Diversional therapy เป็นการบำบัดด้วยกิจกรรมที่ผู้รับบริการมีความชื่นชอบ มีความสนใจ มีความต้องการที่จะทำกิจกรรมนั้นๆ เมื่อได้ทำแล้วจะทำให้ผู้รับบริการรู้สึกผ่อนคลาย สบายใจ มีความสุข เรียกว่า “Diversional activity” จะไม่เน้นการฝึก ไม่เน้นการเพิ่มทักษะ ซึ่ง Diversional activity ของผู้รับบริการแต่ละคนจะแตกต่างกันไป โดยการค้นหากิจกรรมที่เป็น Diversional activity ให้ผู้รับบริการแต่ละคนนั้น ผู้บำบัดจำเป็นต้องวิเคราะห์ความต้องการในการทำกิจกรรมของผู้รับบริการก่อน ค้นหาให้ได้ว่าจริงๆแล้วผู้รับบริการอยากทำกิจกรรมอะไร กิจกรรมอะไรที่ผู้รับบริการทำแล้วสามารถกลับมาตื่นตัว และสดชื่นได้อีกครั้ง ซึ่งผู้บำบัดอาจมีตัวเลือกให้ผู้รับบริการเพื่อเป็นแนวทางในการค้นหากิจกรรมที่ผู้รับบริการสนใจ เน้นให้ผู้รับบริการมีโอกาสในการเลือกกิจกรรมที่ตนเองสนใจ

ประโยชน์ของ Diversional therapy

  1. Independence (Self-esteem) : ผู้รับบริการได้รับอิสระในตนเอง ไม่ต้องพึ่งพิงใคร มั่นใจในตนเอง และเห็นคุณค่าในตนเอง
  2. Supportive environment : ผู้บำบัดสร้างสิ่งแวดล้อมที่สนับสนุนในการทำกิจกรรม
  3. Well-being : ทำให้เกิดความรู้สึกที่ดี สุขภาพที่ดี และความเป็นอยู่ที่ดี

 

Brief case

ผู้รับบริการเพศหญิง อายุ 30 ปี ได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคจิตเภท (Schizophrenia) เรียนจบระดับ ม.5 ชอบไปเที่ยวห้างจนจำทางกลับบ้านไม่ได้ กลายเป็นคนเร่ร่อน มีประวัติเสพยา ไล่จับหน้าอกผู้หญิง ถูกตำรวจจับและส่งตัวไปที่โรงพยาบาลศรีธัญญา และส่งต่อมาที่สถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งจนถึงปัจจุบัน เป็นเวลา 2 ปี 8 เดือน ปัจจุบันเลิกยาได้แล้ว ตอนนี้ป่วยเป็นโรคไบโพลาร์ (Bipolar) ซึมเศร้า (Depression) จิตเภท (Schizophrenia) ต้องทานยาทุกวัน และต้องทานยานอนหลับ ทุกวันนี้มีความสุขดี มีอารมณ์เศร้าบ้าง แต่ไม่เคยคิดฆ่าตัวตาย ทำกิจวัตรประจำวันต่างๆได้ด้วยตนเอง เวลาว่างชอบนั่งเฉยๆหายใจทิ้งคนเดียว ถ้าออกจากที่นี่อยากกลับบ้านไปเล่นเกมส์ ดูหนัง

