มีพืชเพียงไม่กี่ชนิดที่สามารถผสานโลกแห่งภูมิปัญญาโบราณเข้ากับวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ได้อย่างกลมกลืนเท่างา (ชื่อวิทยาศาสตร์ Sesamum indicum L.) หรือที่คนไทยคุ้นเคยกันในชื่อ “งา” ซึ่งเป็นที่รู้จักและใช้ประโยชน์กันมานับศตวรรษในหลากหลายวัฒนธรรม ทั้งในฐานะอาหารและยา ตั้งแต่ย่านตลาดที่คลาคล่ำในกรุงเทพฯ ซึ่งเราจะพบเห็นงาขาวงาดำเป็นส่วนผสมในอาหารสารพัดชนิด ตั้งแต่ของหวานไปจนถึงของคาว ไปจนถึงตำรับยาโบราณที่ยกย่องสรรพคุณในการ “บำรุงปัญจขันธ์” งาจึงมีบทบาทสำคัญในมรดกทางวัฒนธรรมของไทยและของโลก แล้ววิทยาศาสตร์สมัยใหม่ค้นพบอะไรบ้างเกี่ยวกับคุณประโยชน์ของเมล็ดพืชจิ๋วแต่แจ๋วชนิดนี้ และภูมิปัญญาดั้งเดิมที่สืบทอดกันมานั้น สอดคล้องกับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพียงใด?

ย้อนกลับไปกว่า ๓,๐๐๐ ปี งาได้ถือกำเนิดขึ้น ทำให้เป็นหนึ่งในพืชน้ำมันที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่มนุษย์รู้จักและเพาะปลูก สันนิษฐานกันว่า งาได้แพร่กระจายจากอนุทวีปอินเดียและแอฟริกา มาสู่ดินแดนอุษาคเนย์ รวมถึงประเทศไทย ที่ซึ่งงาได้ปรับตัวและเจริญงอกงาม จนกลายเป็นส่วนสำคัญในวิถีชีวิต ทั้งด้านอาหารและยาของคนไทย ในตำรับยาไทยและจีนโบราณ โดยเฉพาะงาดำ ได้รับการกล่าวขานว่าช่วยบำรุงกำลังวังชา ทำให้ผมดกดำ แก้ปัญหาท้องผูก และเสริมสร้างกระดูกให้แข็งแรง ความเชื่อเหล่านี้สอดรับกับหลักอายุรเวทและแพทย์แผนจีน (TCM) ที่จัดให้งาดำเป็นสุดยอดสมุนไพรบำรุงร่างกาย ช่วยให้อายุยืนยาวและมีพละกำลัง

เบื้องหลังรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ งายังอุดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการที่ทำให้เป็นมากกว่าเครื่องปรุง แต่เป็นดั่งยาอายุวัฒนะ วิทยาศาสตร์สมัยใหม่ได้พิสูจน์สิ่งที่แพทย์แผนโบราณรู้กันมานานนับศตวรรษแล้วว่า เมล็ดงาคือขุมทรัพย์ของไขมันดี (มีน้ำมันสูงถึง ๔๕-๕๗%) โปรตีนคุณภาพเยี่ยม ไฟเบอร์ วิตามินนานาชนิด (โดยเฉพาะวิตามินอีและกลุ่มวิตามินบี) และแร่ธาตุสำคัญ (แคลเซียม แมกนีเซียม ฟอสฟอรัส สังกะสี และธาตุเหล็ก) (PMC9573514) แท้จริงแล้ว งาจัดเป็นพืชที่มีแคลเซียมสูงเป็นอันดับต้นๆ กรดไขมันไม่อิ่มตัวปริมาณสูง โดยเฉพาะกรดไลโนเลอิกและกรดโอเลอิก คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้งาได้รับการยอมรับทั้งในตำรับยาพื้นบ้านและงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ว่าดีต่อสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด (WebMD)

