ยิ่งนับวัน ผมก็ยิ่งตระหนักว่าชีวิตที่ดีของมนุษย์ในยุคปัจจุบัน เป็นชีวิตที่อยู่กับความซับซ้อน สับสน ไม่ชัดเจน ไม่แน่นอน ได้โดยไม่สับสนไปตามสถานการณ์ โดยที่สถานการณ์นี้เรียกว่า VUCA world V = volatile – เปลี่ยนแปลงเร็วและรุนแรง, U = uncertain – ไม่แน่นอน, C = complex – ซับซ้อน, A = ambiguous - กำกวม
คนที่ไม่ได้รับการฝึกให้มีความเคยชินต่อสภาพดังกล่าว ยากที่จะมีชีวิตที่มีความสุขในสังคมปัจจุบัน และสังคมอนาคตที่จะยิ่ง VUCA ยิ่งขึ้น ที่นอกจาก VUCA แล้ว ผมขอเติมเป็น VUCAD โดย D = deceptive – หลอกลวง ใครไม่เข้าใจประเด็นนี้ให้ดูภาพยนตร์สารคดีเรื่อง The Social Dilemma ที่บอกเราว่า ความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีดิจิตัล เทคโนโลยีการสื่อสาร และการมีโซเชี่ยลมีเดีย มนุษย์เราถูกกระตุ้นเพื่อแสวงประโยชน์จากเราโดยเราไม่รู้ตัว
มนุษย์เราจึงต้องฝึกอยู่กับสภาพแวดล้อมเหล่านี้อย่างรู้เท่าทัน ไม่ตกเป็นหยื่อ โดยพ่อแม่ต้องหาวิธีฝึกลูก ให้รู้จักกำกับตัวเอง บังคับใจตนเองเป็น ไม่ถูกสิ่งเย้ายวนมอมเมาจนเสพติดสิ่งยั่วยวนที่เป็นอบายมุขยุคใหม่ โรงเรียนก็ต้องฝึกนักเรียนในประเด็นนี้
ความท้าทายมาตกอยู่ที่ครู ครูในศตวรรษที่ ๒๑ ต้องทำงานในสถานการณ์ที่ซับซ้อน ต้องจัดพื้นที่เรียนรู้ที่เกิดการเรียนรู้หลายชั้น หลายมิติ ในเวลาเดียวกัน ครูที่ต้องการทำความเข้าใจเรื่องนี้ และต้องการเรียนรู้วิธีทำหน้าที่อย่างซับซ้อนเช่นนี้ โปรดรออ่านบันทึกชุด สอนทักษะสร้างสรรค์ ฝึกนักเรียนให้คิดเป็นและคิดอย่างมีวิจารณญาณ (๑) ที่จะเริ่มลงในวันที่ ๒ ธันวาคม ๒๕๖๔ และลงต่อเนื่องในวันพฤหัสบดี ทุกสัปดาห์
วิจารณ์ พานิช
๒๓ ต.ค. ๖๔ วันปิยมหาราช
