กสศ. และองค์กรภาคี ร่วมกันจัดการเสวนาวิชาการนานาชาติ เรื่อง การประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ (Seminar on Pupil Outcomes Assessments) วันที่ 14 – 16 มีนาคม 2566 ณ โรงแรม The Quarter Hotel Ladprao และช่องทางออนไลน์     โดยเน้นที่นักเรียนระดับประถมศึกษา     และเชิญผมกล่าวนำเรื่อง The Values of Learning Outcome Assessment  ใช้เวลา ๓๕ นาที    

ได้โอกาส  ผมเตรียมไปเสนอแนวคิดแนวคิดฟุ้งกระจายเพื่อกระตุ้นความสร้างสรรค์ (Diversified Phase of Creativity)    ว่าการประเมินเป็นเครื่องมือ (means) ไม่ใช่เป้าหมาย (end)     

การประเมินเป็นเครื่องมือยกระดับคุณภาพการศึกษา     ดังนั้น การประเมินต้องนำไปสู่การพัฒนาหรือปรับปรุงการทำงานของผู้เกี่ยวข้อง     

ระบบการศึกษาใด ที่ผลการประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน ไม่นำไปสู่การปรับปรุงวิธีการและหลักการของการจัดการศึกษาที่ระดับต่างๆ     ระบบการศึกษานั้นจะมีคุณภาพต่ำ   

ผมคิดฟุ้งต่อ    ว่าสังคมไทยเป็นสังคมอำนาจนิยม  มีปฏิสัมพันธ์แนวดิ่ง     สมาชิกในสังคมต้องการมีอำนาจเหนือ    เป็นไปได้ไหมว่าวัฒนธรรมนี้ นำไปสู่การใช้การประเมินเพื่อสนองความต้องการมีอำนาจของสมาชิกในระบบการศึกษา     แทนที่จะสนองผลประโยชน์ของนักเรียน   

วิธีคิดแบบนี้อยู่ในรายงาน World Development Report 2018 ของธนาคารโลก     ที่ผมตีความลงบล็อกชุด สู่การศึกษาคุณภาพสูง ที่เข้าไปอ่านได้ที่ (๑)    เป็นรายงานเรื่องจุดบอดของระบบการศึกษาคุณภาพต่ำ ที่วงการศึกษาไทยควรเข้าไปอ่านทำความเข้าใจมิติเชิงลึก 

ข้อเสนอของผมคือ ผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียนต้อง เป็นตัวกระตุ้นการเรียนรู้และปรับตัว ของทุกจุดในระบบการศึกษา     ทั้งที่ตัวนักเรียน  พ่อแม่ผู้ปกครอง   ครู โรงเรียน  เขตพื้นที่การศึกษา  สพฐ. และต้นสังกัดของโรงเรียน  และสังคมไทยในภาพรวม   

นั่นคือ ผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน ต้องทำหน้าที่ “ป้อนไปข้างหน้า” (feed forward) เพื่อให้ส่วนต่างๆ ของระบบการศึกษา เกิดการเรียนรู้และปรับตัว หรือพัฒนาตนเอง ให้ทำหน้าที่ได้ดีขึ้น   

ผมเข้าใจว่า ระบบการศึกษาคุณภาพต่ำ กลไก “ป้อนไปข้างหน้า” ไม่ทำงาน     ด้วยหลายเหตุผล    โดยเหตุผลหนึ่งคือ ส่วนต่างๆ ของระบบการศึกษาไม่มีกระบวนทัศน์ของการพัฒนา (Growth Mindset)   

อีกสาเหตุหนึ่งที่กลไก “ป้อนไปข้างหน้า” ไม่ทำงาน     คือความรับผิดรับชอบ (accountability) ของส่วนต่างๆ ในระบบการศึกษา   ต่อผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน    เพื่อให้การประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ ส่งผลยกระดับการเรียนรู้ของนักเรียนได้อย่างแท้จริง     

วิจารณ์ พานิช

๒๙ พ.ค. ๖๖