ทว่า จุดเด่นที่แท้จริงของงาอยู่ที่สารพฤกษเคมีกลุ่มพิเศษที่เรียกว่า ลิกแนน (lignans) ซึ่งประกอบด้วยสารสำคัญอย่าง เซซามิน (sesamin) เซซาโมลิน (sesamolin) และเซซามอล (sesamol) สารกลุ่มนี้มีคุณสมบัติส่งเสริมสุขภาพมากมาย ซึ่งบางส่วนได้รับการยืนยันจากการวิจัยทั้งในห้องปฏิบัติการและการทดลองทางคลินิกแล้ว ลิกแนนทำหน้าที่เป็นสารต้านอนุมูลอิสระทรงพลัง ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระและปกป้องเซลล์จากความเสื่อม ซึ่งเชื่อว่าเป็นกลไกเบื้องหลังสรรพคุณชะลอวัยและป้องกันโรคเรื้อรังตามที่ระบุในตำรับยาโบราณ

งานวิจัยที่ได้รับการตีพิมพ์ยืนยันว่าการบริโภคเมล็ดงามีประโยชน์ต่อสุขภาพหลายด้าน (PMC9573514) เช่น สารเซซามินมีบทบาทในการลดระดับคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ โดยควบคุมการสร้างคอเลสเตอรอลและเพิ่มการขับกรดน้ำดี การศึกษาในสัตว์ทดลองและบางการทดลองในมนุษย์ชี้ว่า การบริโภคเมล็ดงาหรือน้ำมันงาเป็นประจำช่วยลดคอเลสเตอรอลชนิดไม่ดี (LDL) และเพิ่มคอเลสเตอรอลชนิดดี (HDL) ในบริบทของประเทศไทย ที่สถิติผู้ป่วยโรคไขมันในเลือดสูงและโรคหัวใจและหลอดเลือดเพิ่มจำนวนขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิต การค้นพบนี้ยิ่งตอกย้ำความสำคัญของงา ทั้งในมิติวัฒนธรรมและในฐานะทางเลือกในการดูแลสุขภาพที่เข้าถึงง่าย

นอกเหนือจากคุณประโยชน์ต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด งายังมีสรรพคุณทางยาที่น่าสนใจอีกมากมาย สารลิกแนนและวิตามินอีในงามีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ซึ่งอาจช่วยลดดัชนีการอักเสบที่สัมพันธ์กับโรคข้ออักเสบและกลุ่มอาการเมตาบอลิก คุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระของงายังชี้ถึงบทบาทในการปกป้องตับและไต ดังที่พบในการศึกษาทั้งในห้องปฏิบัติการและสัตว์ทดลอง งานวิจัยบางชิ้นแสดงให้เห็นว่าการเสริมเซซามินช่วยลดความเสียหายของตับและปรับปรุงการทำงานของไต โดยลดภาวะเครียดออกซิเดชันและการอักเสบ (PMC9573514) ที่น่าสนใจคือ ผลการทดลองทางคลินิกชิ้นหนึ่งชี้ว่า การนวดด้วยน้ำมันงาสามารถช่วยบรรเทาอาการปวดจากภาวะหลอดเลือดดำอักเสบอันเนื่องมาจากการทำเคมีบำบัด ซึ่งเป็นการผสานภูมิปัญญาการใช้ภายนอกแบบดั้งเดิมเข้ากับการรับรองทางวิทยาศาสตร์ (Medical News Today)

งายังมีบทบาทสำคัญในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ซึ่งนับเป็นคุณสมบัติที่น่าจับตามองอย่างยิ่ง ท่ามกลางสถานการณ์ที่ประเทศไทยกำลังเผชิญกับจำนวนผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ ๒ ที่เพิ่มสูงขึ้น การศึกษาในสัตว์ทดลองและการทดลองทางคลินิกบ่งชี้ว่า ทั้งน้ำมันงาดำและงาขาวอาจช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดและเพิ่มความไวต่ออินซูลิน จึงทำให้อาหารที่มีงาเป็นส่วนประกอบเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมระดับน้ำตาล ควบคู่ไปกับการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตด้านอื่นๆ (WebMD)

