สาระจากเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “โรงเรียนพัฒนาตนเอง : การจัดการศึกษาที่ตอบโจทย์ของชีวิต เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ” วันที่ 1 - 2 กรกฎาคม 2566 ณ ห้องประชุม Magnolia โรงแรมทีเค. พาเลซ โฮเทล แอนด์ คอนเวนชั่น แจ้งวัฒนะ กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นการประชุมปิดโครงการ TSQP เชื่อมต่อสู่ขบวนการ TSQM นำสู่ข้อสะท้อนคิดของผมในบันทึกนี้
ว่าจากโครงการ TSQP ที่ดำเนินการมา ๔ - ๕ ปี ได้เกิดการสร้างและสั่งสม “ทุนปัญญา” (intellectual capital) และ “ทุนสังคม” (social capital) สำหรับใช้ขับเคลื่อนคุณภาพและความเสมอภาคทางการศึกษาได้อย่างต่อเนื่อง พยานหลักฐานได้จากเรื่องราวที่นำเสนอในวันที่ ๑ กรกฎาคม ที่ผมมีโอกาสไปร่วมทั้งวัน ด้วยความอิ่มเอมและประเทืองปัญญา
เริ่มจากข้อสรุปผลลัพธ์ของโครงการ TSQP โดย ผอ. อุดม วงษ์สิงห์ แห่งสำนักครูฯ ของ กสศ. ที่สรุปได้ชัดเจน และกระชับ อ่าน PowerPoint นำเสนอได้ ที่นี่
เมื่อแยกห้องเป็น ๒ ห้องย่อย ชื่อหัวข้อนำเสนอในห้องการนำเสนอของครู ที่ครูคนแรกคือ ครูเกริกฤทธิ์ สุขสมบูรณ์ (ครูโดม) แห่งโรงเรียนวัดลัฏฐิวนาราม ภูเก็ต เสนอเรื่อง VASK กับการสร้างนักเรียนเป็นผู้คิดอย่างสร้างสรรค์ ดึงดูดให้ผมเลือกไปฟัง
แล้วก็ไม่ผิดหวัง เพราะการนำเสนอ และการตอบคำถาม สะท้อนความเป็นผู้ทำจริง รู้จริง สงสัยจริง ของครูโดม อ่าน PowerPoint ประกอบการนำเสนอได้ ที่นี่ ที่เป็นเรื่องราวของการเรียนวิชาภูมิศาสตร์ ชั้น ป. ๕ แบบเรียนรู้เชิงรุกสุดๆ โดยที่มีนักเรียนถึง ๔๐ คน ดร. เลขา ปิยะอัจฉริยะ ผู้ทรงคุณวุฒิเอ่ยชม PowerPoint หน้าที่ ๔ ถัดจากหน้าสุดท้ายว่ายอดเยี่ยม เพราะมีการบอกว่าอยากได้รับคำแนะนำด้านใดบ้าง
เพราะติดใจในบุคลิกและวิธีคิดของครูโดม ตอนรับประทานอาหารเที่ยงผมจึงขอให้ทีมงานจัดประชุมไปตามหาท่านให้ไปนั่งโต๊ะเดียวกันกับผมและผู้ทรงคุณวุฒิอาวุโสท่านอื่นๆ เมื่อรับประทานอาหารเสร็จผมก็ป้อนคำถามให้ครูโดมตอบเพื่อเรียนรู้สภาพการทำงานในโรงเรียน และสภาพการเรียนรู้ของนักเรียน ช่วยให้คนไม่คุ้นกับสภาพการทำงานของโรงเรียนอย่างผม ได้เข้าใจบริบทของโรงเรียนในยุคปัจจุบัน
และช่วยให้เห็นชัดเจนว่า เครื่องมือ DE และ Online PLC ที่พัฒนาขึ้นในช่วงโควิดระบาด หนุนกระบวนการฝึกและใช้โดยมูลนิธิสยามกัมมาจล (นำโดยคุณเปา ปิยาภรณ์ มัณฑะจิตร) เป็นทุนปัญญา และทุนสังคมอยู่ในตัวของมันเอง พร้อมๆ กับเป็นตัวสร้างทุนปัญญา ทุนสังคม ให้แก่วงการศึกษาไทยต่อเนื่อง