  • ข้อมูลจากการสังเกต : ผู้ป่วยยิ้มแย้มตลอด ให้ความร่วมมืออย่างดีเยี่ยม เข้าใจภาษาและทำตามคำสั่งได้ พูดคุยสื่อสารได้ปกติ ไม่ค่อยสบตา มีแววตาสดใส ไม่แสดงอาการเบื่อ กังวล หรือเศร้าหมอง และมีอารมณ์ขัน 
  • ข้อมูลจากการสอบถามผู้ดูแล : ผู้ป่วยไม่ค่อยอาบน้ำ ไม่ดูแลสุขอนามัยของตนเอง ทำให้มีแผลเต็มตัว ทางบ้านอยากรับกลับ แต่ประเมินแล้วไม่มีความพร้อม
  • ข้อมูลจากการทำกิจกรรม Paper collage : มีสมาธิดี ไม่วอกแวก สามารถทำกิจกรรมได้จนเสร็จสิ้น เริ่มต้นและหยุดทำกิจกรรมได้เอง ใช้เวลาเหมาะสม เลือกสีที่จะใช้ในการวาดพื้นหลังได้เอง ในบางขั้นตอนผู้บำบัดต้องให้ Verbal cue เช่น เลือกรูปได้แล้วแต่ไม่ฉีก ผู้บำบัดจึงต้องบอกว่า “เลือกได้แล้วฉีกเลยค่ะ” จากนั้นผู้ป่วยจึงฉีกเองได้จนเสร็จ สามารถจัดองค์ประกอบของภาพต่างๆลงในกระดาษก่อนจะทากาวแล้วติด สามารถตั้งชื่อภาพแล้วเล่าเรื่องราวจากผลงานของตนเองได้
  • การประเมิน Need assessment : ผู้ป่วยสามารถบอกความต้องการของตนเองได้ บอกได้ว่าอยากเล่นเกมส์ อยากระบายสีปูนปลาสเตอร์ อยากตัดกระดาษ อยากกลับบ้านไปหาแม่
  • การสัมภาษณ์ตามหลัก MOHO : ผู้ป่วยไม่ได้ให้คุณค่ากับการทำกิจกรรม ชอบนั่งเฉยๆไปวันๆ แต่ถ้ามีกิจกรรมให้ทำก็ทำได้ แต่ช่วงนี้ไม่มี ถ้ากลับบ้านไปจะเล่นเกมส์ ดูหนัง อยากให้แม่ส่งเงินมาให้เพราะอยากกินขนม อยากกินแป๊ปซี่ กินแล้วมีความสุข อยู่ที่นี่ก็มีความสุขดี
  • PERMA : P = วาดง่ายดี สนุก ไม่เคยทำมาก่อน ทำให้อารมณ์ดี มีความสุข , E = ได้ลงมือทำกิจกรรมด้วยตนเองทักขั้นตอน , R = ขณะทำกิจกรรมผู้ป่วยมักพูดคุยกับผู้บำบัดอยู่ตลอด มีสีหน้ายิ้มแย้ม , M = เป็นกิจกรรมที่มีความหมาย ทำแล้วมีความสุข สนุก , A = ได้ผลงานเป็นที่น่าพอใจของตนเอง ชื่นชอบ ภูมิใจในผลงานของตนเอง

 

Diversional activity ที่เลือกให้ผู้รับบริการ

  • กิจกรรมระบายสีปูนปลาสเตอร์

 

ทำไมถึงเลือก Diversional activity ดังกล่าว

  • จากการสอบถามความต้องการในการทำกิจกรรมของผู้รับบริการ คำตอบแรกของผู้รับบริการคือ “ระบายสีปูนปลาสเตอร์” ผู้บำบัดจึงถามเหตุผล ผู้รับบริการตอบว่า “อยากทำ ไม่ได้ทำมานานแล้ว ชอบระบายสี” จึงเลือกกิจกรรมระบายสีปูนปลาสเตอร์ ให้เป็น Diversional activity ของผู้รับบริการ

 

กระบวนการใช้ Diversional activity

  1. แนะนำตนเอง สอบถามชื่อผู้รับบริการ พูดคุยเรื่องทั่วไปเพื่อสร้างสัมพันธภาพ
  2. บอกวัตถุประสงค์ของกิจกรรม อุปกรณ์ที่ใช้ วิธีการใช้ และขั้นตอนในการทำกิจกรรม
  3. ให้ผู้รับบริการเลือกลายปูนปลาสเตอร์ที่ตนเองสนใจ
  4. เตรียมสีโปสเตอร์ เตรียมพู่กัน เติมน้ำใส่ถ้วย เตรียมผ้าเช็ดพู่กัน และผ้ารองเปื้อน
  5. ให้ผู้รับบริการลงมือระบายสีลงบนปูนปลาสเตอร์ได้ตามต้องการ

6323033 อิศมา ฉายวิชิต

นักศึกษากิจกรรมบำบัด ชั้นปีที่ 3 มหาวิทยาลัยมหิดล