วง R2R Core Team Dialogue ของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ดำเนินต่อเนื่องมาราวๆ ๑๕ ปีแล้ว ผม มองว่าเป็นวง reflection ที่ทรงพลังมาก สร้างการเรียนรู้ได้มาก เป็นวงสร้างสรรค์ที่หายากในหน่วยงานวิชาการ หรือหน่วยงานราชการ
บันทึกนี้มุ่งเล่าหลักการและเทคนิค เผื่อจะมีหน่วยงานอื่นต้องการนำไปใช้ในบริบทของตนบ้าง เพื่อหาทางสร้างสรรค์งานสู่มิติใหม่ๆ
ที่จริง R2R เป็นตัวอย่างของ “การผุดบังเกิด” (emergence) ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นจากการวางแผนไว้ล่วงหน้า หรือกล่าวใหม่ว่าตอนวางแผน เป้าหมายของเราไม่ใช่ R2R แต่เรามุ่งให้เกิดงานวิจัยเชิงค้นพบ (discovery research) จากข้อมูลทางคลินิกมหาศาลของศิริราช แต่เมื่อดำเนินการไปสะท้อนคิดไป พบว่า งานวิจัยที่เกิดขึ้นกลับเป็น implementation research จากโจทย์เล็กๆ ที่หน้างานของเจ้าหน้าที่ จึงเกิดคำว่า Routine to Resaerch – R2R ขึ้น
ถามว่า R2R เกิดขึ้นได้อย่างไร ตอบว่า เกิดจากวงจร ลงมือทำ (action) ร่วมกับ การนำผลหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมาใคร่ครวญสะท้อนคิด (reflection) ร่วมกัน โดยที่วงใคร่ครวญสะท้อนคิดใช้หลักการและวิธีการ สานเสวนา/สุนทรียสนทนา (dialogue) เน้นการแลกเปลี่ยนความคิดเชิงจินตนาการ ไม่เน้นถูก-ผิด เพื่อให้การประชุม R2R Core Team เป็นกลไกหมุนความสร้างสรรค์ในวงจรการทำงานของทีม R2R ที่มีทั้งนักวิจัย (ผู้ปฏิบัติงานประจำ), ผู้สนับสนุนช่วยเหลือในหน่วยงาน, และทีมงานของหน่วย R2R
ในวงประชุม R2R Core Team มีคนนอกเจ้าประจำ ๒ คน คือ นพ. สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์ และผม เป็นผู้ให้แนวคิดเชิงระบบ เชิงการจัดการ จากมุมมงของคนนอก และบางครั้งก็ช่วยแนะนำให้มีการเชื่มโยงอกไปภายนอกศิริราช นอกนั้นก็มีผู้บริหาร ๒ ท่านคือ รองคณบดีฝ่ายคุณภาพ กับรองคณบดีฝ่ายวิจัย โดยสองท่านนี้เข้าร่วมเป็นครั้งคราว นอกนั้นเป็นทีมงานของ R2R
เรื่องที่นำมาเข้าที่ประชุม มีทั้งแผนการทำงานในช่วงต่อไปในภาพรวม หรือเฉพาะเรื่อง ผลการดำเนินการทั้งภาพรวม และเฉพาะเรื่อง รวมทั้งมีผู้นำเอาแนวคิดสร้างสรรค์ที่คิดจะดำเนินการมาขอคำปรึกษาบ้าง นานๆ ครั้ง ซึ่งมักเป็นเรื่องที่มีผู้ต้องการพัฒนางานวิจัยในภาควิชาของตน
ทั้งหมดนั้น สะท้อนว่า การจัดองค์กรและระบบจัดการภายในหน่วยงานในคณะวิชาของมหาวิทยาลัยต่างๆ ไม่เอื้อต่อการทำงานสร้างสรรค์นัก ต้องการกลไกสนับสนุน โดยเฉพาะกลไกช่วยให้การคิดสร้างสรรค์หรืเปลี่ยนแปลงระบบเดิมทีที่เริ่ม และดำเนินการทดลอง
ผมจึงมองว่า การประชุม R2R Core Team เป็นคล้ายๆ Thinking Sandbox หรือที่ทดลองความคิดแปลกๆ แหวกแนวไปจากความคิดตามแนวทางเดิมๆ ที่หากเสนอในหน่วยงานประจำของตน ไม่มีทางคุยกันสนุก มักก่อความขัดแย้ง แต่เมื่อเอามาคุยในวง R2R Core Team ก็ได้กำลังใจ และได้คำแนะนำแนวทางลองดำเนินการ รวมทั้งอาจได้หน่วย R2R ช่วยหนุนการลอง
ผมจึงมองว่า วงประชุม R2R Core Team ซึ่งสมัยก่อนประชุมเดือนละ ๒ ครั้ง เวลานี้ประชุมเดือนละครั้ง ไม่ได้เป็นแค่วงปรึกษาหารืองาน R2R เท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็นกลไกบ่มเพาะความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ให้แก่บุคลากรของศิริราชด้วย ทั้งหมดนั้น เป็นสิ่งที่ค่อยๆ เปลี่ยนแปลงมาทีละน้อย ในลักษณะของ “การผุดบังเกิด” (emergence)
วิจารณ์ พานิช
๓ ม.ค. ๖๕