แม้แต่เรื่องสุขภาพกระดูก ภูมิปัญญาโบราณก็ยังคงสอดรับกับการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ งาดำนั้นอุดมไปด้วยแคลเซียมและแมกนีเซียม แร่ธาตุสำคัญที่ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงให้กระดูก แม้การศึกษาจะเน้นเรื่องการดูดซึมสารอาหารเป็นหลัก แต่ปริมาณแร่ธาตุที่หนาแน่นในงานั้นหาพืชอื่นใดเทียบได้ยาก โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารจากพืชด้วยกัน ยิ่งไปกว่านั้น การศึกษาเบื้องต้นในระดับเซลล์ยังพบว่า ลิกแนนบางชนิดในงาอาจช่วยยับยั้งการทำงานของเซลล์สลายกระดูก (osteoclasts) ซึ่งทำหน้าที่สลายเนื้อเยื่อกระดูก จึงอาจมีส่วนช่วยในการบำรุงรักษามวลกระดูก ซึ่งเป็นสรรพคุณที่กล่าวขานกันมาแต่โบราณ และยังคงรอผลการศึกษาในมนุษย์ที่ชัดเจนมายืนยัน (Healthline)

ในมิติทางวัฒนธรรม งาไม่ได้เป็นเพียงยารักษาโรค แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์และมีความสำคัญในพิธีกรรมต่างๆ ทั่วทวีปเอเชีย ในเทศกาลสงกรานต์และการทำบุญตามประเพณีพุทธของไทย มักมีการถวายเมล็ดงาหรือใช้เป็นส่วนประกอบในขนมมงคล เพื่อสื่อถึงความเจริญรุ่งเรืองและความอุดมสมบูรณ์ กระทั่งวลีที่คุ้นหูอย่าง “จงเปิด งา” (Open Sesame) ก็มีรากศัพท์จากความเชื่อโบราณที่ว่า การแตกของฝักงา (พร้อมเสียงเป๊าะ) คือการเปิดประตูไปสู่ความมั่งคั่ง ทั้งในด้านทรัพย์สินและสุขภาพ (Wikipedia) น้ำมันงายังคงมีบทบาทสำคัญในการดูแลสุขภาพตามวิถีดั้งเดิม ทั้งการนำมาใช้นวด การทำออยล์พูลลิ่ง (การอมน้ำมันบ้วนปาก) และการบำรุงผิวพรรณ โดยเชื่อกันว่าช่วยให้ผิวชุ่มชื้น ปลอบประโลมผิว และป้องกันแสงแดด (Healthline)

อย่างไรก็ตาม แม้งาจะมีประโยชน์มากมาย แต่การพิจารณาอย่างรอบด้านก็เป็นสิ่งสำคัญ งาจัดเป็นสารก่อภูมิแพ้ที่พบได้บ่อย และอาจกระตุ้นให้เกิดอาการแพ้รุนแรงในผู้ที่ไวต่อสารนี้ ด้วยเหตุนี้ หน่วยงานด้านสุขภาพทั่วโลกจึงจัดให้งาเป็นหนึ่งในสารก่อภูมิแพ้หลัก (Medical News Today) ผู้ที่รู้ตัวว่าแพ้งาควรหลีกเลี่ยงงาทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นเมล็ดงาหรือน้ำมันงา นอกจากนี้ แม้ปริมาณไขมันและแคลอรี่สูงในงาจะมีประโยชน์เมื่อบริโภคในปริมาณที่เหมาะสม แต่การบริโภคมากเกินไป (โดยเฉพาะในรูปน้ำมัน) อาจส่งผลให้น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น และในบางกรณีที่พบไม่บ่อย อาจทำให้รู้สึกไม่สบายท้อง หรือเสี่ยงต่อภาวะความดันโลหิตต่ำจากการได้รับกรดไขมันโอเมก้า ๓ มากเกินไป (PMC9573514) ในงายังมีสารที่เรียกว่า “สารต้านโภชนาการ” (antinutrients) เช่น กรดออกซาลิกและกรดไฟติก ซึ่งอาจขัดขวางการดูดซึมแร่ธาตุบางชนิด ทว่าผลกระทบเหล่านี้สามารถบรรเทาลงได้ด้วยวิธีการเตรียมและปรุงอาหารที่เหมาะสม รวมถึงการรับประทานอาหารให้หลากหลาย

