วันที่ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๖ ผมไปร่วม สัมมนาวิชาการ ครั้งที่ ๙   หัวข้อ แบ่งสรรทรัพยากรอย่างไร ให้การศึกษาไทยไม่เหลื่อมล้ำ  จัดโดยคณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  สนับสนุนโดย สกสว.  เป็นการประชุมที่ให้การเรียนรู้สูงมาก   และสร้างแรงบันดาลใจให้ผมสะท้อนคิดสู่บันทึกนี้   

เมื่อใกล้จบการประชุม ผมยกมือขอพูด    เพื่อบอกที่ประชุมว่า ในสายตาของผม (ซึ่งสอดคล้องกับสาระในการประชุมขององค์การสหประชาชาติ หัวข้อ Education Transformation Summit 2022)  ทรัพยากรเพื่อการศึกษาที่สำคัญที่สุดคือครู    ใน Vision Statement ของเลขาธิการสหประชาชาติ ระบุว่า ต้องเปลี่ยนขาด (transform) ระบบการศึกษา   และพลังสำคัญที่สุดของการเปลี่ยนขาดระบบการศึกษา คือครู    โดยต้องหนุนให้ครูพัฒนาตนเอง และทำหน้าที่เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง   

ระบบการศึกษาของเราใช้วัฒนธรรมแนวดิ่ง    ครูถูกบังคับบัญชา   เป็นระบบที่ไม่เอื้อให้ครูเรียนรู้จากประสบการณ์ สู่การเปลี่ยนขาดตนเอง    สู่การมีสมรรถนะของผู้นำการเปลี่ยนแปลง    ผมจึงมองว่า ครูที่มีสมรรถนะผู้นำการเปลี่ยนแปลง (change agent) เป็นทรัพยากรสำคัญที่สุด ของระบบการศึกษา   

ทรัพยากรการศึกษาที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งคือ กระบวนทัศน์และพฤติกรรม “ทุกภาคส่วนเพื่อการศึกษา” (All for Education)   นำสู่ภาคีเพื่อสนับสนุนการศึกษาในพื้นที่ที่สถาบันการศึกษานั้นตั้งอยู่   ร่วมกันจัดระบบนิเวศเพื่อการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน   เน้น holistic learning   

ครูผู้เป็น “ทรัพยากรสูงค่า” ต่อวงการการศึกษา ท่านหนึ่ง ได้รับเชิญมาเป็นวิทยากรบรรยายพิเศษในวันนี้คือ  ครูมะนาว นายศุภวัจน์ พรมต้น   ครูชั้นมัธยมโรงเรียนนครวิทยาคม  อ. พาน จ. เชียงราย   บรรยายเรื่อง ครูแถแพ้ไม่เป็น ใช้เวลาชั่วโมงเศษ   สะท้อนภาพการเป็น “ครูผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ตัวจริง    ที่ใน FB  อะไรอะไรก็ครู  และ  ครูมะศูนย์จุดสี่  มีสารพัดกลยุทธการจัดการเรียนรู้เชิงรุก   ที่ถูกใจนักเรียนวัยรุ่น   

แพ้ไม่เป็นในที่นี้ ผมตีความว่า หมายถึง ครูมะนาวใช้ความยากลำบากทั้งหลายเป็นครู    ใช้คาถา “ชีวิตที่ลำบากเป็นชีวิตที่เจริญ” โดยไม่รู้จักคาถานี้    เรื่องเล่าของท่านสะท้อนการเรียนรู้ ปรับตัว และเปลี่ยนขาดตนเองครั้งแล้วครั้งเล่า   เพราะท่านเป็นนักตั้งคำถามต่อตนเอง และต่อสภาพที่เผชิญ    การตอบคำถามคือการหมุนวงจร Kolb’s Experiential Cycle สู่การตกผลึกหลักการครั้งแล้วครั้งเล่า 

ฟังและชมการบรรยาย และการเสวนาได้ที่  https://www.youtube.com/watch?v=yMVeQWJJMAM     จะเห็นว่าครูมะนาวเป็นทรัพยากรการศึกษาที่ทรงคุณค่าอย่างไร    และจะได้รับรู้วาทกรรมลวงๆ ในวงการศึกษา ที่ไม่สนองประโยชน์นักเรียนอย่างแท้จริง   แต่สนองวัฒนธรรมแนวดิ่ง    ฟังไปเรื่อยๆ จะรับรู้ได้ว่า ใจของครูมะนาวอยู่ที่ศิษย์   ไม่ได้อยู่ที่การสร้างภาพตนเองผ่านสื่อ   รวมทั้งได้รับรู้ข้ออ่อนด้อยเชิงระบบในการจัดการระบบการศึกษาไทย  ที่ซ่อนอยู่ลึกๆ    ที่ควรเป็นโจทย์วิจัยระบบการศึกษา     

วิจารณ์ พานิช

๕ ส.ค. ๖๖