจริง ต่อยอดนวัตกรรมและทักษะใหม่

ในกิจกรรมแฮกกาธอนครั้งล่าสุด เยาวชนไทยได้ร่วมกันหาทางออกในประเด็นที่หลากหลาย ตั้งแต่โอกาสทางการศึกษา ปัญหาสิ่งแวดล้อม ไปจนถึงการเข้าถึงเทคโนโลยีและสุขภาพชุมชน ผู้เข้าร่วมได้ช่วยกันพัฒนาโครงการที่ตอบโจทย์ปัญหาในพื้นที่ของตน เช่น โครงการส่งเสริมทักษะดิจิทัล หรือแคมเปญรณรงค์ด้านสิ่งแวดล้อม โดยใช้หัวใจของกระบวนการซีนอดัล คือ การรับฟัง แลกเปลี่ยน และตัดสินใจร่วมกัน ขณะเดียวกันก็มีทีมพี่เลี้ยงคอยให้คำปรึกษาทั้งด้านเทคนิค เช่น การคิดเชิงออกแบบ การบริหารโครงการ และทักษะทางสังคม เช่น การจัดการความขัดแย้ง และการสื่อสารอย่างสร้างสรรค์

ผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาจากสถาบันการศึกษาคาทอลิกชั้นนำแห่งหนึ่งให้ทัศนะว่า “แฮกกาธอนไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่สร้างไอเดียใหม่ๆ แต่ยังเป็นสนามฝึกทักษะที่สำคัญอย่างการรับฟังผู้อื่น การเห็นต่างอย่างสร้างสรรค์ และการหาจุดร่วม ซึ่งล้วนเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาชุมชนและสังคมในระยะยาว” มุมมองนี้ยังสอดคล้องกับงานวิจัยระดับนานาชาติที่ยืนยันว่ากระบวนการมีส่วนร่วมช่วยเสริมสร้างภาวะผู้นำและความเข้มแข็งให้แก่กลุ่มเยาวชนได้จริง (UNESCO Youth Participation)

ขณะที่นักเคลื่อนไหวภาคประชาสังคมไทย ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้จัดกิจกรรมแฮกกาธอน ได้เน้นย้ำถึงความจำเป็นของการสร้างโมเดลใหม่ๆ ที่จะเปิดพื้นที่ให้เยาวชนได้แสดงความเห็นอย่างแท้จริง เจ้าหน้าที่ประสานงานเยาวชนจากองค์กรไม่แสวงผลกำไรแห่งหนึ่งอธิบายว่า “แนวคิดซีนอดัลมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อสังคมไทย ซึ่งโครงสร้างเดิมมักเป็นการตัดสินใจจากบนลงล่าง ทำให้เสียงของเยาวชนถูกมองข้าม กิจกรรมแบบนี้พิสูจน์ให้เห็นว่าสังคมไทยสามารถเดินไปข้างหน้าได้ด้วยการเคารพศักดิ์ศรีและรับฟังกันอย่างแท้จริง”

ผสานพลังคิดใหม่: จากหลักศาสนาสู่รากฐานการเปลี่ยนแปลงสังคม

แม้แฮกกาธอนเพื่อสังคมจะยังเป็นเรื่องใหม่ในไทย แต่ก็ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในประเทศเพื่อนบ้าน และถูกมองว่าเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เยาวชนได้แสดงศักยภาพและริเริ่มนวัตกรรม (ASEAN Hackathon Events) การนำแนวคิดซีนอดัลซึ่งมีรากฐานมายาวนาน มาผสมผสานกับกิจกรรมยุคใหม่อย่างแฮกกาธอน จึงเป็นการเชื่อมโยงวัฒนธรรมที่น่าสนใจ สำหรับชุมชนคาทอลิกในไทยเอง นี่คือภาพสะท้อนจุดยืนของศาสนจักรที่ต้องการเปิดกว้าง รับฟังเสียงของคนรุ่นใหม่ และตอกย้ำบทบาทในการร่วมสร้างความเปลี่ยนแปลงในยุคสมัยใหม่ (Pope Francis on Synodality)