เพื่อให้ได้รับประโยชน์สูงสุดจากงา ควรนำมาประยุกต์ใช้ในการประกอบอาหารอย่างชาญฉลาด สำหรับผู้ที่ต้องการนำงามาเป็นส่วนหนึ่งของเมนูสุขภาพ อาจลองทำตามคำแนะนำง่ายๆ เช่น โรยงาคั่วบนข้าวสวยร้อนๆ สลัด หรืออาหารประเภทผัดต่างๆ เติมน้ำจิ้มงา (ทาฮินี) หรือเนยงาดำลงในสมูทตี้หรือของหวาน และใช้น้ำมันงาสกัดเย็นเพื่อเพิ่มกลิ่นรสในช่วงท้ายของการปรุงอาหาร แทนการใช้เป็นน้ำมันหลักในการผัดทอด เพื่อคงคุณค่าทางโภชนาการให้ได้มากที่สุด เช่นเคย ผู้ที่มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการก่อนปรับเปลี่ยนการรับประทานอาหารครั้งสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากกำลังรับมือกับภาวะสุขภาพ เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน หรือโรคไต

ยิ่งวิทยาการก้าวหน้า การค้นคว้าคุณประโยชน์ของงาก็ยิ่งขยายวงกว้าง และความสอดคล้องระหว่างภูมิปัญญาโบราณกับการวิจัยยุคใหม่ก็ยิ่งเด่นชัดขึ้น การศึกษาในปัจจุบันยังคงสนับสนุนคุณประโยชน์ต่อสุขภาพหลายประการที่บันทึกไว้ในตำรับยาโบราณและภูมิปัญญาชาวบ้าน ตั้งแต่การบำรุงกำลัง ชะลอวัย ไปจนถึงผลดีต่อระบบเผาผลาญและการต้านการอักเสบ เป็นที่คาดการณ์ว่างานวิจัยในอนาคตจะค้นพบคุณประโยชน์ของงาเพิ่มเติมอีกมากมาย และในขณะเดียวกันก็ย้ำเตือนให้เราเห็นว่า ยาที่ดีที่สุดมักมีรากฐานมาจากทั้งภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ทันสมัย

สำหรับผู้ที่สนใจเรื่องราวอันน่าทึ่งของงา ขอให้เมล็ดพืชชนิดนี้เป็นดั่งสะพานเชื่อมภูมิปัญญาจากบรรพชนเข้ากับการดูแลสุขภาพตามหลักวิทยาศาสตร์สำหรับคนไทยในยุคปัจจุบัน การบริโภคอย่างพอดี ความหลากหลายในการนำไปใช้ และการให้ความสำคัญทั้งกับข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์และภูมิปัญญาดั้งเดิม จะช่วยให้เราเข้าถึงคุณค่าอันยั่งยืนของ “งา” ได้อย่างเต็มที่

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลด้านการศึกษาเท่านั้น มิได้มีเจตนาให้ใช้แทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ โปรดปรึกษาแพทย์หรือผู้ให้บริการด้านสุขภาพของท่านก่อนตัดสินใจใช้หรือบริโภคอาหารหรือสมุนไพรชนิดใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากท่านมีประวัติการแพ้อาหารหรือมีภาวะสุขภาพที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ

แหล่งข้อมูล: