การใช้สมัปปธาน ๔
สังวรปธาน คือ เพียรระวังยับยั้งบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด มิให้เกิดขึ้น ใช้เป็นหลักเข้ากับกายานุปัสสนา ได้แก่ การใช้สติติดตามดูกาย คือ อาการของร่างกาย เช่น ยืน นอน นั่ง ดื่ม กิน ขับถ่าย เป็นต้น
ปหานปธาน คือ เพียรละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ใช้เป็นหลักเข้ากับจิตตานุปัสสนา ได้แก่ การใช้สติติดตามดูจิต คือ ดูความคิดความนึกสิ่งที่เป็นอกุศลไม่ให้เกิดขึ้น
ภาวนาปธาน คือ เพียรทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด ให้เกิดมี ใช้เป็นหลักเข้ากับเวทนานุปัสสนา ได้แก่การใช้สติติดตามดูเวทนา คือ ดูความดีใจเสียใจพิจารณาเป็นไตรลักษ์ ไม่เทียง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา
อนุรักขนาปธาน คือ เพียรรักษากุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วให้ตั้งมั่นและให้เจริญยิ่ง ใช้เป็นหลักเข้ากับธัมมานุปัสสนา ได้แก่ การใช้สติติดตามดูหมวดธรรมต่างๆ เช่น การกำหนดในสัมผัสทั้ง๖ คือ เมื่อตาเห็นรูปก็กำหนดว่าเห็น เมื่อหูได้ยินก็กำหนดว่าได้ยินเท่านั้นไม่ให้ยินดียินร้ายกับสิ่งที่ได้เห็นได้ยิน เป็นต้น