กิจกรรมนี้ไม่ได้จบลงในวันเดียว แต่ละทีมยังคงวางแผนที่จะพัฒนาโครงการของตนเองต่อไป โดยใช้แพลตฟอร์มดิจิทัลในการทำงานร่วมกันและรับคำปรึกษาจากพี่เลี้ยงอย่างต่อเนื่อง เป้าหมายคือการสร้างเครือข่ายเยาวชนนักเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน พร้อมกับบ่มเพาะทักษะที่จำเป็นต่อการเป็นพลเมืองในสังคมไทยยุคใหม่

คุณค่าดั้งเดิมของไทยอย่าง “ความสามัคคี” นั้นสอดคล้องกับหลักการซีนอดัลที่เน้นการตัดสินใจร่วมกันเป็นอย่างดี ในยุคที่สังคมไทยกำลังเผชิญความท้าทายจากช่องว่างระหว่างวัยและความแตกแยกในโลกดิจิทัล กิจกรรมอย่างแฮกกาธอนจึงกลายเป็นเครื่องมือที่ช่วยเชื่อมโยงคนรุ่นใหม่ในเมืองและต่างจังหวัด เยาวชนกับผู้ใหญ่ และโลกออนไลน์กับออฟไลน์ เข้าไว้ด้วยกัน ผ่านวิธีคิดที่ผสานคุณค่าเก่าเข้ากับนวัตกรรมใหม่

ทางเลือกใหม่ของเยาวชนและแรงบันดาลใจสู่ระดับประเทศ

เทรนด์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ชี้ว่า การจัดแฮกกาธอนในลักษณะนี้สามารถสร้างวัฒนธรรมประชาธิปไตยและนวัตกรรมทางสังคมให้เกิดขึ้นได้จริง (Youth Hackathons Asia) สำหรับประเทศไทย ผู้กำหนดนโยบาย นักการศึกษา และผู้นำทางศาสนาต่างจับตามองว่า โมเดลดังกล่าวจะถูกนำไปต่อยอดสู่การปรับปรุงหลักสูตรการเรียนรู้ หรือการเปิดพื้นที่ให้เยาวชนได้มีส่วนร่วมตัดสินใจในระดับชุมชนมากขึ้นหรือไม่ในอนาคต

ผู้ที่สนใจเข้าร่วมกิจกรรมแฮกกาธอนหรือเวทีสร้างสรรค์อื่นๆ สามารถเริ่มต้นได้ง่ายๆ ตั้งแต่การมองหาเครือข่ายเยาวชนหรือองค์กรทางศาสนาที่จัดกิจกรรมด้านนวัตกรรมเพื่อสังคม ลองรวมกลุ่มกับเพื่อนเพื่อจัด “มินิแฮกกาธอน” ในโรงเรียนหรือชุมชนของตนเอง ไปจนถึงการเรียนรู้ทักษะพื้นฐานด้านการบริหารโครงการ การใช้เครื่องมือดิจิทัล และฝึกฝนกระบวนการคิดแบบซีนอดัลในชีวิตประจำวัน

ในวันที่ประเทศไทยกำลังก้าวสู่ยุคดิจิทัลและสังคมประชาธิปไตยที่เข้มแข็งขึ้น การรวมพลังของเยาวชนผ่านเวทีที่สร้างสรรค์และการเปิดใจรับฟังกันอย่างแท้จริง คือรากฐานที่สำคัญที่สุดของสังคมที่ยั่งยืนและเป็นหนึ่งเดียว

สำหรับผู้ที่สนใจข้อมูลและแหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม สามารถดูได้ที่: Vatican News article, UNICEF Thailand Youth Participation, UNESCO Youth Participation, Pope Francis on Synodality, ASEAN Hackathon Events, Asia Foundation - Youth Hackathons