บทความเรื่อง Brainstorming on Zoom Hampers Creativity ลงพิมพ์ในนิตยสาร Scientific American Mind ฉบับเดือนกรกฎาคม ๒๕๖๕ บอกว่าความสร้างสรรค์ของหน่วยงานลดลงจากสภาพที่คนไม่ไปทำงานร่วมกันแบบพบหน้า ได้แต่ประชุมกันผ่านซูม
เขาเล่าผลงานวิจัย เปรียบเทียบคู่ร่วมงาน ที่ระดมความคิดร่วมกันแบบพบหน้า กับแบบ virtual พบว่าการระดมความคิดแบบเสมือนให้ไอเดียใหม่ๆ น้อยกว่า แต่กลับให้ไอเดียใหม่ที่มีคุณภาพสูงกว่า
เขาอธิบายว่า ที่การระดมความคิดแบบเสมือนให้ไอเดียใหม่ๆ น้อยกว่า เพราะการโฟกัสจุดสนใจอยู่กับคู่สนทนาน้อยกว่า ทำให้ปฏิสัมพันธ์ที่กระตุ้นความคิดเกิดน้อยกว่า และมีคนตีความว่า ข้อค้นพบนี้ ย้ำความสำคัญของจิตจดจ่อ (attention) ต่อการสร้างสรรค์ (creativity)
แต่การเปิดกล้อง และจ้องหน้าจออยู่ตลอดเวลา กลับทำให้ระดับของพลังสร้างสรรค์ลดลง เพราะในกระบวนการคิดสร้างสรรค์นั้น คนเราต้องอยู่ในสภาพเหม่อลอย หรือฝันกลางวันสลับกับการมีสติจดจ่อ
เขาจึงแนะนำว่า ลดข้อจำกัดของการประชุมผ่านซูม ต่อพลังสร้างสรรค์ลงได้โดยการปิดกล้อง Video เราก็จะเป็นอิสระในการหันหน้าไปทางอื่น สู่สภาพเหม่อลอย เพื่อให้สมองได้ฝันกลางวัน
ตรงกับประสบการณ์ตรงของผม ผมกลับพบว่า การประชุมผ่านซูมกลับช่วยให้ผมมีความคิดสร้างสรรค์เพิ่มขึ้น เพราะผมมีนิสัยชอบปิดกล้องเวลาประชุม เพื่อให้ตนเองมีอิสระที่จะทำอะไรก็ได้ในระหว่างฟัง
แต่ที่ช่วยมากสำหรับผมคือ ผมนั่งฟังไปจดไป ด้วย ไอแพ็ด จดประเด็นสำคัญของการประชุมด้วยสีดำ จดไอเดีย หรือปิ๊งแว้บด้วยสีแดง ทำเครื่องหมายให้ความสำคัญได้ตามใจชอบ เรียบเรียงและทำรายการข้อเสนอไอเดียไว้ล่วงหน้าได้อย่างเป็นระบบ
ทำให้ผมชอบประชุมผ่านซูมมากกว่าไปประชุมแบบพบหน้า แต่ก็ไม่จริงเสมอไป หากเป็นการประชุมกึ่งทางการ ที่ต้องการปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัวสูง การประชุมแบบพบหน้าให้พลังสร้างสรรค์สูงกว่ามาก
วิจารณ์ พานิช
๙ ก.ค. ๖๕