ครูโดมบอกว่า ตัวช่วยให้ฟันฝ่างานยากๆ ที่โรงเรียนไปได้คือ PLC ในโรงเรียน ที่ตอนแรกๆ ก็ใช้กันไม่ค่อยเป็น ค่อยๆ เรียนรู้และปรับตัวไปเรื่อยๆ ก็กลายเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังมาก
ฟังจากคำพูดเล่าสภาพการทำงานจากครูโดมแล้ว ผมสรุปกับตัวเองว่า เป็นตัวอย่างของคนที่มี สมรรถนะอนาคต โดยเฉพาะมีทักษะในการเผชิญความไม่ชัดเจนหรือกำกวม (ambiguity)
ตอนบ่าย ผมตัดสินใจเข้าห้องที่นำเสนอโดย ศน. ใน ๓ จังหวัด คือ สพป. สุรินทร์ เขต ๒, สพป. นครสวรรค์ เขต ๒, และ สพป. ภูเก็ต เพราะอยากรู้ว่า มีทางใช้พลังของศึกษานิเทศก์เพื่อเป็นผู้นำการเปลี่ยนขาด (transformation) ของระบบการศึกษาไทยได้แค่ไหน
แล้วก็ไม่ผิดหวัง เพราะทั้ง ๓ เขตพื้นที่มีการขยายผลจากโรงเรียนแกนนำในโครงการ TSQP ไปสู่ TSQM ในเขตพื้นที่โดยการผลักดันของทีมงานในเขตพื้นที่เอง โดยมีกลไกช่วยหนุนเสริมจากหลายทาง เช่มทีมพี่เลี้ยงในโครงการ TSQP กิจกรรม DE และกิจกรรม Online PLC โดยมีพลังของผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียนที่ยกระดับขึ้นอย่างเห็นได้ชัดเป็นอีกพลังหนุนเสริมให้เกิดการขยายผล ที่ผมตีความว่า เป็นพลังของข้อมูลหลักฐาน
ที่ผมชอบฟังคือ เรื่องราวของความยากลำบากในการชักชวนโรงเรียนเข้าร่วมโครงการ และการทำความเข้าใจคุณค่าของโครงการ รวมทั้งวิธีการของ TSQP ที่ผมตีความว่า ครูและโรงเรียนไม่คุ้นเคยกับการคิดดำเนินการเพื่อยกระดับผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน ในลักษณะที่แตกต่างจากความเคยชินเดิมๆ การดำเนินการในช่วงแรกจึงลุ่มๆ ดอนๆ และมีโรงเรียนของลาออกจากโครงการไปจำนวนหนึ่ง
แต่โรงเรียนที่อดทน ร่วมฟันฝ่า ในไม่ช้าก็ได้รับผลตอบแทนอย่างคุ้มค่า คือความสุขใจที่ได้เห็นผลต่อนักเรียน และสามารถดึงดูดโรงเรียนอื่นๆ นอกโครงการ TSQP เข้าร่วมขบวนการ เกิดเป็นขบวนการโรงเรียนพัฒนาตนเองของเขตพื้นที่เอง
ทั้งหมดนี้ ผมตีความว่า เป็นทุนปัญญา และทุนสังคม สำหรับขับเคลื่อนขบวนการโรงเรียนพัฒนาตนเองในยุคที่ ไม่มี TSQP อีกแล้ว แต่เขตพื้นที่ โรงเรียน ครูและบุคลากรทางการศึกษา ลุกขึ้นมาเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง สร้างขบวนการโรงเรียนพัฒนาตนเอง (TSQM – Teachers and School Quality Movement) เพื่อร่วมกันยกระดับคุณภาพการศึกษาไทยอย่างต่อเนื่อง
ชม PowerPoint นำเสนอเรื่องราวของ
- เครือข่าย สพป. สุรินทร์ เขต ๒ โดย ดร. (ศน.) กัญช์พิสิฏฐ์ คงนุรัตน์ ได้ ที่นี่
- เครือข่าย สพป. นครสวรรค์ เขต ๒ เสนอโดย ศน. รัชญา นิ่มยี่สุ่น ได้ ที่นี่
- เครือข่าย สพป. ภูเก็ต เสนอโดย ศน. ปัณณธร ละม้าย ได้ ที่นี่
วิจารณ์ พานิช
๒ ก.ค. ๖๖
