มีการบ่นกันว่าในยุคนี้ การวิจัยพื้นฐานแทบจะไม่ได้รับความสำคัญ
ทำให้ผมระลึกย้อนความหลังว่า การให้คุณค่าของการวิจัยพื้นฐานอย่างจริงจัง เป็นระบบ มีมาตรการเชิงปฏิบัติเกิดขึ้นที่ สกว. สมัยผมเป็นผู้อำนวยการ เวลาผ่านมาไม่ถึง ๓๐ ปี สถานการณ์เปลี่ยนไปเป็นตรงกันข้าม ซึ่งก็มีเหตุผลเข้าใจได้
ผมตีความว่า ระบบ ววน. ของไทยต้องลงทุนอย่างมีเป้าหมาย และเป้าหมายนั้นวัดได้ ประเมินได้ ว่าเมื่อเวลาผ่านไป นโยบายและเป้าหมายที่กำหนดไว้ส่งผลกระทบต่อบ้านเมืองอย่างคุ้มค่าหรือไม่
ผมมีความเห็นว่า การจัดการทุนวิจัยพื้นฐานในปัจจุบัน ต้องแตกต่างไปจากเมื่อ ๓๐ ปีก่อน โดยหลักการสำคัญคือ ต้องสนับสนุนแบบ directed basic research คือมีการระบุเป้าหมาย หรือลำดับความสำคัญ อย่างชัดเจน แล้วเปิดโอกาสให้นักิจัยเสนอโครงการ คือยังคงสภาพ researcher-initiated project ไว้ แต่คงไว้เพียงร้อยละ ๕๐ อีกร้อยละ ๕๐ กำหนดทิศทางโดยฝ่ายบริหารระบบ ววน.
ที่จริงเวลานี้ ทุนวิจัยแบบวิจัยพื้นฐานก็ยังมีอยู่ โดยเขาเรียกว่า Fundamental Fund – FF แต่หน่วยจัดการทุนระบุว่าต้องมีผลต่อเศรษฐกิจหรือสังคมของประเทศ จึงคล้ายๆ มีปัญหาที่วิธีจัดการทุนวิจัย ว่าจะเป็นทุนวิจัยพื้นฐาน หรือทุนวิจัยประยุกต์กันแน่
หากยึดหลักการจัดการแบบ Directed Basic Research อย่างที่ประเทศที่ระบบวิจัยของเขาพัฒนาแล้วทำกัน ก็จะมีความชัดเจนไม่มีปัญหา คือทุนวิจัยพื้นฐานมี ๒ แบบ คือ researcher-initiated research กับ directed basic research โดยที่ directed basic research ก็ยังมีลักษณะเป็น researcher-initiated แต่มีลักษณะนั้นเพียงครึ่งเดียว อีกครึ่งหนึ่งกำหนดโดยกลไกของหน่วยจัดการทุน ที่มีการดำเนินการเพื่อระบุเป้าหมาย หรือลำดับความสำคัญ
ผมเห็นด้วยว่า ในสถานการณ์ปัจจุบันของประเทศไทย ทุนวิจัยพิ้นฐานควรเน้นที่ directed basic research คือมีการกำหนดจุดเน้น หรือทิศทาง ไว้ล่วงหน้า โดยที่ขั้นตอนกำหนดทิศทาง (theme) นี้ต้องมีความรอบคอบมาก มีการมองอนาคตและจุดได้เปรียบของประเทศเป็นอย่างดี จากความรู้ที่สร้างขึ้นจากงานวิจัยพื้นฐานนั้น
วิจารณ์ พานิช
๑๖ ม.ค. ๖๕ ปรับปรุง ๒๐ ม.ค. ๖๕
I have been trained in (mathematical) optimization techniques and what I have learned is that ‘greedy walk’ (directed search) works for (some) well-defined/well-structured, well-constrained (in range and domain) and well-procedural (algorithms exist). In other cases (including complex, NP-hard and high-dimensional) random-walk or mixture of directed search and random search techniques can produce useful answers ‘in time and in cost’ – but not necessary ‘exact’ (bull-eye) by specification.